ผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย คือใคร ทำอะไร — กฎกระทรวง 2567 + 4 ประกาศใหม่ 1 พ.ค. 2569

ลองเปิดประกาศกระทรวงแรงงานปี 2567-2569 ดู — จะเห็นชื่อตำแหน่งใหม่ปรากฏซ้ำ ๆ คือ "ผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน"

ชื่อยาวจนคนทั่วไปสับสนกับ "จป.วิชาชีพ" — บางคนคิดว่าเป็นชื่อใหม่ของ จป.วิชาชีพ บางคนคิดว่าเป็นตำแหน่งที่ปรึกษา บางคนคิดว่าเป็นใบประกอบวิชาชีพแบบใหม่

ที่จริงคือ — ตำแหน่งใหม่ที่กฎหมายเพิ่งสร้างขึ้น ตามกฎกระทรวงการอนุญาตเป็นผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2567 (บังคับใช้ 19 พ.ค. 2568) ที่เพิ่งครบระบบเมื่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานออก 4 ประกาศกรมตามมาในวันที่ 1 พฤษภาคม 2569

บทความนี้สรุปครบทุกอย่างที่ต้องรู้เกี่ยวกับ "ผู้ชำนาญการ" ฉบับเข้าใจใน 10 นาที — ตอบ 5W1H: คืออะไร, ใคร, ทำไม, เมื่อไร, ที่ไหน, อย่างไร

What — ผู้ชำนาญการคืออะไร

ตามคำชี้แจงของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

ผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน หมายถึง ผู้ซึ่งได้รับใบอนุญาตจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ให้เป็นผู้ชำนาญการ โดยมีหน้าที่ในการแนะนำและรับรองผลการประเมินอันตราย การศึกษาผลกระทบ แผนการดำเนินงานด้านความปลอดภัย และแผนควบคุมดูแลลูกจ้างและสถานประกอบกิจการ

อธิบายให้เข้าใจง่ายคือ — ผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับใบอนุญาตจากรัฐ ให้เซ็นรับรองว่า "การประเมินอันตรายของโรงงานนี้ ผมตรวจแล้วและรับรอง" — เปรียบได้กับวิศวกรที่ต้องมีใบประกอบวิชาชีพถึงจะเซ็นแบบได้

ความต่างจาก จป.วิชาชีพ:

	จป.วิชาชีพ	ผู้ชำนาญการ
สถานะตามกฎหมาย	ลูกจ้างของนายจ้าง	ผู้ได้รับใบอนุญาตจากกรมฯ
ฐานกฎหมาย	กฎกระทรวงการจัดให้มี จป. พ.ศ. 2565	กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ พ.ศ. 2567
ใบอนุญาต	ไม่มี (แค่ใบรับรองอบรม)	มี (ใบจากอธิบดี — 5,000 บาท)
อายุใบ	ไม่หมดอายุ (ใบรับรองอบรม)	ใบอนุญาต 5 ปี ต่อได้
หน้าที่	งานความปลอดภัยประจำวัน (13 ข้อ ตามข้อ 22)	"แนะนำ + รับรองผล" ตาม ม.32(1)(2)(3)
ที่ทำงาน	ในบริษัทที่ตนเป็นลูกจ้าง	ให้บริการได้หลายบริษัท (ยกเว้นกรณี จป.)
ทำงานโดยไม่มี	ไม่ผิดกฎหมายตรง ๆ	ผิด — จำคุก ≤6 เดือน หรือปรับ ≤200,000 บาท

อ่านเรื่อง จป.วิชาชีพ ในรายละเอียดได้ที่ จป.วิชาชีพ — 3 เส้นทาง หน้าที่ 13 ข้อ อบรม 234 ชั่วโมง

Why — ทำไมกฎหมายต้องสร้างตำแหน่งนี้ขึ้นมา

ต้องย้อนไปที่ พ.ร.บ. ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 32 ที่บัญญัติว่า

