ตรวจทดสอบภาชนะรับความดัน ตามกฎกระทรวง 2564 ข้อ 113 ถึง 115

ข้อกำหนดเรื่องการทดสอบและการตรวจสอบภาชนะรับความดันอยู่ในกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 หมวด 3 ส่วนที่ 4 คือข้อ 113 ข้อ 114 และข้อ 115 ผู้ที่ไปตามหาในประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจะไม่พบข้อกำหนดชุดนี้ เพราะประกาศกรมฯ ที่รองรับเรื่องแบบการทดสอบมีเฉพาะของหม้อน้ำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำความร้อน และปั้นจั่น

สามคำในหมวด 3 ที่กฎหมายแยกความหมายไว้คนละอย่าง

หน้างานมักเรียกถังทุกใบรวมกันว่าถังแรงดัน แต่ข้อ 3 ให้นิยามแยกกันและผูกหน้าที่คนละชุด การเรียกผิดคำจึงพาไปอ่านผิดข้อ

คำตามกฎหมาย	นิยามตามข้อ 3	ข้อที่กำกับ
หม้อน้ำ	ภาชนะปิดที่ผลิตน้ำร้อนหรือไอน้ำที่มีความดันสูงกว่าบรรยากาศ โดยใช้ความร้อนจากการสันดาปของเชื้อเพลิงหรือจากพลังงานอื่น	ข้อ 107 ถึง 109
ภาชนะรับความดัน	ภาชนะปิดที่มีความดันภายในและภายนอกภาชนะแตกต่างกันมากกว่า 50 กิโลปาสคาลขึ้นไป รวมถึงถังปฏิกิริยา แต่ไม่รวมภาชนะบรรจุก๊าซทนความดัน	ข้อ 113 ถึง 115
ภาชนะบรรจุก๊าซทนความดัน	ภาชนะรับความดันที่ใช้บรรจุก๊าซ แบบไม่มีตะเข็บความจุ 0.5 ถึง 150 ลิตร แบบมีตะเข็บ 0.5 ถึง 500 ลิตร ไม่รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลว ก๊าซธรรมชาติอัด และก๊าซธรรมชาติเหลว	ข้อ 116 ถึง 118

นิยามชุดนี้ทำให้ถังลมของระบบอัดอากาศ ถังพักไอน้ำ เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อน และถังปฏิกิริยา เข้ากลุ่มภาชนะรับความดัน ส่วนท่อก๊าซในโรงเชื่อมและถังก๊าซทางการแพทย์เข้ากลุ่มภาชนะบรรจุก๊าซทนความดัน ซึ่งใช้คนละหน้าที่ โดยข้อ 116 กำหนดเงื่อนไขการจัดเก็บไว้ 7 ประการ ตั้งแต่พื้นที่จัดเก็บควบคุมเฉพาะ ป้ายบ่งชี้คุณลักษณะของก๊าซ การระบายอากาศ ระบบตรวจจับการรั่วไหลสำหรับก๊าซพิษ ไปจนถึงการแยกกลุ่มก๊าซติดไฟออกจากก๊าซช่วยติดไฟ และข้อ 118 ให้ตรวจสอบสภาพภายนอกทุกครั้งก่อนใช้งาน เงื่อนไขชุดนี้เป็นเรื่องการจัดเก็บ ไม่ใช่เกณฑ์ทดสอบ

ที่อยู่ของข้อกำหนด และประกาศกรมฯ ที่มักหยิบผิดฉบับ

ความสับสนมาจากการเทียบเคียงกับหม้อน้ำ ซึ่งมีครบทั้งรอบทดสอบที่เป็นตัวเลขในตัวบท แบบทดสอบที่อธิบดีประกาศกำหนด และหน้าที่แจ้งผลการทดสอบ ส่วนภาชนะรับความดันมีเพียงบางส่วนของสามอย่างนี้

