ปั้นจั่นเคลื่อนที่ 6 ประเภทในงานไทย เลือกให้ตรงงานก่อนพิกัดยกเหลือน้อยกว่าที่คิด

เจ้าของงานสั่งรถเข้าไซต์ด้วยประโยคสั้น ๆ ว่า ขอเครน 25 ตัน พอรถมาถึงหน้างานจริง ระยะยื่นที่ต้องใช้คือ 14 เมตร พื้นเป็นดินถมใหม่ที่ยังไม่บดอัด และมีกำแพงโรงงานบังจนกางขาค้ำได้ไม่เต็มด้านหนึ่ง ตัวเลข 25 ตันที่ตกลงกันไว้จึงไม่ใช่พิกัดที่เหลือให้ใช้จริง

เลข 25 ตันบนตัวรถคือพิกัดที่ระยะยื่นสั้นที่สุดและตั้งรถได้ดีที่สุดเท่านั้น เมื่อระยะยื่นยาวขึ้น พิกัดในตารางการยกลดลงทุกช่อง และเมื่อกางขาค้ำได้ไม่เต็ม ตารางที่ต้องเปิดใช้ก็เปลี่ยนไปอีกชุดที่ตัวเลขน้อยกว่าเดิม การเลือกประเภทของปั้นจั่นเคลื่อนที่ให้ตรงกับสภาพหน้างาน จึงเป็นงานที่ทำบนกระดาษก่อนรถออกจากอู่

ชนิดและประเภท สองคำที่กฎหมายไทยแยกกันคนละชั้น

ข้อ 3 ของกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 นิยาม "ปั้นจั่น" ว่าเป็นเครื่องจักรที่ใช้ยกสิ่งของขึ้นลงตามแนวดิ่ง และเคลื่อนย้ายสิ่งของเหล่านั้นในลักษณะแขวนลอยไปตามแนวราบ จากนั้นแยกออกเป็นสองชนิด

• ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ คือ ปั้นจั่นที่มีอุปกรณ์ควบคุมและเครื่องต้นกำลังอยู่ในตัว ซึ่งติดตั้งอยู่บนหอสูง ขาตั้ง หรือบนล้อเลื่อน
• ปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ คือ ปั้นจั่นที่มีอุปกรณ์ควบคุมและเครื่องต้นกำลังอยู่ในตัว ซึ่งติดตั้งอยู่บนยานพาหนะที่ขับเคลื่อนได้

จุดตัดอยู่ที่ว่าตัวปั้นจั่นติดตั้งบนอะไร ไม่ได้อยู่ที่ว่าขยับได้หรือไม่ ปั้นจั่นเหนือศีรษะที่วิ่งบนรางตลอดวันยังนับเป็นชนิดอยู่กับที่ เพราะติดตั้งบนล้อเลื่อนตามนิยาม ส่วนคำว่า "ประเภท" เป็นชั้นย่อยลงไปอีกชั้น ใช้เรียกแบบของปั้นจั่นภายในชนิดเดียวกัน

อีกสองอย่างที่หน้างานเรียกรวมกันว่าเครื่องยก แต่กฎหมายแยกนิยามไว้คนละตัว คือ รถยก ซึ่งข้อ 3 นิยามว่าเป็นรถที่ติดตั้งอุปกรณ์ใช้สำหรับการยกหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของ และ เครื่องจักรสำหรับใช้ในการยกคนขึ้นทำงานบนที่สูง เช่น รถกระเช้า ทั้งสองอย่างอยู่ในหมวดเครื่องจักร ไม่ได้อยู่ในหมวดปั้นจั่น การหยิบมาแขวนของยกลอยแทนปั้นจั่นเพราะหาง่ายกว่า จึงเป็นการใช้เครื่องจักรผิดไปจากคู่มือผู้ผลิต ซึ่งขัดกับข้อ 8 และ ข้อ 10 รายละเอียดของรถยกอยู่ที่ ประเภทของรถยกตามกฎหมายไทย

