กฎกระทรวงตรวจสุขภาพปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 — สรุปครบ 13 ข้อ

ผู้ประกอบกิจการที่มีลูกจ้างทำงานเกี่ยวกับสารเคมีอันตราย รังสี ฝุ่น ความร้อน เสียงดัง หรือเชื้อชีวภาพ มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องจัดให้มีการตรวจสุขภาพลูกจ้างกลุ่มดังกล่าวเป็นการเฉพาะ — ไม่ใช่การตรวจสุขภาพประจำปีตามสิทธิประกันสังคมที่หลายคนคุ้นเคย หลักเกณฑ์ปัจจุบันที่ใช้บังคับคือ กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 ซึ่งยกเลิกกฎกระทรวงฉบับเดิม พ.ศ. 2547 ทั้งฉบับ พร้อมปรับนิยาม "งานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง" คุณสมบัติแพทย์ผู้ตรวจ และระยะเวลาเก็บบันทึกผลใหม่ทั้งหมด

1. ที่มาและสถานะของกฎหมาย

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกโดยอาศัยอำนาจตาม มาตรา 5 วรรคหนึ่ง และ มาตรา 8 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ลงนามโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานเมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2563 มีโครงสร้างทั้งสิ้น 13 ข้อ โดยไม่แบ่งเป็นหมวด

ข้อ 1 ของกฎกระทรวงนี้บัญญัติให้ยกเลิก กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการตรวจสุขภาพของลูกจ้างและส่งผลการตรวจแก่พนักงานตรวจแรงงาน พ.ศ. 2547 ทั้งฉบับ ดังนั้นนายจ้างที่ยังอ้างอิงหลักเกณฑ์เดิมต้องปรับเอกสารระบบและขั้นตอนปฏิบัติให้สอดคล้องกับฉบับ พ.ศ. 2563 โดยทันที

2. นิยามตามกฎหมาย

ข้อ 2 กำหนดความหมายของถ้อยคำสำคัญไว้ 3 รายการ ดังนี้

"การตรวจสุขภาพ" หมายถึง การตรวจร่างกายและสภาวะทางจิตใจตามวิธีทางการแพทย์ เพื่อให้ทราบถึงความเหมาะสมของสภาวะสุขภาพของลูกจ้าง หรือผลกระทบต่อสุขภาพของลูกจ้าง อันอาจเกิดจากการทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง

"แพทย์" หมายถึง ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมตามกฎหมายว่าด้วยวิชาชีพเวชกรรม

"งานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง" หมายถึง งานที่ลูกจ้างทำเกี่ยวกับ 5 หมวดต่อไปนี้

#	หมวดปัจจัยเสี่ยง	ตัวอย่าง
1	สารเคมีอันตราย ตามที่อธิบดีประกาศกำหนด	ตะกั่ว, เบนซีน, แคดเมียม, ฟอร์มาลดีไฮด์, ซิลิก้า, แอสเบสตอส
2	จุลชีวันเป็นพิษ (ไวรัส, แบคทีเรีย, รา หรือสารชีวภาพอื่น)	งานในห้องปฏิบัติการเชื้อ, งานปศุสัตว์, งานพยาบาลผู้ป่วยติดเชื้อ
3	กัมมันตภาพรังสี	งานเอกซเรย์, งานเครื่องเร่งอนุภาค, งานต้นกำเนิดรังสี
4	ความร้อน ความเย็น ความสั่นสะเทือน ความกดดันบรรยากาศ แสง หรือเสียง	งานเตาหลอม, ห้องเย็น, งานเชื่อม, งานประดาน้ำ, งานเสียงดังเกิน 85 dB(A)
5	สภาพแวดล้อมอื่นที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ	ฝุ่นฝ้าย, ฝุ่นไม้, ไอควันจากการเผาไหม้

หมวดที่ 1 (สารเคมีอันตราย) ปัจจุบันขยายผลผ่าน ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ลูกจ้างทำเกี่ยวกับสารเคมีอันตรายที่นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสุขภาพของลูกจ้าง ลงวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2564 ซึ่งระบุรายชื่อสารเคมีอันตรายไว้ 6 กลุ่ม ได้แก่ สารทำละลายอินทรีย์ ก๊าซ ฝุ่น/ฟูม/ผงโลหะ กรด สารกำจัดศัตรูพืช และสารเคมีอันตรายในกลุ่มอื่น