หัวข้อ	หม้อน้ำ	ภาชนะรับความดัน
ข้อที่กำหนดการทดสอบ	ข้อ 109	ข้อ 114
รอบการทดสอบ	ประจำปีอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง	ตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ในคู่มือการใช้งานตามข้อ 97
แบบทดสอบที่อธิบดีประกาศกำหนด	มี	ไม่มี
แจ้งผลการทดสอบ	ภายในไม่เกิน 30 วันนับแต่วันที่ทดสอบ	ตัวบทไม่ได้กำหนดไว้
แจ้งการใช้งานและยกเลิกการใช้งาน	ภายในไม่เกิน 30 วัน ตามข้อ 96	ภายในไม่เกิน 30 วัน ตามข้อ 96

ข้อ 109 กำหนดให้ทดสอบความปลอดภัยในการใช้หม้อน้ำประจำปีอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง ตามแบบที่อธิบดีประกาศกำหนด และแจ้งผลต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยภายในไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันที่มีการทดสอบ แบบทดสอบนั้นออกเป็นประกาศกรมฯ เรื่อง แบบทดสอบความปลอดภัยในการใช้หม้อน้ำ โดยอาศัยอำนาจตามข้อ 109 อีกฉบับเป็นของหม้อต้มตามข้อ 111 และงานปั้นจั่นมีประกาศกรมฯ เรื่อง แบบการทดสอบปั้นจั่น ตามข้อ 57 และข้อ 58 ทั้งสามฉบับจึงไม่ครอบคลุมภาชนะรับความดัน

ประกาศกรมฯ ที่เอ่ยถึงภาชนะรับความดันโดยตรงมีฉบับเดียว คือฉบับว่าด้วยแบบแจ้งการใช้งานหรือยกเลิกการใช้งาน ลงวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2567 ซึ่งกำหนดแบบ บจ-2 ไว้สำหรับแจ้งการใช้งานและยกเลิกการใช้งานภาชนะรับแรงดัน โดยกรอกชื่อและชนิดของภาชนะ ผู้ผลิตหรือยี่ห้อ หมายเลขเครื่อง ปริมาตรเป็นลูกบาศก์เมตร ความดันอนุญาตใช้งานเป็นกิโลปาสคาล และวันที่ใช้งานหรือยกเลิกการใช้งาน ส่วนแบบ บจ-3 ที่ใช้แจ้งผลการทดสอบมีเฉพาะหม้อน้ำและหม้อต้ม แบบ บจ-2 จึงเป็นแบบแจ้งใช้งาน ไม่ใช่แบบทดสอบ

ภาชนะที่ไม่อยู่ในบังคับของหมวด 3

ก่อนวางแผน ให้คัดภาชนะที่ตัวบทยกเว้นออกก่อน ข้อ 93 (2) ระบุว่าบทบัญญัติในหมวดนี้ไม่ใช้บังคับแก่ภาชนะรับความดันที่มีลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใด ดังนี้

• มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายในน้อยกว่า 152 มิลลิเมตร
• เก็บน้ำร้อนที่มีอุณหภูมิน้อยกว่า 99 องศาเซลเซียส และมีปริมาตรน้อยกว่า 450 ลิตร
• เป็นภาชนะรับความดันและบรรจุน้ำที่มีอากาศเป็นตัวสร้างความดัน ที่มีความดันเกจไม่เกิน 2 เมกะปาสคาล หรือมีอุณหภูมิไม่เกิน 99 องศาเซลเซียส
• เป็นท่อส่งของไหลทุกประเภท หรือชิ้นส่วนรับแรงดันส่วนใดส่วนหนึ่งที่ประกอบกันเป็นเครื่องจักร
• เป็นภาชนะบรรจุน้ำมันเชื้อเพลิงตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง

ข้อ 94 เพิ่มข้อยกเว้นอีกชั้นว่า นายจ้างซึ่งมีการใช้เครื่องชงกาแฟแรงดันไอน้ำ เตารีดหรือเครื่องรีดผ้าแรงดันไอน้ำ เครื่องทำความสะอาดแรงดันไอน้ำ หรือเครื่องปั๊มลม และได้ปฏิบัติตามข้อ 97 และข้อ 101 แล้ว ให้ได้รับยกเว้นไม่ต้องปฏิบัติตามหมวดนี้ ข้อยกเว้นนี้จึงมีเงื่อนไข ไม่ได้ยกเว้นเอง

