หน้าที่นายจ้างตาม พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554 — ครบทุกมาตรา พร้อมตัวบท

พอเปิดกิจการและมีลูกจ้างคนแรก หน้าที่ตามกฎหมายความปลอดภัยของ "นายจ้าง" ก็เริ่มขึ้นทันที โดยไม่ต้องรอให้ธุรกิจเติบโต และหลายข้อเป็นสิ่งที่ต้องทำเชิงรุก — ไม่ใช่รอให้เกิดเหตุก่อนแล้วค่อยแก้ บทความนี้รวมหน้าที่ของนายจ้างตามพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (มาตรา 6–23) พร้อมยกตัวบทกฎหมายฉบับเต็ม เพื่อให้อ้างอิงได้ทันที

หมายเหตุ: ทุกหน้าที่ด้านล่างผูกกับบทลงโทษจริงในหมวด 8 ของ พ.ร.บ. — ไม่ใช่เพียงแนวปฏิบัติที่จะทำหรือไม่ทำก็ได้

1. พื้นฐาน — จัดที่ทำงานปลอดภัย และออกค่าใช้จ่ายเอง

มาตรา 6 — หน้าที่หลักของนายจ้าง

มาตรา 6 ให้นายจ้างมีหน้าที่จัดและดูแลสถานประกอบกิจการและลูกจ้างให้มีสภาพการทำงานและสภาพแวดล้อมในการทำงานที่ปลอดภัยและถูกสุขลักษณะ รวมทั้งส่งเสริมสนับสนุนการปฏิบัติงานของลูกจ้างมิให้ลูกจ้างได้รับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย จิตใจ และสุขภาพอนามัย

นี่คือหน้าที่ตั้งต้นที่ครอบคลุมที่สุด — นายจ้างต้องดูแล "ทั้งสถานที่และตัวลูกจ้าง" ให้ปลอดภัย

มาตรา 7 — ค่าใช้จ่ายเป็นของนายจ้าง

มาตรา 7 ในกรณีที่พระราชบัญญัตินี้กำหนดให้นายจ้างต้องดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใดที่ต้องเสียค่าใช้จ่าย ให้นายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายเพื่อการนั้น

จุดที่พลาดบ่อย: ค่าใช้จ่ายด้านความปลอดภัย เช่น PPE หรือค่าอบรม ผลักให้ลูกจ้างจ่ายเองไม่ได้

มาตรา 8 — ทำตามมาตรฐานในกฎกระทรวง

มาตรา 8 ให้นายจ้างบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ให้เป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดในกฎกระทรวง

ให้ลูกจ้างมีหน้าที่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานตามมาตรฐานที่กำหนด

มาตรา 8 คือ "สะพาน" ที่โยงไปสู่กฎกระทรวงเฉพาะเรื่องทุกฉบับ (จป. อับอากาศ ดับเพลิง ก่อสร้าง ฯลฯ)

2. ต้องบอก ต้องสอน ต้องติดป้าย

มาตรา 13 — จัดให้มี จป. และบุคลากรความปลอดภัย

มาตรา 13 ให้นายจ้างจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ

เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานและบุคลากรตามวรรคหนึ่งจะต้องขึ้นทะเบียนต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

มาตรานี้คือฐานอำนาจของ กฎกระทรวง จป. พ.ศ. 2565 (จป. 5 ระดับ + คปอ.)

มาตรา 14 — แจ้งอันตราย + แจกคู่มือ ก่อนเริ่มงาน

มาตรา 14 ในกรณีที่นายจ้างให้ลูกจ้างทำงานในสภาพการทำงานหรือสภาพแวดล้อมในการทำงานที่อาจทำให้ลูกจ้างได้รับอันตราย... ให้นายจ้างแจ้งให้ลูกจ้างทราบถึงอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นจากการทำงาน และแจกคู่มือปฏิบัติงานให้ลูกจ้างทุกคนก่อนที่ลูกจ้างจะเข้าทำงาน เปลี่ยนงาน หรือเปลี่ยนสถานที่ทำงาน