เพื่อประโยชน์ในการควบคุม กำกับ ดูแลการดำเนินการด้านความปลอดภัยฯ ให้นายจ้างดำเนินการดังต่อไปนี้

• (1) จัดให้มีการประเมินอันตราย
• (2) ศึกษาผลกระทบของสภาพแวดล้อมในการทำงานที่มีผลต่อลูกจ้าง
• (3) จัดทำแผนการดำเนินงานด้านความปลอดภัยฯ และจัดทำแผนการควบคุมดูแลลูกจ้างและสถานประกอบกิจการ
• (4) ส่งผลการประเมินอันตราย การศึกษาผลกระทบ และแผนการดำเนินงานต่ออธิบดี

ประเภทกิจการ ขนาด และระยะเวลาที่ต้องดำเนินการ → เป็นไปตามที่รัฐมนตรีกำหนดโดยประกาศ (วรรค 2)

แล้ววรรค 3 เขียนชัดว่า — "ในการดำเนินการตามวรรคหนึ่ง นายจ้างจะต้องปฏิบัติตามคำแนะนำและได้รับการรับรองผลจากผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน"

ปัญหาคือ — ตั้งแต่ พ.ศ. 2554 ถึง 2567 ยังไม่มีกฎกระทรวงกำหนดว่า "ผู้ชำนาญการ" หมายถึงใคร ขอใบอนุญาตยังไง ใครออกใบ ส่งผลให้กฎหมายแม่บทมาตรานี้ไม่สามารถบังคับใช้ได้จริงนานถึง 13 ปี

กฎกระทรวงปี 2567 และ 4 ประกาศกรมปี 2569 จึงเป็นกลไกที่เติมเต็ม ม.32 ให้ใช้งานได้จริง หลังจากค้างมา 13 ปี

When — Timeline ทั้งระบบ

วันที่	เหตุการณ์
14 พ.ย. 2567	กฎกระทรวงลงนามโดยรัฐมนตรีแรงงาน (พิพัฒน์ รัชกิจประการ)
20 พ.ย. 2567	ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141 ตอน 70 ก
19 พ.ค. 2568	กฎกระทรวงบังคับใช้ (180 วันหลังประกาศ ตามข้อ 1)
22 เม.ย. 2569	อธิบดี (เรือเอก สาโรจน์ คมคาย) ลงนาม 4 ประกาศกรม
1 พ.ค. 2569	4 ประกาศกรมประกาศในราชกิจจาฯ เล่ม 143 ตอนพิเศษ ง — ระบบครบเครื่อง

ปัจจุบัน (พ.ค. 2569) คือช่วงที่ระบบเพิ่งใช้งานได้เต็มรูปแบบ — หน่วยฝึกอบรมเริ่มเปิดหลักสูตร ผู้สนใจเริ่มยื่นขอใบอนุญาต และบริษัทที่อยู่ในข่ายเริ่มต้องวางแผนหาผู้ชำนาญการ

Who — ใครเป็นผู้ชำนาญการได้ (4 เส้นทาง)

ตาม ข้อ 5 และ 6 ของกฎกระทรวง 2567 ผู้ที่จะขอใบอนุญาตต้องมี

คุณสมบัติทั่วไป (ต้องครบทุกข้อ — ข้อ 5)

1. สัญชาติไทย
2. อายุ ≥25 ปี
3. ไม่เป็นคนไร้ความสามารถ
4. ไม่เคยถูกไล่ออกเพราะวินัยร้ายแรง
5. ไม่เคยถูกพักใช้/เพิกถอนใบอนุญาต (เว้นแต่พ้น 5 ปี)
6. ประสบการณ์ ≥5 ปี ในด้านประเมินอันตราย/แผนความปลอดภัย

คุณสมบัติเฉพาะ — เลือก 1 จาก 4 เส้นทาง (ข้อ 6)

