ปริญญาตรีวิทยาศาสตร์ สาธารณสุขศาสตร์ และวิศวกรรมศาสตร์ กับเกณฑ์ 18 หน่วยกิตตามข้อ 6 (2)

ผู้สำเร็จปริญญาตรีทางวิทยาศาสตร์ สาธารณสุขศาสตร์ หรือวิศวกรรมศาสตร์ ขอใบอนุญาตผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัยได้ผ่านเส้นทางข้อ 6 (2) โดยมีเงื่อนไขว่าหลักสูตรที่เรียนมีการเรียนการสอนด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และการประเมินอันตรายหรือประเมินความเสี่ยง รวมไม่น้อยกว่า 18 หน่วยกิต ตัวบทกำหนดจำนวนหน่วยกิตและหัวเรื่องไว้ แต่ไม่ได้ระบุรายวิชา การพิจารณาว่ารายวิชาใดนับได้จึงอยู่ที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (ต่อจากนี้เรียกว่า กรมฯ) งานของผู้ยื่นคือเตรียมหลักฐานให้กรมฯ ตรวจได้ชัด ส่วนผู้ที่ปริญญาเป็นสาขาอาชีวอนามัยและความปลอดภัยโดยตรง ใช้เส้นทางข้อ 6 (1) ได้โดยไม่ต้องนับหน่วยกิต

เลขข้อในบทนี้มาจากสองฉบับ จึงกำกับฉบับไว้ทุกครั้ง ฉบับแรกคือ กฎกระทรวงการอนุญาตเป็นผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2567 ซึ่งต่อจากนี้เรียกว่า กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ ฉบับที่สองคือ ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักสูตรการฝึกอบรม คุณสมบัติของวิทยากร การดำเนินการฝึกอบรม และการประเมินผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ซึ่งต่อจากนี้เรียกว่า ประกาศกรมฯ เรื่องหลักสูตร เกณฑ์หน่วยกิตนี้สอดคล้องกับงานที่ผู้ชำนาญการต้องให้คำแนะนำและรับรองผลตามข้อ 19 (1) กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ

ถ้อยคำข้อ 6 (2) ตามตัวบท

ข้อ 6 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ เปิดเส้นทางคุณสมบัติเฉพาะไว้สี่เส้นทาง ผู้ยื่นต้องมีอย่างหนึ่งอย่างใด และต้องมีคุณสมบัติทั่วไปตามข้อ 5 ครบด้วย เส้นทางที่สองมีถ้อยคำดังนี้

ข้อ 6 นอกจากคุณสมบัติตามข้อ 5 แล้ว ผู้ประสงค์จะขออนุญาตเป็นผู้ชำนาญการต้องมีคุณสมบัติอย่างหนึ่งอย่างใด ดังต่อไปนี้ด้วย (2) สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีทางวิทยาศาสตร์ ปริญญาตรีทางสาธารณสุขศาสตร์ หรือปริญญาตรีทางวิศวกรรมศาสตร์ ที่มีการเรียนการสอนทางด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และการประเมินอันตรายหรือประเมินความเสี่ยง ไม่น้อยกว่าสิบแปดหน่วยกิต

คำชี้แจงกฎกระทรวงผู้ชำนาญการของกรมฯ ยกถ้อยคำข้อ 6 (2) ไว้ตรงกับตัวบท โดยไม่ได้เพิ่มรายชื่อวิชาหรือวิธีนับหน่วยกิต

องค์ประกอบสามส่วนของเกณฑ์

ถ้อยคำข้อ 6 (2) แยกได้เป็นสามส่วนที่ต้องมีครบ

ส่วน	ถ้อยคำในตัวบท	สิ่งที่ตัวบทระบุ	สิ่งที่ตัวบทไม่ได้ระบุ
1. ระดับและสาขาปริญญา	สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีทางวิทยาศาสตร์ ทางสาธารณสุขศาสตร์ หรือทางวิศวกรรมศาสตร์	สามกลุ่มปริญญา ระดับไม่ต่ำกว่าปริญญาตรี	รายชื่อสาขาย่อยในแต่ละกลุ่ม
2. หัวเรื่องของการเรียนการสอน	การเรียนการสอนทางด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และการประเมินอันตรายหรือประเมินความเสี่ยง	สองหัวเรื่อง เชื่อมด้วยคำว่า "และ"	รายวิชา และสัดส่วนหน่วยกิตของแต่ละหัวเรื่อง
3. ปริมาณ	ไม่น้อยกว่า 18 หน่วยกิต	ขั้นต่ำ 18 หน่วยกิต	วิธีนับวิชาที่มีเนื้อหาผสมหลายเรื่อง