เกณฑ์ปริมาตรและความดันที่แบ่งระหว่างการทดสอบกับการตรวจสอบ

ข้อ 113 วิศวกรควบคุมการติดตั้ง

ตัวบทกำหนดว่า นายจ้างต้องจัดให้มีวิศวกรควบคุมการติดตั้งภาชนะรับความดันที่มีปริมาตรตั้งแต่ 1 ลูกบาศก์เมตรขึ้นไป หรือมีความดันตั้งแต่ 500 กิโลปาสคาลขึ้นไป พร้อมทั้งจัดให้มีการทดสอบการใช้งานได้ตามที่กำหนดไว้ในรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานตามข้อ 97 และต้องมีสำเนาเอกสารการทดสอบไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้

ข้อ 114 การทดสอบความปลอดภัยในการใช้งาน

ตัวบทกำหนดว่า นายจ้างต้องจัดให้มีการทดสอบความปลอดภัยในการใช้ภาชนะรับความดันที่มีปริมาตรตั้งแต่ 1 ลูกบาศก์เมตรขึ้นไป หรือมีความดันตั้งแต่ 500 กิโลปาสคาลขึ้นไป ตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ในรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานตามข้อ 97 และต้องมีสำเนาเอกสารการทดสอบไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้

จุดที่ต่างจากหม้อน้ำอยู่ตรงถ้อยคำว่า ตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ในคู่มือการใช้งาน กฎกระทรวงไม่ได้ระบุตัวเลขรอบปีสำหรับภาชนะรับความดัน รอบทดสอบจึงมาจากคู่มือของผู้ผลิต หรือคู่มือที่วิศวกรจัดทำขึ้นตามข้อ 97 แผนตรวจประจำปีจึงอ้างคู่มือฉบับที่ใช้จริง ไม่ใช่อ้างว่ากฎหมายไทยกำหนดรอบไว้ปีละหนึ่งครั้ง

ข้อ 115 การตรวจสอบความปลอดภัยในการใช้งาน

ตัวบทกำหนดว่า นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสอบความปลอดภัยในการใช้ภาชนะรับความดันที่มีปริมาตรน้อยกว่า 1 ลูกบาศก์เมตร หรือมีความดันน้อยกว่า 500 กิโลปาสคาล โดยการตรวจพินิจด้วยสายตาและการวัดความหนาโดยวิศวกรอย่างน้อยห้าปีต่อหนึ่งครั้ง และต้องมีสำเนาเอกสารการตรวจสอบไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้

หัวข้อ	ข้อ 113 และ ข้อ 114	ข้อ 115
เกณฑ์ปริมาตร	ตั้งแต่ 1 ลูกบาศก์เมตรขึ้นไป	น้อยกว่า 1 ลูกบาศก์เมตร
เกณฑ์ความดัน	ตั้งแต่ 500 กิโลปาสคาลขึ้นไป	น้อยกว่า 500 กิโลปาสคาล
สิ่งที่ต้องจัดให้มี	วิศวกรควบคุมการติดตั้ง และการทดสอบการใช้งาน	การตรวจพินิจด้วยสายตาและวัดความหนาโดยวิศวกร
รอบเวลา	ตามคู่มือการใช้งานตามข้อ 97	อย่างน้อยห้าปีต่อหนึ่งครั้ง
เอกสารที่ต้องเก็บ	สำเนาเอกสารการทดสอบ	สำเนาเอกสารการตรวจสอบ