ปั้นจั่นเคลื่อนที่ 6 ประเภทที่พบในงานไทย

ภายในชนิดเคลื่อนที่ หน้างานไทยใช้อยู่ 6 ประเภทหลัก แต่ละประเภทแก้ปัญหาคนละแบบ

ประเภท	ลักษณะเด่น	งานที่เหมาะ	จุดที่ต้องระวัง
ทรัคเครน (truck crane)	ล้อยาง 12 ล้อขึ้นไป ตัวรถยาว บูมไฮดรอลิก วิ่งทางไกลเร็ว	งานยกในเมือง ในโรงงาน และงานที่ต้องวิ่งข้ามจังหวัด	วงเลี้ยวกว้าง ไม่เหมาะไซต์คับแคบ พื้นต้องได้ระดับ
ราฟเทอร์เรน (rough terrain)	ล้อยางขับเคลื่อนทุกล้อ ตัวสั้น คล่องตัวสูง ติดหล่มมีชุดกว้านช่วยตัวเอง	งานก่อสร้างและงานซ่อมบำรุงในพื้นที่บุกเบิกใหม่	เดินทางช้ากว่าทรัคเครน เหมาะจอดประจำไซต์
ออลเทอร์เรน (all terrain)	ล้อยางขับเคลื่อนทุกล้อ วิ่งทางไกลเร็ว มุมเลี้ยวแคบ	งานที่ต้องวิ่งไกลแล้วเข้าซอกหรือมุมหักศอก	สมบุกสมบันน้อยกว่าตีนตะขาบ ค่าเช่าสูงกว่า
ตีนตะขาบ (crawler)	วิ่งบนแผ่นตีนตะขาบ กระจายน้ำหนักลงพื้นกว้าง บูมสานหรือบูมไฮดรอลิก	งานหนัก งานยาวต่อเนื่อง และพื้นอ่อนที่ล้อยางจม	ขนย้ายต้องถอดแยกส่วน และใช้อีกคันช่วยประกอบ
รถบรรทุกติดตั้งอุปกรณ์ชุดยก (truck loader)	รถบรรทุกที่ติดชุดยกแขนพับกับโครงรถ หน้างานเรียกรถเฮียบ	ขนของขึ้นลงรถด้วยตัวเอง งานส่งของและงานติดตั้งชิ้นเล็ก	พิกัดยกน้อยกว่ารถปั้นจั่นมาก คนมักใช้เกินตัว
เรือปั้นจั่น (floating crane)	ส่วนบนคล้ายตีนตะขาบ แต่ฐานยึดกับเรือหรือโป๊ะ	งานท่าเรือ งานสะพาน และงานทางน้ำ	เสถียรภาพผูกกับระวางบรรทุกและการทรงตัวของเรือ

สามประเภทแรกเป็นรถล้อยางเหมือนกันแต่แลกกันคนละจุด ทรัคเครนได้ความเร็วเดินทางแต่เสียความคล่องตัว ราฟเทอร์เรนได้ความคล่องตัวในพื้นที่ขรุขระแต่วิ่งทางไกลช้า ส่วนออลเทอร์เรนวิ่งไกลได้เร็วและเข้ามุมหักศอกได้ จึงเหมาะกับงานที่ย้ายจุดยกบ่อยในวันเดียว ส่วนตีนตะขาบขณะยกวัสดุยังเคลื่อนที่ได้ตามที่ผู้ผลิตกำหนด แต่ไม่ควรวิ่งต่อเนื่องคราวละหลายร้อยเมตร เพราะชุดกลไกของล้อจะสึกเร็วกว่าปกติ

สองประเภทท้ายตารางมีเงื่อนไขเพิ่มอีกชั้น รถเฮียบนั้น เมื่อชุดยกทำหน้าที่ยกของขึ้นลงตามแนวดิ่งและเคลื่อนย้ายในลักษณะแขวนลอย ก็เข้านิยามปั้นจั่นตามข้อ 3 เต็มตัว หน้าที่ตามหมวดปั้นจั่นจึงตามมาทั้งชุด ส่วนเรือปั้นจั่นมีข้อ 82 กำหนดให้ยึดปั้นจั่นกับเรือหรือโป๊ะให้มั่นคงโดยมีวิศวกรควบคุมจนแล้วเสร็จ และน้ำหนักของปั้นจั่นรวมกับพิกัดน้ำหนักยกต้องไม่เกินระวางบรรทุกเต็มที่ของยานพาหนะนั้น

