แจ้งการประสบอันตรายจากการทำงาน ตามมาตรา 34 พ.ร.บ. 2554 — ภายในกี่วัน ใช้แบบไหน กรณีไหนต้องแจ้งทันที

เมื่อเกิดเหตุร้ายแรงในสถานประกอบกิจการ — ไม่ว่าจะเป็นลูกจ้างเสียชีวิต เพลิงไหม้ การระเบิด หรือสารเคมีรั่วไหล — นอกจากการดูแลผู้บาดเจ็บและควบคุมสถานการณ์แล้ว นายจ้างยังมีหน้าที่ตามกฎหมายที่ต้องทำทันที นั่นคือการแจ้งเหตุต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย หลายคนเข้าใจว่าการยื่นกองทุนเงินทดแทนหรือแจ้งประกันสังคมก็เพียงพอแล้ว แต่นั่นเป็นคนละหน้าที่กับการแจ้งตามมาตรา 34 และการละเลยมีบทลงโทษ

มาตรา 34 ว่าด้วยอะไร

มาตรา 34 แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 เป็นบทบัญญัติว่าด้วยการแจ้งการประสบอันตราย ตัวบทกำหนดว่า "ในกรณีที่สถานประกอบกิจการใดเกิดอุบัติภัยร้ายแรง หรือลูกจ้างประสบอันตรายจากการทำงาน ให้นายจ้างดำเนินการดังต่อไปนี้" แล้วแยกหน้าที่ออกเป็น 3 กรณีตามวรรค (1) (2) และ (3)

มาตรานี้อยู่ในหมวด 4 ของพระราชบัญญัติ ว่าด้วยการควบคุม กำกับ และดูแล โดยมาตรา 34 มีหน้าที่เชื่อมเหตุที่เกิดในสถานประกอบกิจการเข้ากับกลไกการตรวจสอบของรัฐ ตัวบทไม่ใช่เรื่องเดียวกับการประเมินอันตรายและจัดทำแผนงานตามมาตรา 32 หรืออำนาจสั่งหยุด/ปรับปรุงของพนักงานตรวจตามมาตรา 36 — ภาพรวมโครงสร้างทั้งฉบับดูได้ที่ ภาพรวม พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554

3 กรณีที่ต้องแจ้ง

กรณี (1) ลูกจ้างเสียชีวิต

มาตรา 34 (1) กำหนดว่า กรณีที่ลูกจ้างเสียชีวิต ให้นายจ้างแจ้งต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยในทันทีที่ทราบ โดยโทรศัพท์ โทรสาร หรือวิธีอื่นใดที่มีรายละเอียดพอสมควร และให้แจ้งรายละเอียดและสาเหตุเป็นหนังสือภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ลูกจ้างเสียชีวิต

จุดที่ต้องเข้าใจคือ การแจ้งกรณีนี้มี 2 จังหวะ — "แจ้งทันทีที่ทราบ" ทางโทรศัพท์หรือโทรสารก่อน แล้วตามด้วย "หนังสือแจ้งรายละเอียดและสาเหตุ" ภายใน 7 วันนับแต่วันที่เสียชีวิต ไม่ใช่รอครบ 7 วันแล้วค่อยแจ้งทีเดียว

กรณี (2) อุบัติภัยร้ายแรง

มาตรา 34 (2) ครอบคลุมกรณีที่สถานประกอบกิจการได้รับความเสียหายหรือต้องหยุดการผลิต หรือมีบุคคลในสถานประกอบกิจการประสบอันตรายหรือได้รับความเสียหาย อันเนื่องมาจากเพลิงไหม้ การระเบิด สารเคมีรั่วไหล หรืออุบัติภัยร้ายแรงอื่น ในกรณีนี้ให้นายจ้างแจ้งต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยในทันทีที่ทราบ โดยโทรศัพท์ โทรสาร หรือวิธีอื่นใด และให้แจ้งเป็นหนังสือโดยระบุสาเหตุอันตรายที่เกิดขึ้น ความเสียหาย การแก้ไข และวิธีการป้องกันการเกิดซ้ำอีก ภายในเจ็ดวันนับแต่วันเกิดเหตุ

ต่างจากกรณี (1) ตรงที่หนังสือแจ้งในกรณี (2) ต้องครอบคลุมเนื้อหา 4 ส่วน คือสาเหตุ ความเสียหาย การแก้ไข และวิธีป้องกันการเกิดซ้ำ และนับ 7 วัน "แต่วันเกิดเหตุ" (ไม่ใช่วันเสียชีวิตเหมือนกรณี (1))

กรณี (3) ประสบอันตราย/เจ็บป่วยตามกฎหมายเงินทดแทน

มาตรา 34 (3) กำหนดว่า กรณีที่มีลูกจ้างประสบอันตรายหรือเจ็บป่วยตามกฎหมายว่าด้วยเงินทดแทน เมื่อนายจ้างแจ้งการประสบอันตรายหรือเจ็บป่วยต่อสำนักงานประกันสังคมตามกฎหมายดังกล่าวแล้ว ให้นายจ้างส่งสำเนาหนังสือแจ้งนั้นต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย

กรณี (3) ต่างจากสองกรณีแรกอย่างชัดเจน — ตัวบทไม่ได้กำหนดกรอบ "ภายใน 7 วัน" เฉพาะสำหรับการทำหนังสือ แต่ผูกกับการแจ้งสำนักงานประกันสังคม คือเมื่อนายจ้างแจ้ง สปส. แล้ว ก็ให้ส่ง "สำเนาหนังสือแจ้ง" ฉบับนั้นต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย ดังนั้นอย่านำเงื่อนไข 7 วันของกรณี (1) และ (2) มาใช้กับกรณี (3) โดยอัตโนมัติ

ตารางสรุป 3 กรณี

กรณี	เหตุการณ์	แจ้งทันทีที่ทราบ	หนังสือ	นับวันจาก
(1)	ลูกจ้างเสียชีวิต	โทรศัพท์/โทรสาร/วิธีอื่น	รายละเอียด + สาเหตุ ภายใน 7 วัน	วันที่ลูกจ้างเสียชีวิต
(2)	อุบัติภัยร้ายแรง (ไฟไหม้ ระเบิด สารเคมีรั่วไหล) เสียหาย/หยุดผลิต/มีผู้ประสบอันตราย	โทรศัพท์/โทรสาร/วิธีอื่น	สาเหตุ + ความเสียหาย + การแก้ไข + วิธีป้องกันการเกิดซ้ำ ภายใน 7 วัน	วันเกิดเหตุ
(3)	ประสบอันตราย/เจ็บป่วยตามกฎหมายเงินทดแทน	แจ้งสำนักงานประกันสังคมตามกฎหมายเงินทดแทน	ส่งสำเนาหนังสือแจ้ง สปส. ต่อพนักงานตรวจฯ	(ผูกกับการแจ้ง สปส.)

จุดที่ผิดบ่อยคือการเหมารวมว่า "ทุกกรณีต้องแจ้งภายใน 7 วัน" หรือสับสนระหว่าง "แจ้งทันที" (โทรศัพท์) กับ "หนังสือภายใน 7 วัน" ซึ่งเป็นคนละขั้นตอนกัน สำหรับกรณี (1) และ (2) ต้องทำทั้งสองขั้น

แบบฟอร์มที่ใช้

การแจ้งเป็นหนังสือตามมาตรา 34 วรรคสอง กำหนดให้เป็นไปตามแบบที่อธิบดีประกาศกำหนด แบบที่ใช้คือ "แบบแจ้งการเกิดอุบัติภัยร้ายแรง หรือการประสบอันตรายจากการทำงาน" ตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดแบบแจ้งการเกิดอุบัติภัยร้ายแรง หรือการประสบอันตรายจากการทำงาน พ.ศ. 2554

แบบฟอร์มฉบับจริงเป็นเอกสารท้ายประกาศกรมฯ พ.ศ. 2554 ซึ่งเผยแพร่โดยกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน นายจ้างต้องใช้แบบราชการฉบับจริงเท่านั้น ไม่ควรประดิษฐ์แบบฟอร์มขึ้นเอง เพราะรายการที่กรมกำหนดมีรายละเอียดเฉพาะที่พนักงานตรวจใช้ประกอบการตรวจสอบ

ผลทางกฎหมายและสิ่งที่ตามมา

เมื่อพนักงานตรวจความปลอดภัยได้รับแจ้งตามมาตรา 34 แล้ว ตัวบทกำหนดให้พนักงานตรวจ "ดำเนินการตรวจสอบและหามาตรการป้องกันอันตราย" การแจ้งจึงไม่ใช่พิธีกรรมทางเอกสาร แต่เป็นจุดเริ่มของกระบวนการตรวจสอบของรัฐ

การแจ้งตามมาตรา 34 เป็นข้อบังคับตามกฎหมาย ไม่ใช่ทางเลือก การไม่แจ้งหรือแจ้งล่าช้ามีบทลงโทษตามหมวดบทกำหนดโทษของพระราชบัญญัติ รายละเอียดบทลงโทษและวงเงินค่าปรับดูได้ที่ บทลงโทษและค่าปรับตาม พ.ร.บ.

เนื้อหาของหนังสือแจ้ง โดยเฉพาะส่วน "สาเหตุ" และ "วิธีป้องกันการเกิดซ้ำ" ในกรณี (2) ควรสอดคล้องกับผลการสอบสวนอุบัติเหตุ จึงควรทำควบคู่กับรายงานสอบสวน — ดูแนวทางที่ การเขียนรายงานอุบัติเหตุ

ความสัมพันธ์กับการแจ้งกองทุนเงินทดแทน

การแจ้งตามมาตรา 34 (ต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย) เป็นคนละหน้าที่กับการยื่นกองทุนเงินทดแทนต่อสำนักงานประกันสังคม เป็นการแจ้งต่อหน่วยงานคนละชุดเพื่อวัตถุประสงค์ต่างกัน แต่ทั้งสองมาบรรจบกันในกรณี (3) ตรงที่ใช้ "สำเนาหนังสือแจ้ง สปส." มาส่งต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย นายจ้างจึงต้องไม่เข้าใจผิดว่าแจ้ง สปส. แล้วถือว่าครบหน้าที่ตามมาตรา 34 โดยอัตโนมัติในทุกกรณี