ถ้อยคำในตัวบทที่ต้องอ่านอย่างระมัดระวัง

ตัวบททั้งสองฝั่งใช้คำว่า หรือ เหมือนกัน ผลคือถังบางใบเข้าเงื่อนไขทั้งสองทางพร้อมกัน ตัวอย่างที่พบบ่อยคือถังลมปริมาตร 0.8 ลูกบาศก์เมตร ความดันใช้งาน 800 กิโลปาสคาล ถังใบนี้เข้าข้อ 113 และข้อ 114 เพราะความดันตั้งแต่ 500 กิโลปาสคาลขึ้นไป และเข้าข้อ 115 ด้วย เพราะปริมาตรน้อยกว่า 1 ลูกบาศก์เมตร แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือจัดวิศวกรควบคุมการติดตั้งและจัดให้มีการทดสอบตามคู่มือไว้ก่อน แล้วจึงพิจารณาว่าควรเพิ่มการตรวจพินิจและการวัดความหนาตามข้อ 115 อีกชั้นหรือไม่ ข้อสรุปนี้เป็นแนวปฏิบัติเพื่อความปลอดภัย ไม่ใช่ถ้อยคำในตัวบท และการชี้ขาดเป็นอำนาจของพนักงานตรวจความปลอดภัย

ค่าทั้งสามค่า คือ 50 กิโลปาสคาลในนิยาม 1 ลูกบาศก์เมตร และ 500 กิโลปาสคาล ให้ยกมาตามที่ตัวบทเขียนไว้ การปัดตัวเลขหรือแปลงหน่วยเองทำให้จัดกลุ่มถังที่อยู่ใกล้เส้นแบ่งผิด

ผู้มีคุณสมบัติทดสอบและตรวจสอบตามกฎหมาย

ข้อ 3 ให้นิยามคำสองคำที่คนมักใช้สลับกัน การตรวจสอบ หมายความว่า การตรวจสอบความเรียบร้อยของชิ้นส่วนหรือกลไกการทำงาน ส่วนการทดสอบ หมายความว่า การตรวจสอบ ทดลอง และรับรองการใช้งานชิ้นส่วนอุปกรณ์หรือกลไกการทำงานของอุปกรณ์เพื่อความถูกต้องและปลอดภัย โดยบุคคลซึ่งขึ้นทะเบียนตามมาตรา 9 หรือนิติบุคคลซึ่งได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 11 แล้วแต่กรณี ส่วนวิศวกร หมายความว่า ผู้ซึ่งได้รับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมตามกฎหมายว่าด้วยวิศวกร

บทเฉพาะกาลข้อ 121 กำหนดให้วิศวกรตามกฎกระทรวงนี้เป็นผู้ทดสอบการดำเนินการตามข้อ 113 และข้อ 114 จนกว่าจะมีบุคคลซึ่งขึ้นทะเบียนตามมาตรา 9 หรือนิติบุคคลซึ่งได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 11 ในทางปฏิบัติจึงตรวจใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมของผู้ทดสอบทุกครั้ง

หน้าที่อื่นที่มาพร้อมกับภาชนะรับความดัน

• มาตรฐานของตัวภาชนะ ข้อ 95 กำหนดให้ใช้ภาชนะและอุปกรณ์ประกอบที่มีคุณสมบัติตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มาตรฐาน ISO ASME JIS DIN TRD BS EN DOT หรือมาตรฐานอื่นที่เทียบเท่า
• คู่มือการใช้งาน ข้อ 97 กำหนดให้ปฏิบัติตามคู่มือการใช้งานที่ผู้ผลิตกำหนด หากไม่มี ต้องให้วิศวกรจัดทำขึ้นเป็นหนังสือ เป็นภาษาไทยหรือภาษาอื่นที่ลูกจ้างศึกษาและปฏิบัติได้
• ป้ายและการบำรุงรักษา ข้อ 98 กำหนดให้จัดป้ายหรือสื่อที่ระบุวิธีการทำงาน การตรวจสอบอุปกรณ์ประกอบ การแก้ไขข้อขัดข้อง และข้อปฏิบัติกรณีฉุกเฉิน ปิดแสดงไว้ให้เห็นชัดเจน ส่วนข้อ 101 กำหนดให้บำรุงรักษาให้ปลอดภัยตลอดอายุการใช้งาน
• บันไดและทางเดิน ข้อ 103 กำหนดว่า ภาชนะที่สูงเกิน 2 เมตรจากพื้นถึงเปลือกด้านบน ต้องจัดทำบันไดและทางเดินพร้อมราวจับและขอบกันตก
• สถานที่ติดตั้ง ข้อ 104 กำหนดลักษณะไว้ 8 ประการ ใช้กับสถานที่ที่ติดตั้งหม้อน้ำ หม้อต้ม หรือภาชนะรับความดัน ตั้งแต่ทางเข้าออกอย่างน้อยสองทาง กว้างไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร สูงไม่น้อยกว่า 2 เมตร ขอบกันตกและวัสดุกันลื่น แสงสว่างและไฟฉุกเฉิน ทางเดินที่ปลอดสิ่งกีดขวาง ฐานรากตามหลักวิชาการด้านวิศวกรรม จนถึงฉนวนกันความร้อน