พิกัดยกที่เหลือจริง ขึ้นกับระยะยื่นและการตั้งขาค้ำ

เลข 25 ตัน หรือ 50 ตัน ที่คนจำติดปาก คือพิกัดสูงสุดของรถคันนั้นที่เงื่อนไขดีที่สุด ค่าที่ใช้ตัดสินหน้างานจริงอยู่ในตารางการยกของผู้ผลิต ข้อ 65 กำหนดให้นายจ้างจัดให้มีป้ายบอกพิกัดน้ำหนักยกไว้ที่ปั้นจั่นและรอกของตะขอ และสำหรับปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ที่มีพิกัดยกหลายพิกัด ต้องจัดให้มีตารางการยกตามที่ผู้ผลิตกำหนด ติดประกาศไว้ให้เห็นได้ชัดเจน ส่วนข้อ 83 ย้ำเฉพาะรถปั้นจั่นและเรือปั้นจั่นว่าตารางนั้นต้องแสดงน้ำหนักสิ่งของ มุมองศา และระยะของแขนขณะยก

จุดที่ทำให้พิกัดหายไปโดยไม่รู้ตัวมีสามจุด

จุดแรก ระยะยื่น พิกัดในตารางลดลงทุกครั้งที่ระยะยื่นกว้างขึ้น ของก้อนเดิมที่ยกได้สบายที่ระยะยื่น 6 เมตร อาจเกินพิกัดแล้วที่ระยะยื่น 14 เมตร วิธีอ่านตารางและความต่างระหว่างระยะยื่นกับความยาวบูม อธิบายไว้ที่ วิธีอ่านและคำนวณตารางการยกของปั้นจั่น ส่วนหลักโมเมนต์ที่ทำให้รถพลิก อยู่ที่ ระยะยื่นและเสถียรภาพของปั้นจั่นเคลื่อนที่

จุดที่สอง การตั้งขาค้ำ ผู้ผลิตออกตารางการยกมาหลายชุดในเล่มเดียวกัน ชุดหนึ่งสำหรับกางขาค้ำเต็ม อีกชุดสำหรับกางได้บางส่วน และบางรุ่นมีชุดสำหรับยกบนล้อยางโดยไม่กางขา ตัวเลขสามชุดไม่เท่ากันและห้ามหยิบข้ามชุด การแบ่งชุดตารางเป็นเรื่องที่คู่มือของผู้ผลิตแต่ละรุ่นกำหนดเอง ไม่ใช่ตัวเลขที่กฎหมายไทยเขียนไว้ กฎหมายไทยเขียนไว้ที่ข้อ 56 ว่าให้นายจ้างปฏิบัติตามคู่มือของผู้ผลิตตั้งแต่ประกอบจนถึงรื้อถอน และถ้าไม่มีคู่มือ นายจ้างต้องให้วิศวกรจัดทำขึ้นเป็นหนังสือ

จุดที่สาม สภาพพื้นที่รองรับ ตารางการยกทุกชุดตั้งอยู่บนสมมติฐานว่าพื้นมั่นคงและได้ระดับ ข้อ 59 (7) กำหนดให้ติดตั้งปั้นจั่นบนฐานที่มั่นคงโดยวิศวกรเป็นผู้รับรอง เมื่อพื้นเป็นดินถมใหม่ ปากบ่อ หรือฝาท่อ ตัวเลขในตารางจึงยังใช้ไม่ได้ และเหนือทุกตาราง ข้อ 10 กำหนดว่านายจ้างต้องไม่ใช้เครื่องจักรเกินพิกัดที่กำหนดไว้ในคู่มือ

ขั้นตอนเลือกประเภทปั้นจั่นให้ตรงงาน ทีละขั้น

ขั้นที่ 1 หาน้ำหนักรวมของสิ่งที่จะยก นับทั้งตัวของ อุปกรณ์ยึดเกาะ คานยก และสลิงทุกเส้นที่ห้อยกับตะขอ ตัวเลขที่ใช้ต้องมาจากแผ่นป้ายผู้ผลิต ใบชั่ง หรือแบบวิศวกรรม

ขั้นที่ 2 วัดระยะยื่นที่ต้องใช้จริง วัดจากจุดที่รถจะตั้งไปถึงจุดที่ของต้องไปวาง ระยะนี้กินพิกัดมากที่สุด และมักยาวกว่าที่คาด เพราะรถเข้าไปตั้งใกล้จุดวางไม่ได้ตามที่วาดไว้บนกระดาษ

