จป.หัวหน้างาน — หน้าที่ คุณสมบัติ และการอบรมที่ต้องรู้
จป.หัวหน้างาน คือใคร ทำหน้าที่อะไร ต้องอบรมกี่ชั่วโมง ใครต้องเป็น และเงินเดือนเท่าไหร่ — สรุปครบตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2565
ทุกวันนี้สถานประกอบกิจการเกือบทุกแห่งที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องจัดให้หัวหน้างานทุกคนเป็น "เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับหัวหน้างาน" หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า "จป.หัวหน้างาน" หลายคนอาจสงสัยว่าตำแหน่งนี้คืออะไร ทำหน้าที่ใดบ้าง ต้องอบรมกี่ชั่วโมง และที่ทำงานของตัวเองเข้าข่ายต้องมีหรือไม่ — สรุปครบทั้งหน้าที่ 10 ข้อ คุณสมบัติ การอบรม และการขึ้นทะเบียน
จป.หัวหน้างาน คือใคร
จป.หัวหน้างาน คือลูกจ้างที่ดำรงตำแหน่งระดับหัวหน้างานในสถานประกอบกิจการ และผ่านการอบรมหลักสูตร จป.หัวหน้างานตามที่อธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานประกาศกำหนด มีหน้าที่ดูแลความปลอดภัยในการทำงานของลูกจ้างใต้บังคับบัญชา
ตำแหน่งนี้กำหนดโดย กฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565 ซึ่งเป็นกฎหมายลูกที่ออกตามมาตรา 13 แห่ง พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554
สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ จป.หัวหน้างานไม่ใช่ตำแหน่งใหม่ที่ต้องไปจ้างคนจากภายนอก แต่เป็น บทบาทเพิ่มเติม ของหัวหน้างานที่มีอยู่แล้วในกิจการ คนเดิม ตำแหน่งเดิม แต่ต้องเพิ่มหน้าที่ด้านความปลอดภัยและผ่านการอบรม
ใครต้องมี จป.หัวหน้างาน
ตามข้อ 7 ของกฎกระทรวง พ.ศ. 2565 มี 2 เกณฑ์หลัก
เกณฑ์ที่ 1 — สถานประกอบกิจการบัญชี 1 และ 2
นายจ้างที่ทำกิจการในบัญชี 1 (อุตสาหกรรมเสี่ยงสูง เช่น เหมืองแร่ น้ำมัน ก๊าซ ปิโตรเคมี) และบัญชี 2 (เสี่ยงปานกลาง เช่น โรงงาน ก่อสร้าง คลังสินค้า) ที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป ต้องจัดให้หัวหน้างานทุกคนเป็น จป.หัวหน้างาน ภายใน 120 วันนับแต่วันที่มีลูกจ้างครบจำนวน
เกณฑ์ที่ 2 — สถานประกอบกิจการบัญชี 3
นายจ้างในบัญชี 3 (กิจการทั่วไป เช่น ห้างสรรพสินค้า สำนักงาน โรงแรม) ที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 20 คนขึ้นไป ต้องจัดในระยะเวลาเดียวกัน
ข้อสังเกตสำคัญ — ต้องเป็น "ทุกคน" ที่อยู่ในระดับหัวหน้างาน ไม่ใช่เลือกแค่บางคน ถ้ามีหัวหน้างาน 5 คน ต้องเป็น จป.หัวหน้างานทั้ง 5 คน ไม่ใช่แค่ 1 - 2 คน
คุณสมบัติของ จป.หัวหน้างาน
ตามข้อ 8 ของกฎกระทรวง ผู้ที่จะเป็น จป.หัวหน้างานได้ต้อง
- เป็นลูกจ้างระดับหัวหน้างาน ในสถานประกอบกิจการ — คำนิยามนี้กว้างกว่าที่หลายคนเข้าใจ ครอบคลุมตั้งแต่ Supervisor, Team Leader, Foreman ขึ้นไป
- มีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังนี้
- ผ่านการอบรมหลักสูตร จป.หัวหน้างานตามที่อธิบดีกำหนด
- เคยเป็น จป.หัวหน้างานตามกฎกระทรวงเดิม พ.ศ. 2549
- มีคุณสมบัติของ จป.ระดับสูงกว่า (เทคนิค เทคนิคขั้นสูง หรือวิชาชีพ)