ข้อ 105 กำหนดว่า นายจ้างต้องไม่ซ่อมแซม หรือดัดแปลงส่วนหนึ่งส่วนใดของหม้อน้ำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำความร้อน หรือภาชนะรับความดัน ที่อาจมีผลกระทบต่อความแข็งแรงหรือความปลอดภัย เว้นแต่ได้จัดให้มีวิศวกรทำหน้าที่ออกแบบ ควบคุมและติดตั้ง พร้อมจัดให้มีการทดสอบ และต้องมีสำเนาเอกสารการทดสอบไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้ ข้อ 106 เปิดอีกช่องไว้ว่า หากนายจ้างได้ปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยตามกฎหมายว่าด้วยโรงงานแล้ว ให้ถือเป็นการปฏิบัติตามข้อ 105 ข้อ 113 ข้อ 114 ข้อ 115 และข้ออื่นที่ระบุไว้

ข้อ 102 กำหนดว่า หากให้ลูกจ้างหรือบุคคลอื่นปฏิบัติงานภายในภาชนะรับความดัน นายจ้างต้องดำเนินการให้เป็นไปตามกฎกระทรวงว่าด้วยที่อับอากาศ งานขัดตะกรัน ล้างภายใน หรือตรวจผิวด้านในของถัง จึงต้องเดินระบบใบอนุญาตของที่อับอากาศควบคู่กันไป รายละเอียดอ่านได้ที่ ความรู้เบื้องต้นเรื่องที่อับอากาศ

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

เอกสาร	ที่มาของหน้าที่	ผู้จัดทำหรือผู้ลงนาม
คู่มือการใช้งาน	ข้อ 97	ผู้ผลิต หรือวิศวกรที่จัดทำขึ้น
บันทึกการควบคุมการติดตั้ง	ข้อ 113	วิศวกร
รายงานการทดสอบการใช้งาน	ข้อ 113 และ 114	ผู้ทดสอบตามข้อ 3 และข้อ 121
รายงานการตรวจพินิจและวัดความหนา	ข้อ 115	วิศวกร
รายงานการซ่อมแซมหรือดัดแปลง พร้อมผลทดสอบ	ข้อ 105	วิศวกรผู้ออกแบบ ควบคุม และติดตั้ง
แบบแจ้งการใช้งานหรือยกเลิก แบบ บจ-2	ข้อ 96 และประกาศกรมฯ พ.ศ. 2567	นายจ้างหรือผู้กระทำการแทน

ข้อ 5 กำหนดว่า คู่มือและสำเนาเอกสารที่กฎกระทรวงนี้กำหนดให้ทำเป็นหนังสือ ซึ่งรวมถึงข้อ 97 ข้อ 105 ข้อ 113 ข้อ 114 และข้อ 115 จะทำในรูปแบบข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ด้วยก็ได้ แฟ้มของภาชนะแต่ละใบจึงเก็บเป็นไฟล์ได้ ขอเพียงเรียกดูได้เมื่อขอตรวจ

ข้อ 96 กำหนดให้แจ้งการใช้งานหรือยกเลิกการใช้งานภาชนะรับความดันนอกจากที่กำหนดไว้ตามข้อ 93 ต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมาย ภายในระยะเวลาไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันที่ใช้งานหรือยกเลิกการใช้งาน แล้วแต่กรณี ประกาศกรมฯ พ.ศ. 2567 ให้ยื่นต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่หรือจังหวัดที่สถานประกอบกิจการตั้งอยู่ โดยแจ้งด้วยตนเอง ทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ หรือวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้