คำสำคัญคือ "ก่อน" — ต้องแจ้งและแจกคู่มือก่อนเริ่มงาน/เปลี่ยนงานเสมอ

มาตรา 16 — ฝึกอบรมความปลอดภัย

มาตรา 16 ให้นายจ้างจัดให้ผู้บริหาร หัวหน้างาน และลูกจ้างทุกคนได้รับการฝึกอบรมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน... ในกรณีที่นายจ้างรับลูกจ้างเข้าทำงาน เปลี่ยนงาน เปลี่ยนสถานที่ทำงาน หรือเปลี่ยนแปลงเครื่องจักรหรืออุปกรณ์... ให้นายจ้างจัดให้มีการฝึกอบรมลูกจ้างทุกคนก่อนการเริ่มทำงาน

มาตรา 17 — ติดป้ายสัญลักษณ์เตือนอันตราย

มาตรา 17 ให้นายจ้างติดประกาศสัญลักษณ์เตือนอันตรายและเครื่องหมายเกี่ยวกับความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน รวมทั้งข้อความแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง... ในที่ที่เห็นได้ง่าย ณ สถานประกอบกิจการ

3. อุปกรณ์ป้องกัน และงานผู้รับเหมา

มาตรา 22 — จัดและดูแล PPE (จุดที่เข้าใจผิดบ่อย)

มาตรา 22 ให้นายจ้างจัดและดูแลให้ลูกจ้างสวมใส่อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่ได้มาตรฐานตามที่อธิบดีประกาศกำหนด

ลูกจ้างมีหน้าที่สวมใส่อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลและดูแลรักษาอุปกรณ์ตามวรรคหนึ่ง...

ในกรณีที่ลูกจ้างไม่สวมใส่อุปกรณ์ดังกล่าว ให้นายจ้างสั่งให้ลูกจ้างหยุดการทำงานนั้นจนกว่าลูกจ้างจะสวมใส่อุปกรณ์ดังกล่าว

จุดที่หลายคนเข้าใจผิด: เมื่อลูกจ้างไม่สวม PPE กฎหมายให้ "นายจ้าง" เป็นผู้สั่งหยุดงาน — ไม่ใช่ลูกจ้างมีสิทธิหยุดงานเอง

มาตรา 23 — ผู้รับเหมาทุกชั้นร่วมรับผิดชอบ

มาตรา 23 ให้ผู้รับเหมาชั้นต้นและผู้รับเหมาช่วง... มีหน้าที่ร่วมกันในการจัดสถานที่ทำงานให้มีสภาพการทำงานที่ปลอดภัย และมีสภาพแวดล้อมในการทำงานที่ถูกสุขลักษณะเพื่อให้เกิดความปลอดภัยแก่ลูกจ้างทุกคน

ในงานที่มีผู้รับเหมาหลายชั้น ความรับผิดชอบด้านความปลอดภัยเป็นของ ทุกชั้นร่วมกัน ไม่ใช่โยนให้ผู้รับเหมารายเล็กสุด

สรุป

หน้าที่นายจ้างตาม พ.ร.บ. 2554 แบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม คือ (1) จัดที่ทำงานปลอดภัย + ออกค่าใช้จ่ายเอง (ม.6–8) (2) จัด จป. แจ้งอันตราย อบรม ติดป้าย ก่อนเริ่มงาน (ม.13–17) และ (3) จัด PPE + ดูแลงานผู้รับเหมา (ม.22–23) ทุกข้อผูกกับบทลงโทษจริง การมองข้ามเพราะคิดว่า "ธุรกิจยังเล็ก" จึงเป็นความเข้าใจผิดที่อาจตามมาด้วยราคาแพง

จุดเริ่มต้นที่ง่ายและคุ้มที่สุดของการทำให้ถูกกฎหมาย คือการจัดให้มี จป. และ คปอ. ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2565

---

อ้างอิง

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (มาตรา 6–23)
• สรุปสาระสำคัญ พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554