ขั้นที่ 3 สำรวจเส้นทางเข้าและพื้นที่ตั้ง ความกว้างประตูไซต์ รัศมีวงเลี้ยว น้ำหนักที่ถนนภายในรับได้ และพื้นที่ว่างสำหรับกางขาค้ำเต็ม สี่อย่างนี้ตัดตัวเลือกได้เร็วที่สุด ไซต์คับแคบตัดทรัคเครนออก พื้นอ่อนตัดล้อยางออก งานสั้นสองวันในที่ราบตัดตีนตะขาบออกเพราะค่าขนย้ายไม่คุ้ม

ขั้นที่ 4 ตรวจสิ่งกีดขวางเหนือหัว สายไฟฟ้าคือรายการแรกที่ต้องดู ข้อ 68 แยกระยะห่างขั้นต่ำไว้สองชุด ชุดหนึ่งใช้กรณียกวัสดุ อีกชุดใช้กรณีเคลื่อนย้ายปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่โดยไม่ยกวัสดุและไม่ลดแขนลง ตัวเลขสองชุดไม่เท่ากันและห้ามหยิบข้ามชุด ค่าของชุดที่ใช้ขณะยกวัสดุอ่านได้ที่ ความปลอดภัยปั้นจั่นหอสูงในงานก่อสร้าง และเมื่อเว้นระยะตามตารางไม่ได้ ข้อ 68 กำหนดให้นายจ้างจัดมาตรการที่เพียงพอ และได้รับอนุญาตจากการไฟฟ้าประจำท้องถิ่นที่รับผิดชอบสายนั้นก่อน

ขั้นที่ 5 เปิดตารางการยกของรุ่นที่จะเข้ามาจริง ไม่ใช่รุ่นใกล้เคียง เปิดที่ระยะยื่นและความยาวบูมที่จะใช้ เลือกชุดตารางให้ตรงกับการตั้งขาค้ำที่ทำได้ แล้วเทียบน้ำหนักรวมจากขั้นที่ 1 กับพิกัดในช่องนั้น

ขั้นที่ 6 ตรวจเอกสารและคนก่อนรถเข้าไซต์ ปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ต้องมีเอกสารการทดสอบตามแบบ ปจ. 2 ที่อธิบดีประกาศกำหนด ข้อ 57 กำหนดให้ทดสอบเมื่อติดตั้งเสร็จ และกรณีหยุดใช้งานตั้งแต่หกเดือนขึ้นไปก่อนนำกลับมาใช้ ส่วนข้อ 58 กำหนดให้ทดสอบส่วนประกอบและอุปกรณ์อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง

ตัวอย่างจากหน้างานจริง ยกเครื่องอัดอากาศเข้าห้องเครื่อง

ตัวเลขในตัวอย่างนี้เป็นค่าสมมุติเพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่ค่าของรถรุ่นใดรุ่นหนึ่ง งานคือยกเครื่องอัดอากาศลงจากรถบรรทุก แล้ววางลงแท่นในห้องเครื่องที่อยู่ถัดจากกำแพงโรงงาน

• น้ำหนักเครื่องตามแผ่นป้ายผู้ผลิต 6,200 กิโลกรัม
• คานยกและสลิงที่ห้อยกับตะขอ 300 กิโลกรัม
• น้ำหนักรวมที่ตะขอต้องรับ 6,500 กิโลกรัม
• ระยะยื่นจากจุดตั้งรถถึงจุดวาง 14 เมตร

สมมุติว่าตารางการยกของรถคันนี้ ที่ระยะยื่น 14 เมตร กรณีกางขาค้ำเต็ม ให้พิกัดยกอย่างปลอดภัย 9,000 กิโลกรัม เมื่อนำ 6,500 หารด้วย 9,000 จะได้ประมาณร้อยละ 72 ซึ่งยังไม่ถึงเกณฑ์ที่ต้องทำแผนการยกด้วยเหตุน้ำหนัก

ปัญหาโผล่ตอนไปถึงหน้างาน กำแพงโรงงานบังจนกางขาค้ำด้านหนึ่งได้ไม่เต็ม ผู้บังคับปั้นจั่นจึงต้องเปลี่ยนไปใช้ตารางชุดกางขาบางส่วน ซึ่งที่ระยะยื่นเดิมให้พิกัดเพียง 7,500 กิโลกรัม เมื่อนำ 6,500 หารด้วย 7,500 จะได้ประมาณร้อยละ 87