3. ขอบเขตการบังคับใช้

กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับกับ นายจ้างที่มีลูกจ้างทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง ตามนิยามในข้อ 2 — ไม่ใช่ลูกจ้างทุกคนในสถานประกอบกิจการ การจำแนกว่าลูกจ้างผู้ใดเข้าข่ายปัจจัยเสี่ยงจึงเป็นภาระของนายจ้างและ จป.วิชาชีพในการประเมินตามลักษณะงานจริง

สำหรับสถานประกอบกิจการที่มีลูกจ้างไม่ได้สัมผัสปัจจัยเสี่ยงตามข้อ 2 หน้าที่ตรวจสุขภาพเป็นไปตามกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน หรือสิทธิประโยชน์ตามกฎหมายประกันสังคม ซึ่งอยู่นอกขอบเขตของกฎกระทรวงฉบับนี้ (ใครต้องตรวจสุขภาพประจำปี — Checklist)

4. รอบเวลาการตรวจสุขภาพ (ข้อ 3)

ข้อ 3 กำหนดให้นายจ้างจัดให้มีการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงตามระยะเวลาดังนี้

รอบการตรวจ	กรอบเวลา	ความถี่
ครั้งแรก (ก่อนเริ่มงาน)	ภายใน 30 วัน นับแต่วันรับลูกจ้างเข้าทำงาน	ครั้งเดียว
ตรวจประจำ	หลังครั้งแรก — ปีละไม่น้อยกว่า 1 ครั้ง	ทุกปี
ตรวจตามคำสั่งแพทย์	ตามที่ผลการตรวจชี้ว่าจำเป็น	ตามที่กำหนด
เปลี่ยนงานที่ปัจจัยเสี่ยงต่างไปจากเดิม	ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่เปลี่ยนงาน	ทุกครั้งที่เปลี่ยน

จุดที่ HR และ จป.มักพลาดคือ กรณีเปลี่ยนงาน — หากลูกจ้างย้ายจากแผนกหนึ่งไปอีกแผนกที่ปัจจัยเสี่ยงต่างจากเดิม (เช่น จากแผนกบรรจุภัณฑ์ทั่วไป ไปยังแผนกผสมสารเคมี) ต้องนับเป็น "ครั้งแรก" ใหม่ และตรวจให้เสร็จภายใน 30 วัน ไม่สามารถใช้ผลตรวจรอบประจำปีของแผนกเดิมแทนได้

5. คุณสมบัติแพทย์ผู้ตรวจ (ข้อ 3 วรรคสอง และข้อ 4)

ข้อ 3 วรรคสองกำหนดให้การตรวจสุขภาพต้องกระทำโดย แพทย์ซึ่งได้รับวุฒิบัตรหรือหนังสืออนุมัติ สาขาเวชศาสตร์ป้องกัน แขนงอาชีวเวชศาสตร์ หรือผ่านการอบรมด้านอาชีวเวชศาสตร์ตามหลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุขรับรอง

ในทางปฏิบัติ แพทย์ผู้ตรวจมี 2 ประเภท ดังนี้

1. แพทย์เฉพาะทาง ที่ได้รับวุฒิบัตรหรือหนังสืออนุมัติสาขาเวชศาสตร์ป้องกัน แขนงอาชีวเวชศาสตร์ จากแพทยสภา
2. แพทย์ทั่วไป ที่ผ่านการอบรมด้านอาชีวเวชศาสตร์ตามหลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุขรับรอง (เช่น หลักสูตรอาชีวเวชศาสตร์พื้นฐาน 2 เดือน)

นายจ้างจึงไม่จำเป็นต้องใช้บริการแพทย์เฉพาะทางเสมอไป แต่ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าหน่วยบริการตรวจสุขภาพที่จ้าง มีแพทย์ที่มีคุณสมบัติตรงตามกฎกระทรวงนี้ และต้องระบุ เลขที่ใบประกอบวิชาชีพ ลงในแบบ จผส. 1 ตอนรายงานผลผิดปกติ

บทเฉพาะกาลสำหรับแพทย์ตามกฎเดิม (ข้อ 13)

ข้อ 13 กำหนดบทเฉพาะกาลไว้ว่า ภายใน 3 ปี นับแต่วันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับ ให้ถือว่าแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งซึ่งผ่านการอบรมด้านอาชีวเวชศาสตร์ตามกฎกระทรวงเดิม พ.ศ. 2547 เป็นแพทย์ที่สามารถตรวจสุขภาพลูกจ้างปัจจัยเสี่ยงตามกฎกระทรวงนี้ได้

