7 ข้อต่าง จป.หัวหน้างาน vs จป.เทคนิค — เลือกอย่างไรให้ตรงกฎหมาย

HR หลายคนที่กำลังจะจัด จป. ในโรงงานครั้งแรก เจอคำถามเดียวกันคือ "จะส่งใครเข้าอบรมก่อน — จป.หัวหน้างาน หรือ จป.เทคนิค?" บางคนเข้าใจว่าเหมือนกันแค่ชื่อต่างกัน บางคนเข้าใจว่า จป.หัวหน้างานเป็นระดับต่ำกว่า อบรมน้อยกว่าก็พอ

ที่จริงทั้งสองตำแหน่งต่างกันมาก ตั้งแต่ "ประเภทตามกฎหมาย" ไปจนถึง "ใครต้องเป็น" และ "ทำอะไรในไลน์งาน" ถ้าจัดผิดประเภท ส่งคนเข้าอบรมผิดหลักสูตร นายจ้างยังต้องจัดใหม่อยู่ดี — เสียทั้งเงินทั้งเวลา

ลองดูกัน 7 ข้อต่างที่ทำให้สองตำแหน่งนี้ใช้แทนกันไม่ได้ — อ่านจบแล้วจะรู้ว่าโรงงานเข้าเกณฑ์ต้องจัดอันไหน หรือต้องจัดทั้งสองอัน

---

ข้อ 1 — ประเภทตามกฎหมาย: "โดยตำแหน่ง" vs "โดยหน้าที่เฉพาะ"

อันนี้คือต้นทางของทุกความต่างใน 6 ข้อหลังเลย

ตามกฎกระทรวงการจัดให้มี จป. พ.ศ. 2565 จป. ในกิจการแบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ "โดยตำแหน่ง" และ "โดยหน้าที่เฉพาะ"

จป.หัวหน้างาน อยู่กลุ่ม "โดยตำแหน่ง" ตามข้อ 6 — แปลว่าใครก็ตามที่เป็นหัวหน้างานในกิจการแล้วมีคุณสมบัติครบ ก็ต้องเป็น จป.หัวหน้างานโดยอัตโนมัติ ไม่ใช่ตำแหน่งแยกที่ตั้งใหม่ แต่เป็น "บทบาทเพิ่มเติม" ที่แปะเข้าไปกับหัวหน้างานคนเดิม

จป.เทคนิค อยู่กลุ่ม "โดยหน้าที่เฉพาะ" ตามข้อ 13 — เป็นตำแหน่งที่นายจ้างต้องตั้งขึ้นมาเฉพาะ ไม่ผูกกับตำแหน่งงานเดิม ลูกจ้างคนไหนก็ได้ที่มีคุณสมบัติครบและผ่านการอบรม ก็แต่งตั้งขึ้นมาเป็น จป.เทคนิคได้ ทำหน้าที่ประจำสถานประกอบกิจการ

พูดง่ายๆ คือ จป.หัวหน้างานเป็น "เพิ่มหมวกใบที่ 2 ให้คนที่มีอยู่แล้ว" ส่วน จป.เทคนิคเป็น "แต่งตั้งคนใหม่ให้ทำหน้าที่นี้โดยเฉพาะ"

อยากอ่านรายละเอียดของแต่ละตำแหน่งเต็มๆ ดูได้ที่ จป.หัวหน้างาน หน้าที่ + อบรม 12 ชม. และ จป.เทคนิค คือใคร

---

ข้อ 2 — เกณฑ์สถานประกอบกิจการ: ใครเข้าเกณฑ์ต้องจัด

ความต่างข้อนี้คือเรื่องที่ HR ต้องเช็คก่อน — โรงงานของเราเข้าเกณฑ์ไหน

จป.หัวหน้างาน ตามข้อ 7 — บังคับให้นายจ้างของกิจการบัญชี 1 และบัญชี 2 ที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป รวมถึงกิจการบัญชี 3 ที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 20 คนขึ้นไป ต้องจัด จป.หัวหน้างาน

ครอบคลุมกิจการเกือบทุกประเภทที่มีพนักงาน — ไม่ว่าจะโรงงาน ก่อสร้าง โรงพยาบาล โกดัง คลังสินค้า ขนส่ง ฯลฯ

จป.เทคนิค ตามข้อ 14 — บังคับเฉพาะกิจการบัญชี 2 ที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 20 คนขึ้นไป แต่ไม่ถึง 50 คน

ตัวเลขนี้สำคัญ เพราะถ้าโรงงานบัญชี 2 ของคุณลูกจ้าง 50 คนขึ้นไป ไม่ใช่ จป.เทคนิคแล้ว แต่ต้องขึ้นเป็น จป.เทคนิคขั้นสูง ส่วนบัญชี 1 และบัญชี 3 ไม่ต้องจัด จป.เทคนิคเลย — ข้ามไปจัด จป.วิชาชีพแทน