ตัวเลขร้อยละ 87 เปลี่ยนสถานะของงานทันที เพราะข้อ 84 กำหนดว่าการทำงานเกี่ยวกับรถปั้นจั่นที่เข้าลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใดใน 6 ข้อ นายจ้างต้องจัดให้มีการจัดทำแผนการยก และควบคุมให้ปฏิบัติตามแผนนั้น เงื่อนไขทั้ง 6 ข้อได้แก่ ใช้ปั้นจั่นตั้งแต่สองเครื่องขึ้นไป ยกของหนักเกินร้อยละ 75 ของพิกัดยกอย่างปลอดภัยตามตารางการยก ทำงานใกล้สายไฟฟ้าน้อยกว่าระยะตามข้อ 68 ยกของที่จุดศูนย์ถ่วงอาจเปลี่ยน ยกของที่อาจเกิดการระเบิดหรืออุบัติภัยร้ายแรง และยกของตั้งแต่ 25 ตันขึ้นไป

แผนการยกนี้ ข้อ 85 กำหนดให้ผู้ควบคุมการใช้รถปั้นจั่นซึ่งผ่านการอบรมตามข้อ 72 เป็นผู้จัดทำเป็นหนังสือ โดยอย่างน้อยต้องระบุผู้ทำหน้าที่เกี่ยวกับปั้นจั่น ตารางการยก รัศมีการยกและความยาวแขนที่ใช้ อุปกรณ์ประกอบการยกและลักษณะการยึดเกาะ ข้อมูลของวัสดุพร้อมอัตราส่วนของน้ำหนักที่ยกต่อพิกัด ความสามารถรับน้ำหนักของพื้นที่รองรับ ขนาดแผ่นรองขา และขั้นตอนการยก จากนั้นต้องปิดประกาศแผนไว้หน้างาน ทีมงานจึงเหลือสองทาง คือ เปลี่ยนไปใช้รถที่พิกัดสูงกว่าหรือตัวสั้นกว่าจนกางขาได้เต็ม หรือทำแผนการยกให้ครบก่อนเริ่มงาน

หลักสูตรอบรมผูกกับชนิดและประเภทของปั้นจั่น

ข้อ 72 กำหนดให้นายจ้างจัดให้ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ให้สัญญาณ ผู้ยึดเกาะวัสดุ และผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น ผ่านการอบรมตามหลักสูตรที่อธิบดีประกาศกำหนด ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2567 แบ่งไว้ 9 หลักสูตรตามชนิดและประเภทของปั้นจั่น สองหลักสูตรที่ผูกกับชนิดเคลื่อนที่โดยตรงมีดังนี้

หลักสูตร	ผู้เข้าอบรม	ระยะเวลาขั้นต่ำ
ข้อ 2 (5) ผู้บังคับปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่	ผู้บังคับปั้นจั่น	18 ชั่วโมง
ข้อ 2 (6) สี่ผู้ สำหรับชนิดเคลื่อนที่	ผู้บังคับ ผู้ให้สัญญาณ ผู้ยึดเกาะวัสดุ และผู้ควบคุมการใช้	24 ชั่วโมง

จุดที่กระทบการเลือกรถโดยตรงอยู่ที่ข้อ 16 ซึ่งกำหนดว่า กรณีนายจ้างให้ลูกจ้างทำงานเกี่ยวกับปั้นจั่นตามชนิดและประเภทที่แตกต่างไปจากเดิม หรือแตกต่างจากหลักสูตรเดิมที่เคยเข้ารับการฝึกอบรม นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างเข้ารับการฝึกอบรมและทดสอบใหม่ทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ ข้อนี้อ่านคู่กับข้อ 4 (5) (ค) ที่กำหนดให้ใบรับรองระบุชนิดและประเภทของปั้นจั่นที่จัดอบรม และข้อ 5 ที่กำหนดให้ภาคปฏิบัติฝึกกับปั้นจั่นที่ใช้งานจริงหรือที่มีลักษณะการทำงานคล้ายกัน ใบรับรองที่ระบุว่าฝึกกับรถบรรทุกติดตั้งอุปกรณ์ชุดยก จึงยังไม่ได้แปลว่าคนคนนั้นขึ้นตีนตะขาบบูมสานได้ทันที