เส้นทาง	คุณสมบัติ	อบรม	ค่าธรรมเนียม
(1) ป.ตรี อาชีวอนามัยและความปลอดภัย (ตรงสาขา)	เรียนจบโดยตรง	24 ชม.	5,000 บาท
(2) ป.ตรี วิทย์/สธ./วิศวกรรม + HSE ≥18 หน่วยกิต	จบสายเทคนิค + ลงเรียน HSE เพิ่ม	24 ชม.	5,000 บาท
(3) ใบประกอบวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีควบคุม สาขาอาชีวอนามัย	มี ก.ว. แล้ว	เฉพาะหมวด 1 (6 ชม.)	5,000 บาท
(4) เป็น จป.เทคนิค/เทคนิคขั้นสูง/วิชาชีพ	จป. ในบริษัทที่อยู่ในข่าย ม.32	24 ชม.	ยกเว้นค่าธรรมเนียม

ข้อสำคัญของเส้นทาง (4): ตามข้อ 13 ของกฎกระทรวง — จป. ที่ได้ใบอนุญาตทางนี้ จะดำเนินการเป็นผู้ชำนาญการได้เฉพาะในสถานประกอบกิจการที่ตนขึ้นทะเบียนเป็น จป. ไว้เท่านั้น ใช้ไปทำงานบริษัทอื่นไม่ได้ — เปรียบเสมือน "ผู้ชำนาญการเฉพาะกาลภายในบริษัท"

อ่านเส้นทางสมัครละเอียดที่ อยากเป็นผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย — 4 เส้นทาง + ขั้นตอนสมัคร

How — ขั้นตอนได้ใบอนุญาต (สั้น ๆ)

1. ตรวจคุณสมบัติ ตามข้อ 5 + ข้อ 6 (เลือก 1 ใน 4 เส้นทาง)
2. เข้าอบรมหลักสูตรผู้ชำนาญการ 24 ชม. กับผู้ให้บริการที่ได้รับการรับรองจากอธิบดี
   • เส้นทาง (1)(2)(4) — อบรมเต็ม 24 ชม.
   • เส้นทาง (3) — อบรมเฉพาะหมวด 1 (6 ชม.)
3. เข้ารับการประเมินโดยการสอบข้อเขียน 3 ชั่วโมง — ผ่าน ≥80%
4. ยื่นคำขอใบอนุญาตต่ออธิบดี ผ่านระบบ e-service ของกรมฯ (หรือไปรษณีย์/ยื่นด้วยตนเอง)
5. อธิบดีพิจารณาภายใน 60 วัน — ถ้าครบ ออกใบอนุญาต + ผู้ขอชำระค่าธรรมเนียม 5,000 บาท (ภายใน 30 วัน)
6. ได้รับใบอนุญาตอายุ 5 ปี

ตั้งแต่ได้รับใบแล้ว — ต้อง

• พัฒนาความรู้เพิ่มเติม ≥6 ชั่วโมงต่อปี ตามตารางน้ำหนัก (เขียนบทความวิจัย peer-reviewed = ค่าน้ำหนัก 1.5, ทำวิจัย = 2.0, เข้าสัมมนา = 1.0, OJT = 0.5)
• แจ้งกำหนดการก่อนเข้าทำงาน ≥7 วัน ต่ออธิบดี
• ส่งรายงานสรุปผลภายใน 30 วัน หลังเสร็จงาน
• ไม่เปิดเผยความลับของนายจ้าง

Where — ทำงานที่ไหนได้

• เส้นทาง (1)(2)(3) — ทำงานได้ทุกที่ทั้งในบริษัทที่จ้าง หรือเปิดเป็นที่ปรึกษาอิสระให้บริการหลายบริษัท
• เส้นทาง (4) — เฉพาะในบริษัทที่ตนเป็น จป. (ตามข้อ 13)