ในทางปฏิบัติ ทางที่ง่ายที่สุดคือส่งไปอบรม หลักสูตร จป.หัวหน้างาน 12 ชั่วโมง ที่จัดโดยสถาบันที่ขึ้นทะเบียนกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
หน้าที่ 10 ประการของ จป.หัวหน้างาน
ข้อ 9 ของกฎกระทรวง พ.ศ. 2565 กำหนดหน้าที่ของ จป.หัวหน้างานไว้ 10 ข้อ ครอบคลุมตั้งแต่การกำกับดูแลรายวัน การจัดทำคู่มือ ไปจนถึงการรายงานและการประสานงาน
- กำกับดูแลลูกจ้าง ในหน่วยงานที่รับผิดชอบให้ปฏิบัติตามคู่มือว่าด้วยความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานของสถานประกอบกิจการ
- วิเคราะห์งาน ในหน่วยงานที่รับผิดชอบเพื่อค้นหาความเสี่ยงหรืออันตรายเบื้องต้นจากการทำงาน โดยอาจร่วมดำเนินการกับ จป.เทคนิค จป.เทคนิคขั้นสูง หรือ จป.วิชาชีพ
- จัดทำคู่มือว่าด้วยความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานของหน่วยงานที่รับผิดชอบ โดยร่วมดำเนินการกับ จป.เทคนิค จป.เทคนิคขั้นสูง หรือ จป.วิชาชีพ เพื่อเสนอคณะกรรมการความปลอดภัยหรือนายจ้าง และทบทวนคู่มืออย่างน้อยทุก 6 เดือน
- สอนวิธีการปฏิบัติงานที่ถูกต้อง แก่ลูกจ้างในหน่วยงานที่รับผิดชอบ เพื่อให้เกิดความปลอดภัยในการทำงาน
- ตรวจสอบสภาพการทำงานของเครื่องจักร เครื่องมือ และอุปกรณ์ ให้อยู่ในสภาพที่ปลอดภัยก่อนลงมือปฏิบัติงานประจำวัน
- กำกับดูแลการใช้อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล ของลูกจ้างในหน่วยงานที่รับผิดชอบ
- รายงานการประสบอันตราย การเจ็บป่วย หรือการเกิดเหตุเดือดร้อนรำคาญ อันเนื่องจากการทำงานของลูกจ้างต่อนายจ้าง และแจ้งต่อ จป.เทคนิค จป.เทคนิคขั้นสูง หรือ จป.วิชาชีพ — สำหรับสถานประกอบกิจการที่มีหน่วยงานความปลอดภัย ให้แจ้งต่อหน่วยงานความปลอดภัยทันทีที่เกิดเหตุ
- ตรวจสอบหาสาเหตุการประสบอันตราย การเจ็บป่วย หรือการเกิดเหตุเดือดร้อนรำคาญร่วมกับ จป.เทคนิค จป.เทคนิคขั้นสูง หรือ จป.วิชาชีพ พร้อมรายงานผลและเสนอแนะแนวทางแก้ไขปัญหาต่อนายจ้างโดยไม่ชักช้า
- ส่งเสริมและสนับสนุนกิจกรรมความปลอดภัย ในการทำงาน
- ปฏิบัติงานด้านความปลอดภัยในการทำงานอื่น ตามที่นายจ้างหรือ จป.บริหารมอบหมาย
หน้าที่เหล่านี้ไม่ใช่งานเพิ่มเติมที่แยกออกจากงานประจำ แต่เป็นการ "ลงรายละเอียดด้านความปลอดภัย" ในงานที่ทำอยู่แล้ว เช่น การประชุมเช้า (Toolbox Talk) การตรวจสภาพเครื่องจักรก่อนเริ่มงาน หรือการบันทึกอุบัติเหตุที่เกิดขึ้น
หลักสูตรอบรม จป.หัวหน้างาน 12 ชั่วโมง
หลักสูตรประกอบด้วย 3 หมวด รวม 12 ชั่วโมง อบรมต่อเนื่อง 2 วัน
| หมวด | เนื้อหา | ชั่วโมง |
|---|---|---|
| 1 | ความรู้เกี่ยวกับความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อม + กฎหมาย OSH | 3 |
| 2 | การค้นหาอันตรายจากการทำงาน (การตรวจความปลอดภัย / การวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย / การสอบสวนและรายงานอุบัติเหตุ) | 6 |
| 3 | การป้องกันและควบคุมอันตราย + การจัดทำคู่มือความปลอดภัย | 3 |