เลือกเครนผิดงาน

เชื่อว่ามีความเร็วลมตามกฎหมายไทยที่ต้องหยุดงาน กฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2564 ไม่ได้เขียนตัวเลขความเร็วลมไว้ ข้อกำหนดของกฎหมายไทยคือข้อ 56 ที่ให้ปฏิบัติตามคู่มือของผู้ผลิต ค่าที่ใช้ตัดสินจึงมาจากคู่มือของรถคันนั้นและความยาวบูมที่ใช้ในขณะนั้น ตัวเลขความเร็วลมที่เห็นในเอกสารอบรมทั่วไปเป็นค่าอ้างอิงของผู้ผลิตหรือของมาตรฐานสากล จะอ้างว่าเป็นข้อกำหนดของกฎหมายไทยไม่ได้

สั่งรถด้วยพิกัดสูงสุดบนตัวรถ ประโยคว่า ขอเครน 25 ตัน ไม่มีข้อมูลระยะยื่นอยู่ในนั้นเลย วิธีเลี่ยงคือสั่งงานด้วยข้อมูลสามตัวเสมอ ได้แก่ น้ำหนักรวมที่ตะขอ ระยะยื่น และสภาพพื้นที่ตั้ง แล้วให้ผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่นเลือกรุ่นจากตารางการยก

คิดว่าพิกัดตอนยกบนล้อยางเท่ากับตอนกางขาค้ำ ตารางคนละชุดกันและตัวเลขห่างกันมาก วิธีเลี่ยงคือระบุในแผนงานตั้งแต่แรกว่างานนี้ตั้งขาค้ำเต็ม กางบางส่วน หรือยกบนล้อยาง แล้วเปิดตารางชุดนั้นชุดเดียว

นับปั้นจั่นเหนือศีรษะที่วิ่งบนรางเป็นชนิดเคลื่อนที่ นิยามในข้อ 3 ระบุว่าชนิดอยู่กับที่รวมถึงที่ติดตั้งบนล้อเลื่อนด้วย การจัดชนิดผิดทำให้ส่งคนไปอบรมผิดหลักสูตร และใช้แบบทดสอบผิดแบบ ชนิดอยู่กับที่ใช้แบบ ปจ. 1 ส่วนชนิดเคลื่อนที่ใช้แบบ ปจ. 2 ตามประกาศกรมฯ เรื่อง แบบการทดสอบปั้นจั่น พ.ศ. 2565

เข้าใจว่าค่าความปลอดภัยของอุปกรณ์ยกเป็นมาตรฐานสากล ตัวเลขชุดนี้อยู่ในกฎหมายไทยโดยตรง ข้อ 87 กำหนดให้ลวดสลิงเคลื่อนที่ต้องมีค่าความปลอดภัยไม่น้อยกว่า 5 และลวดสลิงยึดโยงไม่น้อยกว่า 3.5 ส่วนข้อ 89 กำหนดค่าของอุปกรณ์สำหรับผูก มัด หรือยึดโยงวัสดุไว้ว่า ลวดสลิงไม่น้อยกว่า 5 โซ่ไม่น้อยกว่า 4 เชือกไม่น้อยกว่า 5 ห่วงหรือตะขอไม่น้อยกว่า 3.5 และอุปกรณ์อื่นไม่น้อยกว่า 3.5 วิธีเลือกอุปกรณ์ยกอ่านต่อได้ที่ เลือกชนิดสลิงและอ่านป้าย WLL