ส่วนที่ 1 ระดับและสาขาปริญญา คำว่า "ไม่ต่ำกว่าปริญญาตรี" ทำให้ผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับสูงกว่าปริญญาตรีในสามกลุ่มนี้อยู่ในขอบเขตด้วย ส่วนคำถามว่าสาขาย่อยใดนับเป็น "ทางวิทยาศาสตร์" หรือ "ทางวิศวกรรมศาสตร์" ตัวบทไม่ได้ให้รายชื่อไว้

ส่วนที่ 2 หัวเรื่องของการเรียนการสอน ตัวบทใช้คำว่า "และ" เชื่อมอาชีวอนามัยและความปลอดภัยเข้ากับการประเมินอันตรายหรือประเมินความเสี่ยง หลักฐานที่เตรียมจึงควรแสดงให้เห็นทั้งสองหัวเรื่อง ส่วนในหัวเรื่องหลัง ตัวบทใช้คำว่า "หรือ" ระหว่างการประเมินอันตรายกับการประเมินความเสี่ยง วิชาที่ใช้ชื่อแบบใดแบบหนึ่งจึงอยู่ในหัวเรื่องเดียวกัน

ส่วนที่ 3 ปริมาณ ตัวบทกำหนดขั้นต่ำ 18 หน่วยกิต แต่ไม่ได้แบ่งว่าหัวเรื่องแรกต้องมีกี่หน่วยกิตและหัวเรื่องหลังต้องมีกี่หน่วยกิต ตัวบทยังไม่ได้ระบุว่าหน่วยกิตต้องมาจากปริญญาใบเดียวกันหรือนับรวมจากหลายระดับการศึกษาได้

จุดที่ตัวบทไม่ได้ระบุทั้งหมดนี้ กรมฯ เป็นผู้พิจารณาเมื่อตรวจคำขอตามข้อ 10 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ ซึ่งให้อำนาจอธิบดีเรียกผู้ยื่นคำขอมาชี้แจงข้อมูล เอกสาร หรือหลักฐานที่ยื่นไว้ได้

ข้อ 6 (1) และข้อ 6 (2) ใช้เกณฑ์ต่างกัน

สองเส้นทางแรกใช้วุฒิการศึกษาเหมือนกัน แต่ใช้เกณฑ์ต่างกัน

เรื่อง	ข้อ 6 (1)	ข้อ 6 (2)
สาขาปริญญา	อาชีวอนามัยและความปลอดภัย หรือเทียบเท่า	วิทยาศาสตร์ สาธารณสุขศาสตร์ หรือวิศวกรรมศาสตร์
เกณฑ์ที่ใช้วัด	ตัวสาขาของปริญญา	เนื้อหาที่เรียนไม่น้อยกว่า 18 หน่วยกิต
แหล่งตรวจสอบตามคำชี้แจง	หลักสูตรเทียบเท่าตรวจได้ที่เว็บไซต์กองความปลอดภัยแรงงาน	คำชี้แจงไม่ได้ระบุแหล่งตรวจสอบ
ชั่วโมงอบรม	24 ชั่วโมง	24 ชั่วโมง

ผู้ที่ปริญญาอยู่ในสาขาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย หรือหลักสูตรที่กองความปลอดภัยแรงงานเผยแพร่รายชื่อว่าเทียบเท่า ใช้เส้นทางข้อ 6 (1) ได้โดยไม่ต้องนับหน่วยกิต ส่วนสาขาอื่นของสามกลุ่มข้างต้นใช้ข้อ 6 (2) ก่อนนับหน่วยกิต ให้ตรวจรายชื่อหลักสูตรเทียบเท่าก่อน เพราะถ้าหลักสูตรของตนอยู่ในรายชื่อ เส้นทางข้อ 6 (1) ตรวจได้ง่ายกว่า

วิธีไล่ใบแสดงผลการเรียนและเตรียมคำอธิบายรายวิชา

ข้อ 8 (2) กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ กำหนดให้ผู้ยื่นแนบเอกสารหรือหลักฐานแสดงคุณสมบัติตามข้อ 5 และข้อ 6 สำหรับเส้นทางข้อ 6 (2) หลักฐานหลักคือใบแสดงผลการเรียน (transcript) ซึ่งบอกชื่อวิชาและหน่วยกิต แต่ชื่อวิชาอย่างเดียวมักไม่พอให้เห็นว่าเนื้อหาตรงกับหัวเรื่องใด ขั้นตอนต่อไปนี้ช่วยให้ชุดหลักฐานอ่านง่ายและตรวจย้อนได้