ระยะเวลา 3 ปีดังกล่าวสิ้นสุดแล้วในปี พ.ศ. 2566 ดังนั้นปัจจุบันแพทย์ผู้ตรวจต้องมีคุณสมบัติตรงตามข้อ 3 วรรคสองเต็มรูปแบบ

6. การตรวจซ้ำเมื่อหยุดงานหรือประสบอันตราย (ข้อ 4)

ข้อ 4 กำหนดว่า กรณีลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง หยุดงานตั้งแต่ 3 วันทำงานติดต่อกันขึ้นไป เนื่องจากประสบอันตรายหรือเจ็บป่วยไม่ว่ากรณีใด ๆ ก่อนให้ลูกจ้างกลับเข้าทำงาน นายจ้างต้องดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ

1. ขอความเห็นจากแพทย์ผู้รักษา หรือแพทย์ประจำสถานประกอบกิจการ หรือ
2. จัดให้มีการตรวจสุขภาพลูกจ้าง โดยแพทย์ผู้มีคุณสมบัติตามข้อ 3 วรรคสอง

คำว่า "3 วันทำงานติดต่อกัน" หมายถึง วันทำงานต่อเนื่อง ไม่ใช่วันปฏิทิน — หากลูกจ้างหยุดงานวันศุกร์ เสาร์ และอาทิตย์ (ซึ่งวันเสาร์-อาทิตย์เป็นวันหยุดตามปกติ) จะนับเป็นวันทำงานที่หยุดเพียง 1 วัน ไม่เข้าข่ายต้องตรวจซ้ำ

ระวัง — การปฏิบัติที่นายจ้างมักพลาด: กรณีลูกจ้างประสบอุบัติเหตุในงานแล้วหยุดเพียง 1-2 วันทำงาน ก็ไม่เข้าข่ายข้อ 4 แต่อาจมีหน้าที่อื่นตามมาตรา 34 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 ในการแจ้งเหตุประสบอันตรายต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย — ทั้งสองหน้าที่แยกจากกัน

7. บันทึกผลการตรวจและสมุดสุขภาพประจำตัว (ข้อ 5-6)

ข้อ 5 กำหนดให้แพทย์ผู้ตรวจบันทึกรายละเอียดผลการตรวจ พร้อมระบุความเห็นที่บ่งบอกถึงสภาวะสุขภาพของลูกจ้างที่มีผลกระทบหรือเป็นอุปสรรคต่อการทำงานหรือลักษณะงานที่ได้รับมอบหมาย พร้อมลายมือชื่อและวันที่ตรวจ — โดยสามารถจัดทำในรูปข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ได้

ข้อ 6 กำหนดให้นายจ้างจัดให้มี สมุดสุขภาพประจำตัวของลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง ตามแบบที่อธิบดีประกาศกำหนด และบันทึกผลตรวจทุกครั้งลงในสมุดดังกล่าว แบบสมุดสุขภาพประจำตัวฉบับปัจจุบันเป็นไปตาม ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดแบบสมุดสุขภาพประจำตัวของลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง ลงวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2564

สมุดสุขภาพประจำตัวต้องประกอบด้วยข้อมูลหลัก ได้แก่ ประวัติส่วนตัว ประวัติการทำงาน ประวัติการเจ็บป่วย ผลการตรวจสุขภาพแต่ละครั้ง บันทึกความเห็นแพทย์ก่อนให้ลูกจ้างกลับเข้าทำงาน และบันทึกการบาดเจ็บหรือเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน — นายจ้างสามารถจัดทำสมุดในรูปแบบข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ได้เช่นเดียวกับบันทึกผลตรวจของแพทย์

8. ระยะเวลาเก็บบันทึกผลตรวจ (ข้อ 7)

ข้อ 7 เป็นจุดที่ HR และผู้บริหารต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเกี่ยวข้องกับการเตรียมเอกสารสำหรับการสอบสวนคดีโรคจากการทำงาน ซึ่งอาจถูกฟ้องร้องหลังลูกจ้างพ้นสภาพการจ้างไปแล้วหลายปี