เช็คลิสต์ก่อนสั่งปั้นจั่นเคลื่อนที่เข้าไซต์

• น้ำหนักรวมที่ตะขอมีที่มา จากแผ่นป้ายผู้ผลิต ใบชั่ง หรือแบบวิศวกรรม
• ระยะยื่นวัดจากผังหน้างาน ไม่ใช่กะจากสายตา
• เส้นทางเข้า ความกว้างประตู และน้ำหนักที่ถนนภายในรับได้ ตรวจแล้ว
• ระบุในแผนงานว่ากางขาค้ำได้เต็มหรือไม่ และมีวิศวกรรับรองฐานตามข้อ 59 (7)
• สายไฟฟ้าและสิ่งกีดขวางเหนือหัวสำรวจแล้ว พร้อมระบุว่าใช้กรณีใดของข้อ 68
• เปิดตารางการยกของรถรุ่นที่จะเข้ามาจริง แล้วเทียบน้ำหนักรวมกับพิกัดในช่องนั้น
• ถ้าเข้าเงื่อนไขข้อ 84 มีแผนการยกเป็นหนังสือครบตามข้อ 85 และปิดประกาศหน้างาน
• เอกสารการทดสอบตามแบบ ปจ. 2 ยังอยู่ในรอบปีตามข้อ 58
• ป้ายพิกัดและตารางการยกติดที่รถ เห็นได้ชัดตามข้อ 65 และ ข้อ 83
• ทีมสี่ตำแหน่งผ่านอบรมตรงชนิดและประเภทของรถคันนี้ และอุปกรณ์ยกมีค่าความปลอดภัยตามข้อ 87 และ ข้อ 89

สรุป

• ข้อ 3 แบ่งปั้นจั่นเป็นสองชนิดตามสิ่งที่ติดตั้งอยู่ ชนิดอยู่กับที่รวมถึงที่อยู่บนล้อเลื่อนด้วย ส่วนชนิดเคลื่อนที่คือที่ติดตั้งบนยานพาหนะที่ขับเคลื่อนได้
• ภายในชนิดเคลื่อนที่ งานไทยใช้อยู่ 6 ประเภท คือ ทรัคเครน ราฟเทอร์เรน ออลเทอร์เรน ตีนตะขาบ รถบรรทุกติดตั้งอุปกรณ์ชุดยก และเรือปั้นจั่น แต่ละประเภทแลกกันระหว่างความเร็วเดินทาง ความคล่องตัว และการทำงานบนพื้นอ่อน
• พิกัดที่ใช้ได้จริงอยู่ในตารางการยกของผู้ผลิต ที่ระยะยื่นและการตั้งขาค้ำจริง ไม่ใช่เลขบนตัวรถ ข้อ 65 และ ข้อ 83 กำหนดให้ติดป้ายพิกัดและตารางการยกไว้ให้เห็นชัด และเมื่อเข้าเงื่อนไขในข้อ 84 ต้องมีแผนการยกเป็นหนังสือครบตามข้อ 85 ก่อนเริ่มงาน
• ตัวเลขความเร็วลมที่ต้องหยุดงานไม่มีในกฎกระทรวงฯ พ.ศ. 2564 ข้อ 56 ให้ยึดคู่มือของผู้ผลิต ส่วนค่าความปลอดภัยของลวดสลิง โซ่ เชือก ห่วง และตะขอ เป็นตัวเลขในกฎหมายไทยจริงตามข้อ 87 และ ข้อ 89
• ใบรับรองการอบรมผูกกับชนิดและประเภทของปั้นจั่น เปลี่ยนประเภทของรถแล้วต้องกลับไปดูข้อ 16 ทุกครั้ง

หยิบใบสั่งงานยกของครั้งถัดไปขึ้นมา แล้วเติมสามช่องให้ครบ คือ น้ำหนักรวมที่ตะขอ ระยะยื่นที่ต้องใช้ และการตั้งขาค้ำที่ทำได้จริง สามช่องนี้ตัดปัญหาเรื่องเลือกรถผิดประเภทออกไปได้เกือบหมด

ใกล้สายไฟดู ข้อ 68

อ้างอิง

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 ข้อ 3 ข้อ 8 ข้อ 10 ข้อ 56 ถึง ข้อ 59 ข้อ 65 ข้อ 68 ข้อ 72 และ ข้อ 82 ถึง ข้อ 89
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักสูตรการฝึกอบรมผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ยึดเกาะวัสดุ หรือผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น และการฝึกอบรมทบทวน พ.ศ. 2567 ข้อ 2 ถึง ข้อ 5 ข้อ 11 ข้อ 12 และ ข้อ 16
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง แบบการทดสอบปั้นจั่น พ.ศ. 2565 ข้อ 2
• ภาพรวมกฎกระทรวงเครื่องจักร ปั้นจั่น หม้อน้ำ พ.ศ. 2564
• เช็คลิสต์ตรวจปั้นจั่นประจำวัน