สลิงโซ่ อ่านชั้นคุณภาพและตรวจทั้งชุดก่อนยก

สลิงโซ่เหมาะกับงานหนัก ความร้อน และสภาพที่สลิงใยสังเคราะห์รับไม่ได้ แต่ความแข็งแรงของเหล็กทำให้ความเสียหายเล็ก ๆ ถูกมองข้ามได้ ข้อโซ่ที่ยืดเพียงบางส่วน ข้อต่อที่ประกอบคนละชั้นคุณภาพ หรือรอยเจียรที่มุมหนึ่งอาจไม่เด่นเมื่อโซ่กองอยู่ในลัง แต่รับแรงเต็มเมื่อยก

การตรวจจึงต้องเริ่มจากยืนยันตัวสลิงทั้งชุด ไม่ใช่มองว่าโซ่ทุกข้อเหมือนกัน จากนั้นคลี่และตรวจเส้นทางรับแรงตั้งแต่ห่วงหลัก ผ่านข้อต่อกับข้อโซ่ ไปถึงตะขอหรืออุปกรณ์ปลายทาง บทนี้ไม่ให้ตัวเลขคัดทิ้งแบบเหมารวม เพราะเกณฑ์วัดต้องตรงมาตรฐาน รุ่น และข้อมูลผู้ผลิตของชุดจริง

แยกชั้นคุณภาพออกจากพิกัดและค่าความปลอดภัย

ชั้นคุณภาพหรือ grade บอกคุณสมบัติความแข็งแรงของวัสดุและระบบการผลิตตามมาตรฐานที่ผู้ผลิตอ้าง เช่น เลขที่ตอกซ้ำบนข้อโซ่บางช่วง เลขนี้ไม่ใช่น้ำหนักที่ยกได้โดยตรง พิกัดใช้งานหรือ WLL ของชุดยังขึ้นกับขนาดโซ่ จำนวนขา แบบปลาย มุม อุณหภูมิ การประกอบ และข้อจำกัดของส่วนที่อ่อนที่สุด

กฎหมายไทยกำหนดอีกแนวคิดหนึ่ง ข้อ 89 ให้โซ่ที่ใช้เป็นอุปกรณ์ผูก มัด หรือยึดโยงมีค่าความปลอดภัยไม่น้อยกว่า 4 ค่าความปลอดภัยเป็นอัตราส่วนด้านกำลังต่อแรงใช้งานตามนิยามในกฎ ไม่ใช่เลข grade และไม่ใช่เหตุให้ผู้ใช้คำนวณ WLL ใหม่จากเส้นผ่านศูนย์กลางเอง

ใช้ป้ายประจำชุด ตารางผู้ผลิต และใบรับรองเป็นหลัก หากพบโซ่ตอกเลข 80 หรือ 100 แต่ไม่มีป้าย ไม่ควรเดาพิกัดจากเลขนั้น เพราะไม่ทราบขนาดจริง ส่วนประกอบ การประกอบ จำนวนขา หรือประวัติ ชุดที่ผสมข้อต่อต่างชั้นอาจถูกจำกัดด้วยชิ้นส่วนต่ำสุดหรือใช้ไม่ได้เลยตามระบบผู้ผลิต

อ่านป้ายประจำชุดก่อนจับข้อโซ่

ป้ายควรเชื่อมชุดกับผู้ผลิตหรือผู้ประกอบ หมายเลขประจำชุด ชั้นคุณภาพ ขนาด จำนวนขา ความยาวใช้งาน WLL ตามรูปแบบที่กำหนด และข้อจำกัด ป้ายหลายรุ่นแสดงพิกัดต่างกันตามมุม ผู้ใช้ต้องดูว่ามุมวัดจากแนวดิ่งหรือแนวระดับ ไม่เทียบตัวเลขข้ามตาราง

ตรวจว่าป้ายเป็นของชุดนี้จริง จุดยึดไม่ขาด และข้อมูลอ่านได้ รหัสบนป้ายควรตรงทะเบียนกับใบรับรอง หากมีการเปลี่ยนตะขอหรือปรับความยาว ต้องมีประวัติและการรับรองให้ป้ายสะท้อนชุดล่าสุด ไม่ย้ายป้ายจากสลิงชำรุดไปแขวนชุดไม่มีข้อมูล