เทียบกับเกณฑ์การรายงานของต่างประเทศ

หลายองค์กรข้ามชาติคุ้นกับเกณฑ์การรายงานของ OSHA สหรัฐฯ ที่กำหนดให้รายงานกรณีเสียชีวิตภายใน 8 ชั่วโมง และกรณีเข้ารักษาในโรงพยาบาล/สูญเสียอวัยวะภายใน 24 ชั่วโมง ตัวเลขเหล่านี้เป็นมาตรฐานต่างประเทศ ไม่ใช่กฎหมายไทย สำหรับสถานประกอบกิจการในไทย เกณฑ์ที่บังคับใช้และที่พนักงานตรวจของกรมสวัสดิการฯ ใช้ตรวจคือมาตรา 34 พ.ร.บ. พ.ศ. 2554 — แจ้งทันทีที่ทราบ และหนังสือภายใน 7 วัน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ลูกจ้างเสียชีวิตจากการทำงาน ต้องแจ้งภายในกี่วัน? แจ้งทันทีที่ทราบทางโทรศัพท์/โทรสาร/วิธีอื่นก่อน แล้วแจ้งรายละเอียดและสาเหตุเป็นหนังสือภายใน 7 วันนับแต่วันที่ลูกจ้างเสียชีวิต ตามมาตรา 34 (1)

ถาม: ไฟไหม้โรงงานแต่ไม่มีคนเจ็บ ต้องแจ้งไหม? ต้องแจ้ง หากเข้าข่ายมาตรา 34 (2) คือสถานประกอบกิจการเสียหายหรือต้องหยุดการผลิตจากเพลิงไหม้ การระเบิด สารเคมีรั่วไหล หรืออุบัติภัยร้ายแรงอื่น แม้ไม่มีผู้ประสบอันตรายก็เข้าเงื่อนไข "เสียหาย/หยุดผลิต"

ถาม: แจ้งสำนักงานประกันสังคมแล้ว ต้องแจ้งพนักงานตรวจฯ อีกไหม? ต้อง ในกรณี (3) เมื่อแจ้ง สปส. แล้ว ให้ส่งสำเนาหนังสือแจ้งนั้นต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยด้วย การแจ้ง สปส. อย่างเดียวไม่ครบหน้าที่ตามมาตรา 34

ถาม: กรณี (3) มีกำหนดภายใน 7 วันไหม? ตัวบทมาตรา 34 (3) ไม่ได้กำหนดกรอบ 7 วันเฉพาะ แต่ผูกกับการแจ้งสำนักงานประกันสังคม — เมื่อแจ้ง สปส. แล้วให้ส่งสำเนาหนังสือแจ้งต่อพนักงานตรวจฯ

ถาม: ใช้แบบฟอร์มอะไร? "แบบแจ้งการเกิดอุบัติภัยร้ายแรง หรือการประสบอันตรายจากการทำงาน" ตามประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2554 (แบบที่อธิบดีประกาศกำหนดตามมาตรา 34 วรรคสอง) ต้องใช้แบบราชการฉบับจริง

สรุป

• มาตรา 34 พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 บังคับให้นายจ้างแจ้งการประสบอันตราย/อุบัติภัยร้ายแรงต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย แบ่งเป็น 3 กรณีตามวรรค (1)(2)(3)
• กรณี (1) ลูกจ้างเสียชีวิต และกรณี (2) อุบัติภัยร้ายแรง: แจ้งทันทีที่ทราบ + หนังสือภายใน 7 วัน (กรณี (1) นับแต่วันเสียชีวิต · กรณี (2) นับแต่วันเกิดเหตุ)
• กรณี (3) ประสบอันตราย/เจ็บป่วยตามกฎหมายเงินทดแทน: เมื่อแจ้ง สปส. แล้ว ให้ส่งสำเนาหนังสือแจ้งนั้นต่อพนักงานตรวจฯ — ไม่ได้กำหนด 7 วันเฉพาะ
• "แจ้งทันที" (โทรศัพท์/โทรสาร) เป็นคนละขั้นกับ "หนังสือภายใน 7 วัน" — กรณี (1)(2) ต้องทำทั้งสองขั้น
• ใช้แบบราชการฉบับจริง: แบบแจ้งการเกิดอุบัติภัยร้ายแรงฯ ตามประกาศกรมฯ พ.ศ. 2554
• การแจ้งเป็นข้อบังคับ ไม่ใช่ทางเลือก การไม่แจ้งมีบทลงโทษ

---

อ้างอิงกฎหมาย

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (มาตรา 34)
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดแบบแจ้งการเกิดอุบัติภัยร้ายแรง หรือการประสบอันตรายจากการทำงาน พ.ศ. 2554 (แบบที่อธิบดีประกาศกำหนดตามมาตรา 34 วรรคสอง)
• ภาพรวม พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554
• บทลงโทษและค่าปรับตาม พ.ร.บ.