สถานประกอบกิจการที่ต้องมีผู้ชำนาญการ = กิจการในบัญชีท้ายประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง การประเมินอันตราย ลงวันที่ 14 พ.ย. 2567 — เป็นบัญชีที่จำกัดเฉพาะกิจการที่กฎหมายเห็นว่ามีความเสี่ยงสูง (โรงงาน, ก่อสร้าง, ปิโตรเคมี, เหมือง ฯลฯ)

อ่านเรื่องนายจ้างต้องมีไหมได้ที่ นายจ้างต้องมีผู้ชำนาญการไหม — เปิดมาตรา 32 + เคสไหนบังคับ

4 ประกาศกรม 1 พ.ค. 2569 — ครบทุกระบบ

กฎกระทรวง 2567 เป็นแม่บท — แต่ใช้งานจริงไม่ได้จนกว่าจะมีประกาศกรมตามมา ระบบเสร็จสมบูรณ์เมื่อวันที่ 1 พ.ค. 2569

ฉบับ	เรื่อง	สำคัญตรงไหน
1	แบบคำขอ ใบรับคำขอ ใบอนุญาต ใบแทน	กำหนดแบบ กภ.คบญ.33, กภ.รบญ.33, กภ.บญ.33, กภ.บทญ.33
2	หลักสูตรอบรม + วิทยากร + การประเมิน	24 ชม. 3 หมวด + สอบข้อเขียน 80% + คุณสมบัติวิทยากร + ผู้ให้บริการอบรม
3	แบบแจ้งกำหนดการ + รายงานสรุปผล	กำหนดแบบที่ต้องส่งก่อน/หลังเข้าทำงาน
4	หลักเกณฑ์พัฒนาความรู้เพิ่มเติม	≥6 ชม./ปี ตามตารางน้ำหนัก 5 ประเภท (การศึกษา/สัมมนา/พัฒนามาตรฐาน/วิจัย/สร้างความรู้)

อ่านรายละเอียดของ 4 ประกาศนี้ที่ 4 ประกาศกรม 1 พ.ค. 2569 ผู้ชำนาญการ — สรุปอะไรใหม่

บทกำหนดโทษ — ทำงานโดยไม่มีใบอนุญาต

ตามคำชี้แจงของกรมฯ ข้อ 10 — อ้างมาตรา 63 ของ พ.ร.บ. ความปลอดภัย 2554

ผู้ใดกระทำการเป็นผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน โดยไม่ได้รับอนุญาต ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

โทษนี้ใช้กับ "คนที่อ้างตัวว่าเป็นผู้ชำนาญการ + เซ็นรับรองรายงาน" ทั้งที่ไม่มีใบ — รวมถึง consultant ภายนอกที่ไม่ได้ขอใบอนุญาต แต่ไปเซ็นให้นายจ้าง

ส่วนนายจ้างที่ จ้างคนที่ไม่มีใบมารับรอง — ผิดมาตราการประเมินอันตราย (ม.32) แยกต่างหาก โทษทางอาญาตาม พ.ร.บ.

ใครต้องสนใจตำแหน่งนี้

ถ้าคุณเป็น...	สิ่งที่ต้องรู้
จป.วิชาชีพ ที่อยากเป็นผู้ชำนาญการ	เส้นทาง (4) — อบรม 24 ชม. + สอบ + ฟรีค่าธรรมเนียม แต่ใช้ได้เฉพาะในบริษัทตน
ป.ตรี อาชีวอนามัย	เส้นทาง (1) — เร็วที่สุด ขอได้ตามคุณวุฒิเลย (มี 5 ปีประสบการณ์)
วิศวกร/นักวิทย์ ที่ทำงานสาย HSE	เส้นทาง (2) — ต้องตรวจหน่วยกิต HSE ในใบ ทรานสคริปต์ ≥18
ผู้มีใบประกอบวิชาชีพ ก.ว. สาขาอาชีวอนามัย	เส้นทาง (3) — สั้นที่สุด อบรมแค่ 6 ชม.
นายจ้าง/ผู้บริหารโรงงาน	ต้องประเมินว่ากิจการของคุณอยู่ในข่ายม.32 หรือไม่ ถ้าใช่ ต้องจัดให้มีผู้ชำนาญการ
HR / ฝ่ายบุคคล	ต้องช่วยสนับสนุน จป. ของบริษัทไปอบรม + ขอใบ (เส้นทาง 4)
หน่วยฝึกอบรม	ต้องขอรับรองหลักสูตรจากอธิบดี + จัดวิทยากรตามคุณสมบัติ