การอบรมต้องจัดโดยหน่วยฝึกอบรมที่ขึ้นทะเบียนกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือจัดเอง by in-house ที่มีวิทยากรขึ้นทะเบียน หลังจบจะได้รับ หนังสือรับรอง เก็บไว้เป็นหลักฐาน
กำลังหาที่จัดอบรม จป.หัวหน้างาน 12 ชั่วโมงให้ทีมหัวหน้างานของคุณ? Safety Station เปิดหลักสูตร เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับหัวหน้างาน (จป.หัวหน้างาน) ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2565 ครบ 12 ชั่วโมง พร้อมวุฒิบัตรที่ใช้ยื่นกรมสวัสดิการฯ ได้ · ดูรายละเอียดและจองรอบอบรม
ใครเป็นผู้จ่ายค่าอบรม
ตามมาตรา 7 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 นายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ห้ามผลักภาระให้ลูกจ้าง รวมถึง
- ค่าหลักสูตร (โดยทั่วไป 2,000 - 3,500 บาทต่อคน)
- ค่าเดินทาง / ค่าที่พัก (ถ้าจัดต่างจังหวัด)
- ค่าจ้างวันลาอบรม — ลูกจ้างยังคงได้รับค่าจ้างปกติ
นายจ้างที่เรียกเก็บค่าอบรมจากลูกจ้างมีความผิดและถูกปรับได้
บทลงโทษกรณีไม่จัดให้มี จป.หัวหน้างาน
นายจ้างที่ฝ่าฝืนไม่จัด จป.หัวหน้างานตามที่กฎหมายกำหนด มีความผิดตามมาตรา 56 แห่ง พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554
จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
นอกจากนี้ ถ้าเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงในกิจการที่ไม่มี จป.หัวหน้างาน นายจ้างอาจต้องรับผิดเพิ่มเติมในแง่ของการละเลยหน้าที่ และอาจถูกพนักงานตรวจสั่งหยุดกิจการชั่วคราวจนกว่าจะปฏิบัติตามได้
การขึ้นทะเบียน จป.หัวหน้างาน — ภายใน 30 วันนับแต่วันแต่งตั้ง
อบรมจบและออกคำสั่งแต่งตั้งแล้ว ยังไม่จบแค่นั้น — นายจ้างมีหน้าที่นำรายชื่อ จป.หัวหน้างานไปขึ้นทะเบียนต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ภายใน 30 วันนับแต่วันที่แต่งตั้ง ตามข้อ 42 แห่งกฎกระทรวง พ.ศ. 2565
ข้อนี้หลายคนเข้าใจผิดว่า จป.หัวหน้างานไม่ต้องขึ้นทะเบียน — ความจริงคือ ต้องขึ้นทะเบียนทุกระดับ ไม่ว่าจะหัวหน้างาน บริหาร เทคนิค เทคนิคขั้นสูง หรือวิชาชีพ ต่างกันแค่ระดับเทคนิคขึ้นไปต้องผ่านการประเมินเพิ่ม แต่กำหนด 30 วันใช้เหมือนกันทั้งหมด
เอกสารที่ต้องใช้แจ้งขึ้นทะเบียน
ตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง การแจ้งการขึ้นทะเบียนฯ ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2565 ข้อ 2 นายจ้างต้องแนบเอกสารดังนี้
- สำเนาคำสั่งแต่งตั้ง เป็น จป.หัวหน้างาน
- สำเนาวุฒิบัตรอบรม หลักสูตร จป.หัวหน้างาน 12 ชั่วโมง (หรือสำเนาวุฒิการศึกษา กรณีใช้วุฒิเทียบ)
- สำเนาหนังสือเดินทาง / ใบอนุญาตทำงาน เฉพาะกรณีบุคคลที่ไม่มีสัญชาติไทย
- สำเนาหลักฐานการขึ้นทะเบียนเดิม (กรณีมี)
เอกสารทั้งหมดยื่นพร้อม แบบ กภ.จพ. ซึ่งเป็นแบบคำขอท้ายประกาศ
ยื่นที่ไหน
นายจ้างเลือกได้ 3 ช่องทาง
- ยื่นด้วยตนเองหรือทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานกรุงเทพมหานครพื้นที่ (กรณีสถานประกอบกิจการอยู่ใน กทม.)
- สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด ที่สถานประกอบกิจการตั้งอยู่ (กรณีต่างจังหวัด)
- ระบบอิเล็กทรอนิกส์ ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
กรณีพ้นจากตำแหน่งก็ต้องแจ้งใน 30 วันเช่นกัน
ถ้า จป.หัวหน้างานคนใดลาออก เกษียณ หรือพ้นจากการเป็นหัวหน้างาน — นายจ้างต้องแจ้งการพ้นจากหน้าที่ภายใน 30 วันนับแต่วันที่บุคคลนั้นพ้นจากตำแหน่ง ตามข้อ 45 ของกฎกระทรวง พ.ศ. 2565 และข้อ 3 ของประกาศกรมฯ
นายจ้างควรจัดให้ จป.หัวหน้างานได้พัฒนาความรู้ต่อเนื่อง เช่น เข้าร่วมประชุม Safety Committee ฟังสัมมนาประจำปี และอ่านสถิติอุบัติเหตุของกิจการ เพื่อให้ความรู้ทันสมัยและตรงกับงานจริง
คำถามที่พบบ่อย
ถาม: หัวหน้างานคนหนึ่งดูแลลูกน้องแค่ 1 คน ต้องเป็น จป.หัวหน้างานหรือไม่? ตอบ: ต้องเป็น เพราะเกณฑ์ดูที่จำนวนลูกจ้างทั้งกิจการ (ตั้งแต่ 2 คนในบัญชี 1-2 หรือ 20 คนในบัญชี 3) ไม่ได้ดูที่จำนวนลูกน้องของหัวหน้างานแต่ละคน
ถาม: ถ้าหัวหน้างานคนเก่าออก รับใหม่มา ต้องส่งอบรมเลยหรือ? ตอบ: ใช่ ต้องส่งอบรมภายใน 120 วันนับแต่วันที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นหัวหน้างาน
ถาม: จป.หัวหน้างานเดียวกันสามารถดูแลหลายแผนกได้หรือไม่? ตอบ: หากบุคคลนั้นเป็นหัวหน้างานของหลายแผนกอยู่แล้ว ก็เป็น จป.หัวหน้างานของทุกแผนกได้ แต่ถ้าแต่ละแผนกมีหัวหน้างานคนละคน ทุกคนต้องเป็น จป.หัวหน้างาน
ถาม: เงินเดือนของ จป.หัวหน้างานต่างจากหัวหน้างานทั่วไปหรือไม่? ตอบ: กฎหมายไม่ได้กำหนด ขึ้นกับนโยบายของแต่ละกิจการ บางแห่งจ่ายค่าตำแหน่งเพิ่ม บางแห่งถือเป็นส่วนหนึ่งของหน้าที่หัวหน้างานปกติ
ถาม: จป.หัวหน้างานต้องขึ้นทะเบียนกับกรมสวัสดิการฯ หรือไม่? ตอบ: ต้องขึ้นทะเบียน ภายใน 30 วันนับแต่วันแต่งตั้ง ตามข้อ 42 กฎกระทรวง พ.ศ. 2565 ใช้แบบ กภ.จพ. พร้อมแนบสำเนาคำสั่งแต่งตั้งและสำเนาวุฒิบัตรอบรม ยื่นที่สำนักงานสวัสดิการฯ พื้นที่/จังหวัด หรือทางอิเล็กทรอนิกส์
สรุป
จป.หัวหน้างาน คือบทบาทที่กฎหมายบังคับให้หัวหน้างานทุกคนในสถานประกอบกิจการที่เข้าเกณฑ์ต้องเป็น มีหน้าที่ 10 ประการครอบคลุมการกำกับดูแล สอนงาน ตรวจสอบ และรายงาน ต้องผ่านการอบรม 12 ชั่วโมงโดยนายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย
นายจ้างที่ฝ่าฝืนไม่จัดให้มี จป.หัวหน้างานมีโทษจำคุก 6 เดือนหรือปรับ 200,000 บาท ดังนั้นทั้งฝ่าย HR และฝ่ายผู้บริหารควรทบทวนรายชื่อหัวหน้างานทุกคนในกิจการ และส่งคนที่ยังไม่ได้อบรมเข้าหลักสูตรโดยเร็วเพื่อให้ปฏิบัติตามกฎหมายได้ครบถ้วน
อ้างอิง
อยากให้ทีมรู้เรื่องนี้แบบลงลึก?
หลักสูตรครบทุกระดับ — ทั้งหลักสูตรตามกฎหมายและหลักสูตรเฉพาะทาง