สรุปคือ จป.หัวหน้างานเป็น "ค่าเริ่มต้น" ที่เกือบทุกที่ต้องมี ส่วน จป.เทคนิคคือ "เฉพาะกลุ่ม" — โรงงานบัญชี 2 ขนาดกลางเท่านั้น

---

ข้อ 3 — จำนวน: "ทุกคน" vs "อย่างน้อย 1 คน"

ข้อนี้คนพลาดบ่อยมาก — เข้าใจว่าจัด จป.หัวหน้างาน 1-2 คนก็พอ ที่จริงไม่ใช่

จป.หัวหน้างาน — กฎหมายระบุชัดว่าต้องจัดให้ลูกจ้างระดับหัวหน้างาน "ทุกคน" เป็น จป.หัวหน้างาน ไม่ใช่เลือกแค่บางคน ถ้ามีหัวหน้างาน 15 คน ก็ต้องเป็น จป.หัวหน้างานทั้ง 15 คน

จป.เทคนิค — ต้องจัด "อย่างน้อย 1 คน" เพื่อปฏิบัติหน้าที่ประจำสถานประกอบกิจการ

ผลกระทบเรื่องงบประมาณต่างกันชัด — โรงงานที่มีหัวหน้างาน 20 คน ต้องส่งอบรมหลักสูตร 12 ชม. ครบทั้ง 20 คน ขณะที่ จป.เทคนิคแค่ 1 คนพอ (แม้หลักสูตรจะยาว 30 ชม. ก็ตาม)

ที่นี้ก็เป็นปัญหาว่า ถ้าโรงงานบัญชี 2 ลูกจ้าง 30 คน + หัวหน้างาน 5 คน นายจ้างต้องจัด ทั้งคู่ — จป.หัวหน้างาน 5 คน (ทุกคน) + จป.เทคนิคอีก 1 คน — ห้ามคิดว่าเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง

---

ข้อ 4 — เวลาที่ต้องจัด: 120 วัน vs 180 วัน

หลายคนสับสนเรื่อง deadline เพราะกฎหมายให้เวลาไม่เท่ากัน

จป.หัวหน้างาน — ภายใน 120 วัน นับแต่วันที่มีลูกจ้างครบจำนวนตามเกณฑ์ (ข้อ 7) หรือถ้าหัวหน้างานที่แต่งตั้งใหม่ยังไม่มีคุณสมบัติ ต้องส่งอบรมและแต่งตั้งภายใน 120 วันนับแต่วันที่แต่งตั้งให้เป็นหัวหน้างาน

จป.เทคนิค — ภายใน 180 วัน นับแต่วันที่มีลูกจ้างครบจำนวนตามเกณฑ์ (ข้อ 14)

ที่ต้องระวังคือ — ทั้งสองตัวเลขนี้คือ "deadline ตั้งคน" ไม่ใช่ "deadline ขึ้นทะเบียน" ตามข้อ 42 ของกฎกระทรวงเดียวกัน หลังจากนายจ้างแต่งตั้งคนแล้ว ยังต้องนำชื่อไปขึ้นทะเบียนต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานภายใน 30 วันนับแต่วันแต่งตั้ง — กฎข้อนี้ใช้กับ จป.ทุกระดับ รวมหัวหน้างาน ไม่ใช่แค่เทคนิคขึ้นไป

ที่ จป. รู้กัน หลายโรงงานยังเข้าใจผิดว่า จป.หัวหน้างานเก็บใบรับรองไว้กับนายจ้างก็พอ ไม่ต้องขึ้นทะเบียน — อันนี้คือกฎเก่าจากปี 2549 ที่ถูกยกเลิกไปแล้ว ถ้ายังทำแบบนั้นอยู่ปัจจุบันถือว่าผิดกฎหมาย

---

ข้อ 5 — ชั่วโมงอบรม: 12 ชม. / 4 หมวด vs 30 ชม. / 6 หมวด

ความต่างเรื่องหลักสูตรอบรม คือจุดที่เห็นชัดที่สุดว่า จป.เทคนิคไม่ใช่ "จป.หัวหน้างานเวอร์ชันใหญ่กว่า" แต่เนื้อหาคนละแนว

จป.หัวหน้างาน — หลักสูตร 12 ชั่วโมง 4 หมวดวิชา ตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 19 มกราคม 2566 — เน้นความรู้เบื้องต้นเรื่องความปลอดภัย กฎหมาย การค้นหาอันตราย และการป้องกันอันตรายในงาน