1. ขอใบแสดงผลการเรียนฉบับทางการ จากสถาบันที่สำเร็จการศึกษา ให้เห็นชื่อปริญญา สาขา วันที่สำเร็จการศึกษา ชื่อวิชา และหน่วยกิตครบทุกภาคเรียน
2. คัดวิชาที่เนื้อหาเกี่ยวข้องออกมาเป็นรายการ แยกเป็นสองกลุ่มตามหัวเรื่องในตัวบท คือกลุ่มอาชีวอนามัยและความปลอดภัย กับกลุ่มการประเมินอันตรายหรือประเมินความเสี่ยง
3. ขอคำอธิบายรายวิชาฉบับที่ใช้ในปีที่เรียน จากสถาบันหรือคณะ คำอธิบายรายวิชาเป็นเอกสารที่บอกขอบเขตเนื้อหาของแต่ละวิชา ช่วยให้ผู้ตรวจเห็นว่าวิชาที่ชื่อกว้างครอบคลุมหัวเรื่องใด
4. รวมหน่วยกิตของรายการที่คัด แล้วทำตารางสรุปหนึ่งหน้า ระบุชื่อวิชา รหัสวิชา หน่วยกิต กลุ่มหัวเรื่อง และหน้าที่อยู่ในคำอธิบายรายวิชา
5. ทำเครื่องหมายวิชาที่ยังไม่แน่ใจไว้แยก เช่น วิชาที่มีเนื้อหาความปลอดภัยเพียงบางส่วน ไม่นับรวมเข้ากับยอดหลักเพื่อให้ถึง 18 หน่วยกิต
6. เก็บสำเนาชุดเดียวกันไว้กับตัว เพราะหลักฐานชุดนี้ใช้สองครั้ง คือตอนผู้ให้บริการฝึกอบรมรับรองคุณสมบัติก่อนการประเมิน และตอนยื่นคำขอใบอนุญาต

ตารางสรุปที่ผู้ยื่นทำขึ้นเป็นรายการที่ผู้ยื่นเสนอให้พิจารณา การตัดสินว่ารายวิชาใดนับได้เป็นอำนาจของกรมฯ บทนี้จึงไม่ยกชื่อวิชาใดเป็นตัวอย่างว่านับได้หรือนับไม่ได้ เพราะตัวบทไม่ได้ให้รายชื่อไว้

ขั้นที่ 6 มีที่มาจากตัวบทโดยตรง ประกาศกรมฯ เรื่องหลักสูตร ข้อ 24 กำหนดให้ผู้ให้บริการฝึกอบรมแจ้งข้อมูลสำหรับการทดสอบ "พร้อมรับรองคุณสมบัติของผู้เข้ารับการประเมินรายบุคคล" ตามแบบ กภ.ทส.ชก ส่งให้กองความปลอดภัยแรงงานก่อนการประเมินไม่น้อยกว่า 30 วันทำการ แบบนี้มีช่องให้กรอกคุณสมบัติตามข้อ 6 ของผู้เข้ารับการประเมินแต่ละคน หลักฐานหน่วยกิตจึงควรพร้อมตั้งแต่ก่อนลงทะเบียนอบรม

คุณสมบัติตามข้อ 5 ต้องครบควบคู่กัน

เกณฑ์ 18 หน่วยกิตเป็นเพียงคุณสมบัติเฉพาะ ผู้ยื่นยังต้องมีคุณสมบัติทั่วไปตามข้อ 5 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ ครบทั้งหกข้อ สองข้อที่ใช้หลักฐานมากที่สุดสำหรับผู้มาจากเส้นทางนี้ มีดังนี้

• อายุไม่ต่ำกว่า 25 ปี ตามข้อ 5 (2)
• ความรู้ ความเข้าใจ และประสบการณ์ไม่น้อยกว่า 5 ปี ตามข้อ 5 (6) ในงานสี่เรื่อง คือการประเมินอันตราย การศึกษาผลกระทบของสภาพแวดล้อมในการทำงานที่มีผลต่อลูกจ้าง การจัดทำแผนการดำเนินงานด้านความปลอดภัยฯ และการจัดทำแผนการควบคุมดูแลลูกจ้างและสถานประกอบกิจการ

หน่วยกิตกับประสบการณ์เป็นหลักฐานคนละชุด ใบแสดงผลการเรียนยืนยันข้อ 6 (2) ส่วนหนังสือรับรองการทำงานที่ระบุตำแหน่ง ช่วงเวลา และลักษณะงานยืนยันข้อ 5 (6) ผู้ที่หน่วยกิตครบแต่ประสบการณ์ยังไม่ถึง 5 ปี ยังยื่นคำขอไม่ได้ รายละเอียดคุณสมบัติทั้งสองข้ออยู่ใน คุณสมบัติผู้ขอใบอนุญาตผู้ชำนาญการตามข้อ 5 และข้อ 6