นายจ้างต้องเก็บบันทึกผลการตรวจสุขภาพไว้ ณ สถานประกอบกิจการ เพื่อให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้ตลอดเวลา ตามระยะเวลาดังนี้

กรณี	ระยะเวลาเก็บขั้นต่ำ
ปัจจัยเสี่ยงทั่วไป (ตามข้อ 2 ทั้ง 5 หมวด)	ไม่น้อยกว่า 2 ปี นับแต่วันสิ้นสุดของการจ้างแต่ละราย
ปัจจัยเสี่ยงที่อาจทำให้เกิดโรคมะเร็งจากการทำงาน ตามประกาศกระทรวงแรงงาน	ไม่น้อยกว่า 10 ปี นับแต่วันสิ้นสุดของการจ้างแต่ละราย

ระยะเวลา 2 ปี และ 10 ปีนี้เป็นไปตามกฎหมายไทย ไม่ใช่ตามมาตรฐาน OSHA ของสหรัฐอเมริกาที่กำหนดให้เก็บผลตรวจ exposure record ไว้ 30 ปี (29 CFR 1910.1020) — นายจ้างในประเทศไทยจึงไม่ต้องใช้เกณฑ์ 30 ปีในการเก็บบันทึก แต่หากนโยบายภายในต้องการเก็บนานกว่ากฎหมายกำหนดก็สามารถทำได้

9. การแจ้งผลตรวจให้ลูกจ้างทราบ (ข้อ 8)

ข้อ 8 กำหนดระยะเวลาที่นายจ้างต้องแจ้งผลตรวจสุขภาพให้ลูกจ้างทราบ โดยแบ่งเป็น 2 กรณี

กรณี	ระยะเวลาแจ้ง
ผลตรวจผิดปกติ	ภายใน 3 วัน นับแต่วันที่ทราบผลการตรวจ
ผลตรวจปกติ	ภายใน 7 วัน นับแต่วันที่ทราบผลการตรวจ

กรอบเวลา 3 วันสำหรับกรณีผิดปกตินั้นสั้นมาก — HR ที่ทำงานกับห้องตรวจสุขภาพภายนอกควรประสานกระบวนการส่งผลให้ทันกรอบดังกล่าว และจัดให้มีช่องทางแจ้งลูกจ้างที่ตรวจสอบได้ (เช่น หนังสือลงนามรับทราบ, ระบบสารสนเทศพร้อมบันทึก timestamp)

10. กรณีพบผลผิดปกติ — หน้าที่ส่ง จผส. 1 (ข้อ 9)

เมื่อพบผลตรวจสุขภาพลูกจ้างปัจจัยเสี่ยง ผิดปกติ หรือลูกจ้างมีอาการ/เจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน ข้อ 9 กำหนดให้นายจ้างต้องดำเนินการ 3 ขั้นต่อเนื่อง คือ

1. จัดให้ลูกจ้างได้รับการรักษาพยาบาลทันที
2. ตรวจสอบหาสาเหตุของความผิดปกติ เพื่อประโยชน์ในการป้องกัน
3. ส่งผลการตรวจสุขภาพ ที่ผิดปกติ พร้อมข้อมูลการรักษาพยาบาลและการป้องกันแก้ไข ต่อพนักงานตรวจความปลอดภัย ตามแบบและวิธีการที่อธิบดีประกาศกำหนด ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ทราบความผิดปกติหรือการเจ็บป่วยของลูกจ้าง

แบบและวิธีการที่ใช้ในขั้นที่ 3 เป็นไปตาม ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดแบบและวิธีการส่งผลการตรวจสุขภาพของลูกจ้างที่ผิดปกติฯ ลงวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2564 ซึ่งกำหนดให้ใช้ แบบ จผส. 1 และเปิดช่องทางส่งทาง ระบบบริการอิเล็กทรอนิกส์ (e-service) ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือส่งทางไปรษณีย์/โทรสาร/ด้วยตนเองก็ได้

ข้อมูลสำคัญที่ต้องระบุในแบบ จผส. 1 ได้แก่ ประเภทการตรวจ (ครั้งแรก/ประจำปี/เปลี่ยนงาน/เฝ้าระวัง) ชื่อแพทย์ผู้ตรวจพร้อมเลขที่ใบประกอบวิชาชีพ ชื่อหน่วยบริการตรวจสุขภาพ จำนวนลูกจ้างที่ตรวจปกติ/ผิดปกติแยกแต่ละแผนก พร้อมรายละเอียดการให้การรักษา การแก้ไขสภาพแวดล้อม และการป้องกันที่ตัวลูกจ้าง