เมื่อป้ายหายหรืออ่านไม่ได้ ให้กักกันและส่งผู้มีความรู้ยืนยันกับหลักฐาน ไม่ใช้สีทาเป็นตัวแทนเกรดเพียงอย่างเดียว สีซีด เปลี่ยน หรือผู้ผลิตต่างรายใช้ต่างกัน วิธีอ่านพิกัดสลิงทุกประเภทดูต่อได้ที่ การเลือกชนิดสลิงและอ่านป้าย WLL

เตรียมพื้นที่และทำความสะอาดเพื่อมองเห็นผิว

จัดโต๊ะหรือพื้นตรวจที่สะอาด แสงพอ และยาวให้คลี่สลิงได้ แยกทางยกกับทางเดินและรองรับชุดหนักด้วยอุปกรณ์ ไม่ลากโซ่ผ่านคอนกรีตเพื่อคลี่ เตรียมแปรงกับน้ำยาที่ผู้ผลิตยอมรับ ผ้าสะอาด ไฟส่อง เกจ เวอร์เนียร์ หรือเครื่องมือวัดที่ผ่านการตรวจสอบตามงาน

กำจัดโคลน จาระบี และสีส่วนเกินโดยไม่ใช้วิธีที่ทำลายผิว การพ่นสีทับอาจซ่อนรอยร้าวและทำให้เลขตอกอ่านไม่ได้ การกัดกรด เจียร ยิงทราย หรือใช้ความร้อนทำความสะอาดต้องอยู่ภายใต้วิธีที่ได้รับรอง ไม่ทำเองเพื่อให้ตรวจเร็ว

แขวนหรือคลี่ให้ข้อไม่ซ้อน ตรวจในสภาพไม่มีแรงและป้องกันชุดไหลหรือหล่น ผู้ตรวจสวมถุงมือที่กันคมแต่ยังสัมผัสความต่างของผิวได้ ห้ามใช้นิ้วลูบใต้โซ่ที่แขวนหรือวางมือในแนวที่ชุดอาจเคลื่อน

เดินตรวจเส้นทางรับแรงจากบนลงล่าง

เริ่มที่ห่วงหลัก ดูการสึกในจุดสัมผัสตะขอ การยืด บิด ร้าว รอยกระแทก กัดกร่อน และการเปลี่ยนรูป ห่วงหลายวงต้องวางตัวได้โดยไม่ขัด ตรวจว่าขนาดเหมาะกับท้องตะขอ ไม่ถูกบีบที่ปลายหรือรับแรงด้านข้าง

ตรวจข้อต่อหลัก สลัก บูช และกลไกล็อกตามแบบผู้ผลิต ชิ้นส่วนต้องอยู่ครบ ไม่ใช้ลวด ตะปู หรือนอตทั่วไปแทนสลักที่ออกแบบไว้ รอยต่อที่หมุนควรหมุนตามหน้าที่โดยไม่มีฝืดหรือหลวมผิดปกติ แต่ห้ามหล่อลื่นก่อนตรวจจนซ่อนผงสนิมหรือเศษโลหะ

ตรวจข้อโซ่ทีละข้อ จับคู่ผิวด้านตรงกับด้านโค้ง มองหารอยร้าว รอยบาก รอยเชื่อม สึกเป็นแบน กัดกร่อนเป็นหลุม ยืด บิด โก่ง และสีจากความร้อน พลิกทุกข้อเพราะผิวด้านในซึ่งเสียดสีกันมักสึกต่างจากด้านนอก ใช้เครื่องหมายชั่วคราวบอกข้อที่สงสัยโดยไม่ตอกหรือเจาะเพิ่ม

ปลายทางตรวจตะขอ ช่องคอ การบิด ปลายตะขอ ท้องรับแรง สลักนิรภัย และข้อต่อ สลักต้องปิดได้เองและวางตำแหน่งถูก แต่สลักไม่ใช่ส่วนรับน้ำหนัก ห้ามยกต่อเพียงเพราะสลักยังปิดได้ หากตัวตะขอเปลี่ยนรูป แนวทางเฉพาะอยู่ใน การตรวจตะขอปั้นจั่น