หน่วยกิต ไม่ถึง 18 ยังมีเส้นทางอื่น

ข้อ 6 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ ใช้คำว่า "อย่างหนึ่งอย่างใด" ผู้ที่ไล่ใบแสดงผลการเรียนแล้วหน่วยกิตไม่ถึง 18 จึงตรวจเส้นทางอื่นต่อได้

เส้นทาง	คุณสมบัติตามตัวบท	ชั่วโมงอบรม	ค่าธรรมเนียมใบอนุญาต	ขอบเขตการทำหน้าที่
ข้อ 6 (1)	ปริญญาตรีสาขาอาชีวอนามัยและความปลอดภัยหรือเทียบเท่า	24 ชั่วโมง	5,000 บาท	ทุกสถานประกอบกิจการ รวมถึงที่ตนทำงานอยู่
ข้อ 6 (2)	ปริญญาตรีวิทยาศาสตร์ สาธารณสุขศาสตร์ หรือวิศวกรรมศาสตร์ ไม่น้อยกว่า 18 หน่วยกิต	24 ชั่วโมง	5,000 บาท	ทุกสถานประกอบกิจการ รวมถึงที่ตนทำงานอยู่
ข้อ 6 (3)	ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีควบคุม สาขาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย	6 ชั่วโมง เฉพาะหมวดวิชาที่ 1	5,000 บาท	ทุกสถานประกอบกิจการ รวมถึงที่ตนทำงานอยู่
ข้อ 6 (4)	จป. ระดับเทคนิค เทคนิคขั้นสูง หรือวิชาชีพ ในสถานประกอบกิจการตามประเภทและขนาดที่ประกาศตามมาตรา 32	24 ชั่วโมง	ยกเว้น	เฉพาะสถานประกอบกิจการที่ตนขึ้นทะเบียนเป็น จป. · ย้ายสถานประกอบกิจการต้องขอใหม่

เส้นทางข้อ 6 (4) มีสองเงื่อนไขที่มาคู่กัน ข้อ 22 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ ยกเว้นค่าธรรมเนียมให้ผู้ขอที่ใช้คุณสมบัติตามข้อ 6 (4) ส่วนข้อ 13 กำหนดให้ จป. ที่ได้รับใบอนุญาตมีสิทธิดำเนินการเป็นผู้ชำนาญการได้เฉพาะในสถานประกอบกิจการที่ตนขึ้นทะเบียนเป็นเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานไว้เท่านั้น ถ้าย้ายสถานประกอบกิจการต้องยื่นขอใบอนุญาตใหม่

ผู้ที่ทั้งเป็น จป. และมีหน่วยกิตครบ 18 ต้องเลือกเส้นทางที่ใช้ยื่น ยื่นด้วยข้อ 6 (2) ทำได้ทุกสถานประกอบกิจการ รวมถึงที่ตนทำงานอยู่ และเสียค่าธรรมเนียม ยื่นด้วยข้อ 6 (4) ไม่เสียค่าธรรมเนียม แต่ทำได้เฉพาะที่ขึ้นทะเบียน จป. ไว้ รายละเอียดอยู่ใน จป. ระดับเทคนิคขึ้นไปกับใบอนุญาตผู้ชำนาญการ

ผู้ที่ถือใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีควบคุมอยู่แล้ว ดูรายละเอียดเส้นทางที่อบรม 6 ชั่วโมงได้ใน ผู้ถือใบอนุญาตวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีควบคุม เรียนเฉพาะหมวดวิชาที่ 1 รวม 6 ชั่วโมง

ขั้นถัดไปหลังเกณฑ์หน่วยกิตผ่าน

ข้อ 7 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ กำหนดว่าผู้มีคุณสมบัติตามข้อ 5 และข้อ 6 ต้องผ่านการฝึกอบรมและผ่านการประเมิน ลำดับงานหลังเกณฑ์หน่วยกิตผ่านจึงเป็นดังนี้