การเตรียมแฟ้มของภาชนะใหม่ อ่านต่อได้ที่ การรับรองภาชนะรับความดัน ส่วนหน้าที่ฝั่งหม้อน้ำ อ่านได้ที่ ผู้ควบคุมหม้อน้ำ คุณสมบัติและการอบรม

จุดที่ทำให้จัดภาชนะผิดกลุ่ม

1. ตามหาแบบทดสอบภาชนะรับความดันในประกาศกรมฯ แล้วสรุปว่ายังไม่มีข้อกำหนด ทั้งที่หน้าที่อยู่ในข้อ 113 ถึงข้อ 115
2. ยกรอบทดสอบของหม้อน้ำปีละหนึ่งครั้งมาใช้กับภาชนะรับความดัน ทั้งที่ข้อ 114 ให้ยึดระยะเวลาในคู่มือตามข้อ 97
3. ส่งผลทดสอบภาชนะรับความดันเข้าแบบ บจ-3 ซึ่งเป็นแบบของหม้อน้ำและหม้อต้ม
4. เรียกท่อก๊าซในโรงเชื่อมว่าภาชนะรับความดัน แล้วนำเกณฑ์ 1 ลูกบาศก์เมตรไปใช้ ทั้งที่ท่อก๊าซใช้ข้อ 116 ถึงข้อ 118
5. เชื่อมปะรอยรั่วหรือเจาะเพิ่มช่องบนตัวถัง โดยไม่มีวิศวกรออกแบบ ควบคุม ติดตั้ง และทดสอบ ซึ่งขัดกับข้อ 105
6. ตั้งถังใหม่แล้วไม่แจ้งการใช้งานภายในสามสิบวันตามข้อ 96 เพราะคิดว่าหน้าที่แจ้งมีเฉพาะหม้อน้ำ

ค่าที่กฎหมายไทยกำหนด และค่าที่มาจากมาตรฐานหรือคู่มือผู้ผลิต

ค่าที่กฎกระทรวง พ.ศ. 2564 ระบุเป็นตัวเลขไว้ในตัวบท ได้แก่ 50 กิโลปาสคาลในนิยาม เกณฑ์ 1 ลูกบาศก์เมตร และ 500 กิโลปาสคาลในข้อ 113 ถึงข้อ 115 รอบตรวจสอบอย่างน้อยห้าปีต่อหนึ่งครั้งในข้อ 115 ระยะเวลาแจ้งไม่เกินสามสิบวันในข้อ 96 ความสูงเกิน 2 เมตรในข้อ 103 และเกณฑ์ยกเว้นในข้อ 93

ส่วนความดันทดสอบ ความหนาต่ำสุดที่ยอมให้ใช้งานต่อ อัตราการกัดกร่อนที่ยอมรับได้ และรอบตรวจภายในหรือตรวจภายนอกที่ระบุเป็นจำนวนปี มาจากมาตรฐานที่ข้อ 95 ยอมรับ หรือจากคู่มือของผู้ผลิต เอกสารภายในจึงต้องระบุชื่อมาตรฐานหรือชื่อคู่มือที่อ้าง แยกออกจากเลขข้อของกฎกระทรวงให้ชัด

บทกำหนดโทษเมื่อฝ่าฝืน

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกตามมาตรา 5 วรรคหนึ่ง และมาตรา 8 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 หน้าที่ในข้อ 113 ถึงข้อ 115 จึงเป็นมาตรฐานตามกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8

มาตรา 53 กำหนดว่า นายจ้างผู้ใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานที่กำหนดในกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสี่แสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนผู้มีหน้าที่รับรองหรือตรวจสอบเอกสารหลักฐานหรือรายงานตามมาตรา 8 วรรคสอง ซึ่งกรอกข้อความอันเป็นเท็จ มาตรา 54 กำหนดโทษจำคุกไม่เกินหกเดือนหรือปรับไม่เกินสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ มาตราหลังนี้ตกอยู่ที่ผู้ลงนามในรายงานทดสอบและรายงานตรวจสอบโดยตรง