มองหารูปแบบความเสียหายที่บอกวิธีใช้ผิด

ข้อสึกด้านเดียวต่อเนื่องอาจมาจากลากบนพื้นหรือพาดขอบ ข้อหลายข้อยืดชี้แรงเกินหรือแรงกระชาก ข้อบิดใกล้ตะขออาจมาจากปล่อยให้ขารับแรงโดยไม่คลายเกลียว รอยบากตำแหน่งเดียวซ้ำบอกจุดสัมผัสคม ส่วนสีฟ้า น้ำตาล หรือผิวไหม้อาจชี้การรับความร้อน

บันทึกผลให้ละเอียดกว่าคำว่า “ชำรุด” โดยระบุตำแหน่ง ลักษณะ และสภาพงาน แล้วกลับไปแก้การผูก การเก็บ ขอบงาน หรืออุณหภูมิ เพื่อป้องกันสลิงใหม่เสียแบบเดิม การพบความเสียหายเป็นข้อมูลระบบยกและเป็นเหตุทบทวนมากกว่าการเบิกอะไหล่

ข้อ 90 กำหนดให้มีวัสดุทนทานและอ่อนตัวรองบริเวณที่อุปกรณ์ผูกมัดสัมผัสวัสดุยก ตัวรองต้องเหมาะกับโซ่ ขอบ อุณหภูมิ และแรง ไม่ใช้เศษผ้านุ่มที่ถูกขอบตัดขาดทันทีหรือทำให้โซ่เลื่อน

วัดเทียบกับค่าฐานของชุด ไม่เทียบด้วยสายตา

เก็บค่าฐานเมื่อรับเข้า เช่น ขนาดข้อ ระยะช่วงหลายข้อ ความยาวขา ช่องคอตะขอ และมิติที่ผู้ผลิตกำหนด ระบุจุดวัด เครื่องมือ และอุณหภูมิ การวัดหลายข้อช่วยเห็นการยืดสะสม แต่สูตร จำนวนข้อ และค่าคัดทิ้งต้องใช้ตามมาตรฐานของชุด

ทำความสะอาดจุดวัดและวางเครื่องมือในแนวเดิม ไม่บีบเวอร์เนียร์บนสนิมหนาหรือผิวเอียง วัดซ้ำเมื่อค่าผิดปกติและให้ผู้ตรวจอีกคนยืนยัน เครื่องมือที่ตกหรือค่าศูนย์ไม่ตรงต้องหยุดใช้ ไม่ปรับตัวเลขผลให้ใกล้ประวัติ

ความยาวขาไม่เท่ากันอาจทำให้รับแรงไม่สมดุล ตรวจทั้งความยาวและการประกอบตัวสั้น หากชุดออกแบบให้ปรับ ให้ทุกข้อเข้าที่ตามคำแนะนำและห้ามรับแรงบนส่วนที่ไม่ได้ออกแบบ หากไม่ได้ออกแบบให้ปรับ ห้ามผูกปม บิด หรือสอดตะขอกับข้อสุ่มเพื่อทำให้สั้น

ตรวจตัวสั้น ข้อต่อ และชุดหลายขา

ตัวปรับความยาวต้องเป็นส่วนประกอบที่ผู้ผลิตอนุมัติและตรงชั้นคุณภาพกับขนาด ตรวจช่องรับข้อ จุดสึก กลไก และทิศการใส่ ข้อโซ่ต้องนั่งเต็ม ไม่ค้างบนปลาย การใช้สลักเกลียวหรือเกี่ยวกลับกับห่วงที่ไม่ได้ออกแบบอาจเปลี่ยนแนวแรงและลดพิกัด

ชุดสอง สาม หรือสี่ขาต้องตรวจห่วงรวม ข้อต่อทุกขา และความยาวเทียบกัน ระบุขาที่ไม่ได้ใช้และจัดเก็บไม่ให้เกี่ยวสิ่งอื่น อย่าผูกขาว่างรอบขาที่รับแรงโดยไม่มีวิธีผู้ผลิต เพราะอาจหนีบหรือสร้างแรงด้านข้าง

เมื่อเปลี่ยนส่วนประกอบ ต้องตรวจความเข้ากันได้ด้านผู้ผลิต ระบบประกอบ ชั้นคุณภาพ ขนาด และ WLL ส่วนประกอบหน้าตาคล้ายกันไม่ยืนยันว่าใช้ร่วมกันได้ การกดสลักหรือประกอบข้อต่อควรทำด้วยเครื่องมือและวิธีที่กำหนด พร้อมการตรวจหลังประกอบและปรับทะเบียน