จป.เทคนิค — หลักสูตร 30 ชั่วโมง 6 หมวดวิชา ตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 26 กันยายน 2566 — เพิ่มหมวดวิชาการประเมินอันตรายและการตรวจสอบหาสาเหตุ และที่สำคัญคือมีหมวด "การฝึกปฏิบัติ" 9 ชั่วโมง ซึ่ง จป.หัวหน้างานไม่มี

เอาจริงๆ ตัวเลข 30 ชั่วโมงสำคัญมาก เพราะหลายเว็บไซต์ที่ HR หาข้อมูลยังบอกว่า "จป.เทคนิคอบรม 18 ชั่วโมง" — เลขนั้นมาจากกฎกระทรวง พ.ศ. 2549 ซึ่งถูกยกเลิกไปแล้วตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2565 ถ้าจัดอบรม 18 ชั่วโมงในปัจจุบัน ผ่านไปไม่เพียงพอตามกฎหมาย ต้องอบรมเพิ่มอีก 12 ชั่วโมงเพื่อให้ครบ 30

กำลังหาที่จัดอบรม จป.หัวหน้างาน 12 ชั่วโมงให้หัวหน้างานทุกคนตามข้อ 7? Safety Station เปิดหลักสูตร เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน ระดับหัวหน้างาน (จป.หัวหน้างาน) ตามประกาศกรมสวัสดิการฯ พ.ศ. 2566 ครบ 12 ชั่วโมง พร้อมวุฒิบัตรที่ใช้เป็นหลักฐานต่อกรมสวัสดิการฯ ได้ · ดูรายละเอียดและจองรอบอบรม

---

ข้อ 6 — หน้าที่: "กำกับดูแลในหน่วยงาน" vs "ตรวจสอบและเสนอแนะนายจ้าง"

ข้อนี้คือความต่างเชิงบทบาทที่ใหญ่ที่สุด — ใครทำงานกับใคร ใครรายงานต่อใคร

จป.หัวหน้างาน มีหน้าที่ 10 ข้อตามข้อ 9 ของกฎกระทรวง พ.ศ. 2565 — เน้นการ "กำกับดูแลลูกจ้างในหน่วยงานที่รับผิดชอบ"

ตัวอย่างหน้าที่สำคัญ:

• กำกับดูแลลูกจ้างในหน่วยงานให้ปฏิบัติตามคู่มือความปลอดภัย
• วิเคราะห์งานเพื่อค้นหาความเสี่ยงเบื้องต้น (ทำร่วมกับ จป.เทคนิค/เทคนิคขั้นสูง/วิชาชีพ)
• สอนวิธีปฏิบัติงานที่ถูกต้องแก่ลูกจ้างในหน่วยงาน
• ตรวจสภาพเครื่องจักรก่อนลงมือทำงานประจำวัน
• กำกับการใช้ PPE ของลูกจ้างในหน่วยงาน
• รายงานการประสบอันตรายต่อนายจ้าง

สังเกตคำว่า "ในหน่วยงานที่รับผิดชอบ" — ขอบเขตของ จป.หัวหน้างานคือ เฉพาะลูกน้องในไลน์/แผนกของตัวเอง ไม่ใช่ทั้งโรงงาน

จป.เทคนิค มีหน้าที่ 6 ข้อตามข้อ 16 — เน้นการ "ตรวจสอบและเสนอแนะให้นายจ้างปฏิบัติตามกฎหมาย"

ตัวอย่างหน้าที่สำคัญ:

• ตรวจสอบและเสนอแนะให้นายจ้างปฏิบัติตามกฎหมายความปลอดภัย
• วิเคราะห์งานเพื่อชี้บ่งอันตรายและเสนอมาตรการป้องกันต่อนายจ้าง
• แนะนำให้ลูกจ้างปฏิบัติตามคู่มือความปลอดภัย
• ตรวจหาสาเหตุการประสบอันตรายและเสนอแนะการแก้ไขต่อนายจ้าง
• รวบรวมสถิติและจัดทำรายงานการประสบอันตรายเสนอต่อนายจ้าง

สังเกตว่าทุกข้อจบที่ "เสนอต่อนายจ้าง" — ขอบเขตของ จป.เทคนิคคือ ทั้งสถานประกอบกิจการ และรายงานตรงต่อนายจ้าง ไม่ใช่หัวหน้าแผนกใดแผนกหนึ่ง

---

ข้อ 7 — บทบาทกับ จป.ระดับอื่น: ผู้ปฏิบัติ vs ผู้รวบรวม

ข้อสุดท้ายเป็นเรื่อง "ทำงานร่วมกันยังไง" ในระบบความปลอดภัยของกิจการ

จป.หัวหน้างาน ถูกออกแบบให้เป็น "หูตา" หน้างาน — ในหน้าที่ตามข้อ 9 มีหลายข้อที่ระบุชัดว่าต้อง "ร่วมดำเนินการกับเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับเทคนิค ระดับเทคนิคขั้นสูง หรือระดับวิชาชีพ" เช่น