1. อบรมหลักสูตร 24 ชั่วโมง สามหมวดวิชา ได้แก่ หมวดวิชาที่ 1 (6 ชั่วโมง) หมวดวิชาที่ 2 (12 ชั่วโมง) และหมวดวิชาที่ 3 (6 ชั่วโมง) ตามประกาศกรมฯ เรื่องหลักสูตร ข้อ 4 และข้อ 5 กับกรมฯ หรือผู้ให้บริการด้านการฝึกอบรม
2. เข้ารับการประเมินกับกรมฯ เป็นการทดสอบข้อเขียน 3 ชั่วโมง ต้องได้คะแนนไม่ต่ำกว่าร้อยละ 80 ตามข้อ 22 และข้อ 23 ของประกาศฉบับเดียวกัน
3. ยื่นคำขอใบอนุญาต พร้อมเอกสารสี่รายการตามข้อ 8 กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ แล้วกรมฯ พิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 60 วันตามข้อ 10
4. ชำระค่าธรรมเนียม ฉบับละ 5,000 บาท ตามข้อ 21 ภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งตามข้อ 11 ใบอนุญาตมีอายุ 5 ปีตามข้อ 12

หัวข้อย่อยของหลักสูตร 24 ชั่วโมงอยู่ใน หลักสูตรผู้ชำนาญการ 24 ชั่วโมง 3 หมวดวิชาตามประกาศกรมฯ และกติกาการประเมินอยู่ใน การประเมินข้อเขียนผู้ชำนาญการ 3 ชั่วโมง เกณฑ์ร้อยละ 80 และการทดสอบใหม่ ส่วนภาพรวมทั้งเส้นทางตั้งแต่ตรวจคุณสมบัติถึงรับใบอนุญาตอยู่ใน เส้นทางสู่ใบอนุญาตผู้ชำนาญการ

สรุป

• ข้อ 6 (2) กฎกระทรวงผู้ชำนาญการ ใช้กับผู้สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีทางวิทยาศาสตร์ สาธารณสุขศาสตร์ หรือวิศวกรรมศาสตร์
• หลักสูตรที่เรียนต้องมีการเรียนการสอนด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย และการประเมินอันตรายหรือประเมินความเสี่ยง รวมไม่น้อยกว่า 18 หน่วยกิต
• ตัวบทไม่ได้ระบุรายวิชา สัดส่วนหน่วยกิตของสองหัวเรื่อง หรือวิธีนับวิชาที่มีเนื้อหาผสม กรมฯ เป็นผู้พิจารณา
• หลักฐานที่ควรเตรียมคือใบแสดงผลการเรียน คำอธิบายรายวิชา และตารางสรุปหนึ่งหน้า พร้อมใช้ตั้งแต่ก่อนลงทะเบียนอบรม
• คุณสมบัติทั่วไปตามข้อ 5 ต้องครบควบคู่กัน รวมทั้งอายุไม่ต่ำกว่า 25 ปีและประสบการณ์ไม่น้อยกว่า 5 ปี
• หน่วยกิตไม่ถึงยังตรวจเส้นทางข้อ 6 (1) ข้อ 6 (3) หรือข้อ 6 (4) ได้
• ขอด้วยเส้นทางข้อ 6 (1) ถึง (3) ทำได้ทุกสถานประกอบกิจการและเสียค่าธรรมเนียม ขอด้วยเส้นทางข้อ 6 (4) ไม่เสียค่าธรรมเนียม ทำได้เฉพาะที่ขึ้นทะเบียน จป. ไว้ และย้ายสถานประกอบกิจการต้องขอใหม่

ลงชื่อรับแจ้งเมื่อเปิดรอบอบรมผู้ชำนาญการ หลักสูตรผู้ชำนาญการตามมาตรา 33 ยังไม่เปิดรับสมัคร ลงชื่อไว้ใช้เวลาไม่ถึง 1 นาที เราจะแจ้งทางอีเมลและโทรศัพท์เมื่อเปิดรอบอบรม และตรวจสอบคุณสมบัติตามกฎกระทรวง ข้อ 6 ต่อได้ในหน้าเดียวกัน ลงชื่อรับแจ้ง

อ้างอิงกฎหมาย

• กฎกระทรวงการอนุญาตเป็นผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2567 ข้อ 5 ข้อ 6 ข้อ 7 ข้อ 8 ข้อ 10 ข้อ 11 ข้อ 12 ข้อ 13 ข้อ 19 ข้อ 21 และข้อ 22
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักสูตรการฝึกอบรม คุณสมบัติของวิทยากร การดำเนินการฝึกอบรม และการประเมินผู้ชำนาญการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ประกาศ ณ วันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2569 ข้อ 4 ข้อ 5 ข้อ 6 ข้อ 22 ข้อ 23 และข้อ 24
• คำชี้แจงกฎกระทรวงการอนุญาตเป็นผู้ชำนาญการฯ พ.ศ. 2567 กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ข้อ 4.2
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 32 และมาตรา 33