กักกันก่อนตัดสินใจซ่อมหรือทิ้ง

เกณฑ์กักกันทันทีรวมป้ายหายหรือข้อมูลไม่ตรง รอยร้าว ข้อแตก บิด ยืด สึกหรือกัดกร่อนเด่น รอยบากลึก ความเสียหายจากความร้อนหรือสารเคมี ตะขอเปลี่ยนรูป สลักหรือชิ้นส่วนหาย ข้อต่อต่างชนิด และรอยเชื่อมหรือเจียรที่ไม่มีประวัติ เมื่อสงสัยให้หยุด ไม่ทดลองยกน้ำหนักเพื่อพิสูจน์

ติดป้ายห้ามใช้และย้ายไปเขตกักซึ่งแยกจากของพร้อมใช้ ระบบทะเบียนบันทึกผู้พบ วันที่ รหัส อาการ งานล่าสุด และการตัดสินใจ ป้ายกระดาษที่หลุดง่ายไม่พอ ควรมีการล็อกหรือควบคุมคลังไม่ให้ชุดถูกหยิบกลับระหว่างรอ

ผู้มีความรู้ประเมินตามคู่มือ มาตรฐาน ใบรับรอง และวิธีตรวจเพิ่มเติม การทดสอบแบบไม่ทำลายหรือทดสอบรับแรงต้องใช้กระบวนการที่เหมาะ ไม่เลือกเพราะอยากให้ผ่าน สลิงที่ซ่อมได้ต้องซ่อมโดยผู้ที่ได้รับการยอมรับ ใช้ชิ้นส่วนถูกระบบ ตรวจและออกหลักฐานใหม่

ห้ามเชื่อม เติมเนื้อ ดัดร้อน เจียรรอย หรืออบคืนสภาพที่หน้างาน ความร้อนเปลี่ยนคุณสมบัติโลหะและรอยเรียบอาจซ่อนการสูญเสียหน้าตัด ชุดที่ตัดสินใจทิ้งต้องทำให้ใช้ยกไม่ได้ก่อนออกจากการควบคุม เช่น ตัดส่วนสำคัญตามวิธีปลอดภัย ไม่ขายเป็นโซ่ใช้แล้วโดยยังมีป้าย WLL

ตรวจเงื่อนไขใช้ก่อนยกทุกครั้ง

ยืนยันน้ำหนัก จุดศูนย์ถ่วง จุดยก จำนวนขา มุม อุณหภูมิ ขอบ และสภาพแวดล้อม เปรียบเทียบกับป้ายของชุดและตารางผู้ผลิต พิกัดของชุดหลายขาไม่ได้หมายความว่าทุกขาจะรับเท่ากันเสมอ หากจุดศูนย์ถ่วงเยื้อง ขาบางขาอาจรับมาก

ข้อ 91 กำหนดมุมระหว่างอุปกรณ์ผูกมัดกับวัสดุไม่น้อยกว่า 45 องศา หากจำเป็นต้องน้อยกว่านั้น ต้องให้ผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่นคำนวณแรงรับน้ำหนักและเก็บเอกสาร วิธีคำนวณและนิยามมุมดูที่ การคำนวณแรงจากมุมสลิง

จัดข้อโซ่ไม่ให้บิดและตะขอรับที่ท้องตามแนว อุปกรณ์ต้องนั่งเต็มจุดยก ไม่รับปลาย ไม่รับด้านข้าง และไม่ถูกบีบกับขอบ ทดสอบยกพ้นพื้นเล็กน้อยจากตำแหน่งปลอดภัย ตรวจสมดุล เบรก และการนั่งของส่วนประกอบก่อนยกต่อ ห้ามจับโซ่ปรับขณะตึง

อุณหภูมิสูงหรือต่ำ สารเคมี กรด งานชุบ และสภาพกัดกร่อนอาจเปลี่ยนพิกัดหรือทำให้ใช้ไม่ได้ ใช้ข้อจำกัดของผู้ผลิตทั้งระหว่างสัมผัสและหลังสัมผัส ไม่สรุปว่าโซ่ทนร้อนจึงใช้ได้กับชิ้นงานทุกอุณหภูมิ