• การวิเคราะห์งานเพื่อค้นหาความเสี่ยง
• การจัดทำคู่มือความปลอดภัยของหน่วยงาน
• การตรวจสอบหาสาเหตุการประสบอันตราย

จุดที่ต้องเข้าใจคือ จป.หัวหน้างานไม่ได้ทำเองคนเดียวทุกอย่าง — บทบาทคือ "หัวหน้าหน่วยงานที่ขึ้นมาช่วยฝ่ายเทคนิค" ไม่ใช่ฝ่ายเทคนิคเอง

จป.เทคนิค เป็นตำแหน่งที่ทำงานอิสระมากกว่า — รับผิดชอบ "รวบรวมสถิติ" และ "จัดทำรายงาน" เสนอต่อนายจ้างโดยตรง ไม่ต้องผ่านระดับใดก่อน

ในโรงงานบัญชี 2 ขนาด 20-49 คนที่มีทั้งสองตำแหน่ง — โครงสร้างปกติคือ จป.หัวหน้างานในแต่ละไลน์รายงานเรื่องอุบัติเหตุ/ความเสี่ยงในหน่วยงานของตัวเองให้ จป.เทคนิค รวบรวมแล้วทำสรุปเสนอนายจ้าง

สรุปคือ จป.หัวหน้างาน = ผู้ปฏิบัติในหน่วยงาน · จป.เทคนิค = ผู้รวบรวมและที่ปรึกษานายจ้าง

---

สรุป checklist 7 ข้อต่าง

ข้อต่าง	จป.หัวหน้างาน	จป.เทคนิค
1. ประเภท	โดยตำแหน่ง (ข้อ 6)	โดยหน้าที่เฉพาะ (ข้อ 13)
2. เกณฑ์โรงงาน	บัญชี 1+2 (≥2 คน), บัญชี 3 (≥20 คน)	บัญชี 2 (20-49 คน) เท่านั้น
3. จำนวน	หัวหน้างาน "ทุกคน"	"อย่างน้อย 1 คน"
4. เวลาที่ต้องจัด	120 วัน	180 วัน
5. หลักสูตรอบรม	12 ชม. / 4 หมวด	30 ชม. / 6 หมวด
6. หน้าที่	10 ข้อ · กำกับในหน่วยงาน	6 ข้อ · ตรวจสอบ+เสนอนายจ้าง
7. บทบาทระบบ	ผู้ปฏิบัติหน้างาน	ผู้รวบรวม+ที่ปรึกษานายจ้าง

---

ทำอะไรต่อหลังจากนี้ — สำหรับ HR และนายจ้าง

ถ้ากำลังเตรียมจัด จป. ครั้งแรก หรือมั่นใจไม่เต็มที่ว่าโรงงานเข้าเกณฑ์อะไรบ้าง ลองทำตามขั้นตอนนี้

1. เช็คบัญชีของกิจการ — บัญชี 1, 2 หรือ 3 (ดูตามบัญชีท้ายกฎกระทรวง พ.ศ. 2565)
2. นับจำนวนลูกจ้าง — รวมทุกตำแหน่ง รวมหัวหน้างาน
3. นับจำนวนหัวหน้างาน — เพื่อรู้ว่าต้องส่งอบรม จป.หัวหน้างานกี่คน
4. ดูตารางสรุป 7 ข้อข้างบน — โรงงานเข้าเกณฑ์จัดอะไรบ้าง
5. วางแผน timeline — 120 วันสำหรับหัวหน้างาน, 180 วันสำหรับเทคนิค
6. ขึ้นทะเบียน — ภายใน 30 วันหลังแต่งตั้ง ทั้งสองระดับ (ดู ขั้นตอนขึ้นทะเบียน จป.)

หลายโรงงานบัญชี 2 ขนาด 20-49 คน ต้องจัด ทั้งสองระดับพร้อมกัน — ไม่ใช่เลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าจัดแค่ จป.เทคนิคแต่ลืม จป.หัวหน้างาน ก็ยังผิดกฎหมายอยู่ดี

---

อ้างอิงกฎหมาย

• กฎกระทรวงการจัดให้มี จป. บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลฯ พ.ศ. 2565 — ข้อ 6, 7, 9, 13, 14, 16, 42
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักสูตรการฝึกอบรม จป.หัวหน้างานและระดับบริหาร (2566) — ข้อ 2
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักสูตรการฝึกอบรม จป.เทคนิค (26 ก.ย. 2566) — ข้อ 2