คำถามที่ถามบ่อย

Q1: ผู้ชำนาญการเหมือน "หมอเฉพาะทาง" ของวงการ จป. หรือเปล่า

ใช่ — ในแง่ที่มีใบอนุญาตเฉพาะ + รับผิดทางอาญา + ทำงานข้ามบริษัทได้ — แต่ไม่มีระบบผู้ชำนาญการเฉพาะสาขาเหมือนแพทย์ (ไม่มีผู้ชำนาญการสายเคมี / การยศาสตร์ / ความปลอดภัยอย่างเดียว) ใบเดียวครอบคลุมทุกด้าน

Q2: จป.วิชาชีพ ของบริษัทเรา อยากจะเป็นผู้ชำนาญการเลย ทำได้ไหม

ทำได้ตามเส้นทาง (4) — เงื่อนไข

• ต้องเป็น จป.เทคนิค/เทคนิคขั้นสูง/วิชาชีพ
• บริษัทต้องอยู่ในกิจการตามบัญชี ม.32
• มีประสบการณ์ ≥5 ปี
• ผ่านอบรม 24 ชม. + สอบ ≥80%
• ใช้ใบได้เฉพาะในบริษัทตน รับงานนอกไม่ได้ — แต่ฟรีค่าธรรมเนียม

Q3: บริษัทที่ไม่อยู่ในข่ายม.32 ต้องมีผู้ชำนาญการไหม

ไม่ต้อง — กฎหมายผูกผู้ชำนาญการกับกิจการที่ต้องประเมินอันตรายตาม ม.32 เท่านั้น โรงงานเล็กๆ ออฟฟิศ ร้านค้า ฯลฯ ไม่ได้บังคับ

Q4: มีผู้ชำนาญการในประเทศไทยกี่คนแล้ว

ระบบเพิ่งใช้งานได้เต็มรูปแบบเมื่อ 1 พ.ค. 2569 — ยังไม่มีตัวเลขทางการ คาดว่ารุ่นแรกที่ขอใบเสร็จจะเริ่มได้ใบประมาณไตรมาส 3 ปี 2569 (หลังกระบวนการอบรม + สอบ + พิจารณา 60 วัน)

Q5: ใบอนุญาตหมดอายุแล้วทำต่อ ผิดไหม

ผิด — ต้องต่ออายุล่วงหน้า 90 วันก่อนใบหมด ตามข้อ 14 — ถ้ายื่นแล้วทำงานต่อไประหว่างรอ ก็ยังถือเป็นการทำงานที่ถูกต้อง จนกว่าอธิบดีจะสั่งไม่อนุญาต

---

สรุปสั้น 30 วินาที — ผู้ชำนาญการ = ตำแหน่งใหม่ที่กฎกระทรวง 2567 สร้างขึ้น เพื่อให้ ม.32 ของ พ.ร.บ. 2554 ใช้งานได้จริง ผู้ที่จะเป็นต้องมี 1 ใน 4 คุณสมบัติ + อบรม 24 ชม. + สอบ 80% + ขอใบจากอธิบดี (ค่าธรรมเนียม 5,000 หรือฟรีกรณี จป.) ใบอายุ 5 ปี ทำงานโดยไม่มีใบ = จำคุก/ปรับ

ระบบครบเครื่องตั้งแต่ 1 พ.ค. 2569 — ใครอยู่ในข่ายควรเริ่มวางแผนได้แล้ว