เช็กลิสต์ก่อนกำหนดรอบ

• ทำทะเบียนภาชนะรับความดันทุกใบ ระบุปริมาตรเป็นลูกบาศก์เมตรและความดันใช้งานเป็นกิโลปาสคาล ตามแผ่นป้ายประจำเครื่อง
• คัดใบที่เข้าข้อยกเว้นตามข้อ 93 และข้อ 94 ออก พร้อมบันทึกเหตุผล
• จัดกลุ่มว่าใบไหนเข้าข้อ 113 และ 114 ใบไหนเข้าข้อ 115 ตามเกณฑ์ 1 ลูกบาศก์เมตร และ 500 กิโลปาสคาล
• ตรวจว่าทุกใบมีคู่มือตามข้อ 97 เป็นภาษาไทยหรือภาษาที่ลูกจ้างใช้ได้
• ดึงรอบทดสอบของแต่ละใบจากคู่มือ แล้วลงปฏิทินบำรุงรักษาพร้อมชื่อผู้รับผิดชอบ
• วางรอบตรวจพินิจและวัดความหนาอย่างน้อยห้าปีต่อหนึ่งครั้ง สำหรับใบที่เข้าข้อ 115
• เก็บสำเนาใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมของผู้ทดสอบและผู้ตรวจสอบไว้กับรายงาน
• ตรวจว่าแจ้งการใช้งานตามแบบ บจ-2 ครบทุกใบภายในสามสิบวัน และแจ้งยกเลิกเมื่อเลิกใช้

สรุป

• ข้อกำหนดตรวจทดสอบภาชนะรับความดันอยู่ในกฎกระทรวง พ.ศ. 2564 หมวด 3 ส่วนที่ 4 คือข้อ 113 ข้อ 114 และข้อ 115 ส่วนประกาศกรมฯ ที่เป็นแบบทดสอบมีเฉพาะของหม้อน้ำ หม้อต้ม และปั้นจั่น
• ภาชนะที่มีปริมาตรตั้งแต่ 1 ลูกบาศก์เมตรขึ้นไป หรือมีความดันตั้งแต่ 500 กิโลปาสคาลขึ้นไป ต้องมีวิศวกรควบคุมการติดตั้ง และทดสอบตามระยะเวลาในคู่มือการใช้งานตามข้อ 97
• ภาชนะที่มีปริมาตรน้อยกว่า 1 ลูกบาศก์เมตร หรือมีความดันน้อยกว่า 500 กิโลปาสคาล ต้องตรวจพินิจด้วยสายตาและวัดความหนาโดยวิศวกรอย่างน้อยห้าปีต่อหนึ่งครั้ง
• หม้อน้ำ ภาชนะรับความดัน และภาชนะบรรจุก๊าซทนความดัน มีนิยามและหน้าที่คนละชุด การเรียกให้ตรงคำจึงเป็นเงื่อนไขแรกของการอ่านให้ถูกข้อ
• ความดันทดสอบและความหนาต่ำสุดมาจากมาตรฐานตามข้อ 95 หรือคู่มือของผู้ผลิต ไม่ใช่ค่าที่กฎหมายไทยกำหนด

อ้างอิงกฎหมาย

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 8 มาตรา 9 มาตรา 11 มาตรา 53 และมาตรา 54
• กฎกระทรวงเครื่องจักร ปั้นจั่น หม้อน้ำ พ.ศ. 2564 ข้อ 3 ข้อ 5 ข้อ 93 ถึงข้อ 98 ข้อ 101 ถึงข้อ 106 ข้อ 109 ข้อ 113 ถึงข้อ 118 และข้อ 121
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง แบบแจ้งการใช้งานหรือยกเลิกการใช้งานหม้อน้ำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำความร้อน หรือภาชนะรับความดัน ลงวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2567
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง แบบทดสอบความปลอดภัยในการใช้หม้อน้ำ