วางรอบตรวจตามการใช้งานและเหตุการณ์

ผู้ใช้ตรวจทุกครั้งก่อนยก มองป้าย สภาพทั้งชุด การประกอบ และความพร้อม ส่วนการตรวจละเอียดเป็นรอบโดยผู้ที่ได้รับมอบหมายตามความถี่จากการใช้งาน สภาพแวดล้อม ประวัติ และมาตรฐาน เมื่อมีแรงกระชาก โหลดตก ความร้อน สารเคมี การซ่อม หรือเหตุผิดปกติ ให้ตรวจพิเศษก่อนกลับใช้ ไม่รอรอบปฏิทิน

ประกาศหลักสูตรปั้นจั่น พ.ศ. 2567 กำหนดหัวข้อความรู้เรื่องเชือก ลวดสลิง โซ่ อุปกรณ์ยก รวมถึงการเลือกใช้และตรวจสอบอุปกรณ์ผูกมัดยึดโยง การผ่านอบรมเป็นฐาน แต่ผู้ตรวจประจำรอบยังต้องรู้ระบบและเกณฑ์ของชุดที่รับผิดชอบ

บันทึกผลด้วยรหัสชุด วันที่ ผู้ตรวจ สภาพ ขนาดที่วัด ตำแหน่งความเสียหาย การตัดสินใจ และกำหนดครั้งถัดไป แนบภาพที่มีมาตราส่วนเมื่อจำเป็น ประวัติควรตามสลิงเมื่อย้ายพื้นที่ ไม่เริ่มใหม่เพราะเปลี่ยนเจ้าของแผนก

เก็บและขนย้ายโดยไม่สร้างความเสียหาย

แขวนสลิงบนชั้นที่รับน้ำหนักได้ แยกจากพื้น น้ำ สารเคมี และทางรถชน ไม่กองให้ตะขอทับข้อโซ่หรือป้ายบิดงอ ทำความสะอาดและทำให้แห้งก่อนเก็บ ใช้สารป้องกันสนิมตามผู้ผลิตโดยไม่เคลือบจนตรวจผิวยาก

ขนชุดหนักด้วยรถหรืออุปกรณ์ ไม่โยนจากกระบะ ไม่ลาก และไม่ใช้ตะขอปลายเกาะชั้นเก็บ กำหนดช่องของพร้อมใช้ กักกัน และรอตรวจชัด สีพื้นที่ช่วยได้แต่ต้องมีป้ายกับทะเบียน

รายการตรวจสลิงโซ่ก่อนใช้

• ป้ายอยู่กับชุด อ่านได้ และรหัสตรงทะเบียนกับใบรับรอง
• ชั้นคุณภาพ ขนาด จำนวนขา แบบปลาย และ WLL ตรงงาน
• ห่วงหลักไม่สึก ยืด บิด ร้าว หรือรับด้านข้าง
• ข้อต่อ สลัก บูช และตัวล็อกครบและเป็นระบบเดียวกัน
• ข้อโซ่ทุกข้อไม่มีร้าว บาก แบน ยืด บิด กัดกร่อน หรือสีจากความร้อน
• ความยาวขาและตัวปรับอยู่ในตำแหน่งที่ออกแบบ
• ตะขอไม่บิดหรืออ้า ท้องรับแรงดี และสลักทำงาน
• ไม่มีรอยเชื่อม เจียร ดัด หรืออะไหล่ไม่ทราบที่มา
• มุม จุดศูนย์ถ่วง ขอบ อุณหภูมิ และสารเคมีอยู่ในข้อจำกัด
• จุดสัมผัสมีวัสดุรองที่เหมาะและโซ่ไม่บิด
• ชุดที่สงสัยถูกกักกัน ไม่วางปะปนของพร้อมใช้
• ผลตรวจและเหตุผิดปกติบันทึกต่อเนื่องถึงรอบถัดไป

สลิงโซ่ปลอดภัยเมื่อทุกชิ้นยังเป็นชุดที่ผู้ผลิตและผู้ตรวจสามารถระบุตัวได้ เลข grade ช่วยบอกชั้นวัสดุ แต่ป้าย WLL การประกอบ ประวัติ และสภาพจริงเป็นสิ่งตัดสินการใช้งาน ผู้ใช้จึงต้องอ่านป้าย คลี่ตรวจทีละข้อ และหยุดเมื่อข้อมูลขาดหรือผิวเปลี่ยน การกักกันหนึ่งชุดใช้เวลาน้อยกว่าการเสี่ยงให้ส่วนที่อ่อนที่สุดขาดระหว่างยก