11. การเปลี่ยนงานและการมอบสมุดสุขภาพ (ข้อ 10-11)

ข้อ 10 กำหนดว่า กรณีลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงผู้ใดมีหลักฐานทางการแพทย์ จากสถานพยาบาลของราชการหรือที่หน่วยงานของรัฐจัดตั้งขึ้น แสดงว่าไม่อาจทำงานในหน้าที่เดิมได้ ให้นายจ้าง เปลี่ยนงานให้ลูกจ้างผู้นั้นตามที่เห็นสมควร โดยต้องคำนึงถึงสุขภาพและความปลอดภัยของลูกจ้างเป็นสำคัญ

จุดสำคัญคือหลักฐานทางการแพทย์ตามข้อ 10 ต้องมาจาก สถานพยาบาลของรัฐหรือที่รัฐจัดตั้ง เท่านั้น — ไม่ใช่คลินิกเอกชนหรือใบรับรองแพทย์ทั่วไป ดังนั้นการประเมินสมรรถภาพในการกลับเข้าทำงาน (Fit-to-work assessment) จึงต้องผ่านโรงพยาบาลรัฐ หรือศูนย์อาชีวเวชศาสตร์ที่รัฐจัดตั้ง

ข้อ 11 กำหนดให้นายจ้างมอบสมุดสุขภาพประจำตัวให้แก่ลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง เมื่อสิ้นสุดการจ้าง ทุกราย — เป็นหน้าที่แยกออกจากการเก็บบันทึกผลตามข้อ 7 (นายจ้างมอบสมุดให้ลูกจ้าง แต่ยังคงเก็บสำเนาบันทึกผลตรวจไว้ตามกรอบ 2 ปี/10 ปี)

12. บทเฉพาะกาลและการเชื่อมโยงกับกฎเดิม (ข้อ 12)

ข้อ 12 กำหนดให้การดำเนินการของนายจ้างตามกฎกระทรวงเดิม พ.ศ. 2547 ที่ทำไว้ก่อนวันที่กฎกระทรวงฉบับนี้ใช้บังคับ ให้ถือว่าเป็นการดำเนินการตามกฎกระทรวงนี้ และการดำเนินการต่อไปให้เป็นไปตามกฎกระทรวงฉบับ พ.ศ. 2563

หมายความว่า ผลตรวจสุขภาพและสมุดสุขภาพที่จัดทำไว้ตามกฎเก่า ไม่ต้องตรวจซ้ำ — แต่กระบวนการนับจากวันที่กฎใหม่ใช้บังคับเป็นต้นไป ต้องใช้หลักเกณฑ์และแบบฟอร์มของฉบับ พ.ศ. 2563 ทั้งหมด

13. การเชื่อมโยงกับกฎกระทรวงเฉพาะเรื่อง

กฎกระทรวงตรวจสุขภาพปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 เป็น "กฎกระทรวงกลาง" ที่กฎกระทรวงเฉพาะเรื่องอื่น ๆ อ้างถึงในส่วนการตรวจสุขภาพ ปัจจุบันมีกฎกระทรวงเฉพาะเรื่องที่อ้างถึงการตรวจสุขภาพอย่างน้อย 4 ฉบับ ได้แก่

กฎกระทรวงเฉพาะเรื่อง	ข้อที่เกี่ยวกับตรวจสุขภาพ
กฎกระทรวงสารเคมีอันตราย พ.ศ. 2556	ข้อ 31
กฎกระทรวงความร้อน แสง และเสียง พ.ศ. 2559	ข้อ 16
กฎกระทรวงประดาน้ำ พ.ศ. 2563	ข้อ 4
กฎกระทรวงรังสี พ.ศ. 2564	(ทั้งฉบับ)

หากลูกจ้างทำงานเข้าข่ายกฎกระทรวงเฉพาะเรื่องเหล่านี้ นายจ้างต้องปฏิบัติทั้งตามกฎเฉพาะเรื่อง และ กฎกระทรวงตรวจสุขภาพปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 ควบคู่กัน (ดูOffice Syndrome และโรคจากงาน สำหรับลักษณะโรคจากการทำงานที่พบบ่อย)

14. คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: ตรวจสุขภาพประจำปีตามประกันสังคม นับเป็นการตรวจตามกฎกระทรวงนี้ได้หรือไม่? ตอบ: ไม่ได้ การตรวจตามประกันสังคมเป็นการตรวจสุขภาพทั่วไป ไม่ครอบคลุมการตรวจตามปัจจัยเสี่ยงเฉพาะ และไม่ดำเนินการโดยแพทย์อาชีวเวชศาสตร์ตามข้อ 3 วรรคสอง นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจตามกฎกระทรวงนี้แยกต่างหาก

Q2: ลูกจ้างปฏิเสธไม่เข้ารับการตรวจสุขภาพ นายจ้างทำอย่างไร? ตอบ: นายจ้างต้องเก็บหลักฐานการเรียก/นัดตรวจ พร้อมเอกสารปฏิเสธของลูกจ้าง — เพื่อให้สามารถแสดงต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยได้ว่านายจ้างปฏิบัติตามหน้าที่แล้ว แต่ในเชิงกฎหมาย ลูกจ้างก็มีหน้าที่ตามมาตรา 21 (5) แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 ที่ต้องให้ความร่วมมือกับนายจ้างในเรื่องความปลอดภัยด้วย

Q3: ตรวจสุขภาพเสร็จแล้วผลออกหลัง 3 วัน นายจ้างจะแจ้งลูกจ้างทันได้อย่างไร? ตอบ: กรอบเวลา 3 วันตามข้อ 8 (1) เริ่มนับจาก "วันที่ทราบผลการตรวจ" ไม่ใช่วันที่ตรวจ ดังนั้นหากผลออกจากห้องตรวจในวันที่ 10 นายจ้างต้องแจ้งลูกจ้างกรณีผิดปกติให้เสร็จภายในวันที่ 13 — แต่หากนายจ้างทราบผลล่าช้าจากห้องตรวจ ก็เริ่มนับจากวันที่ได้รับผลจากห้องตรวจ

Q4: ผลตรวจผิดปกติเล็กน้อย เช่น สมรรถภาพปอดลดลงเล็กน้อย ต้องส่ง จผส. 1 หรือไม่? ตอบ: ต้องส่ง ถ้าแพทย์ผู้ตรวจระบุว่าเป็น "ผิดปกติ" และ "อาจเกี่ยวข้องกับการทำงาน" — กฎกระทรวงไม่กำหนดเกณฑ์ความรุนแรงขั้นต่ำ การพิจารณาส่ง จผส. 1 หรือไม่ จึงขึ้นกับความเห็นของแพทย์อาชีวเวชศาสตร์ผู้ตรวจ

Q5: สมุดสุขภาพประจำตัวต้องเป็นเล่มกระดาษหรือไม่? ตอบ: ไม่จำเป็น ข้อ 3 ของประกาศกรมฯ พ.ศ. 2564 (ฉบับสมุดสุขภาพ) ระบุว่ากรณีนายจ้างจัดทำในรูปแบบข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ให้ถือว่าจัดทำตามประกาศแล้ว แต่ต้องครอบคลุมข้อมูลครบตามแบบที่อธิบดีกำหนด และสามารถมอบให้ลูกจ้างได้เมื่อสิ้นสุดการจ้างตามข้อ 11

สรุป

• ฉบับใช้บังคับปัจจุบัน — กฎกระทรวงตรวจสุขภาพปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 (13 ข้อ ไม่แบ่งหมวด) ยกเลิกฉบับ พ.ศ. 2547 ทั้งฉบับ
• 5 หมวดปัจจัยเสี่ยง — สารเคมี / จุลชีวัน / รังสี / สภาพแวดล้อมทางกายภาพ (ความร้อน แสง เสียง ฯลฯ) / สภาพแวดล้อมอื่น
• รอบการตรวจ — ครั้งแรกภายใน 30 วัน + ประจำปีอย่างน้อย 1 ครั้ง + ตรวจซ้ำเมื่อหยุดงาน 3 วันทำงาน/เปลี่ยนงาน
• ผู้ตรวจ — แพทย์อาชีวเวชศาสตร์ (วุฒิบัตร/หนังสืออนุมัติ) หรือแพทย์ที่ผ่านอบรมหลักสูตรกระทรวงสาธารณสุขรับรอง
• เก็บบันทึก — ไม่น้อยกว่า 2 ปี (ทั่วไป) หรือ 10 ปี (ปัจจัยเสี่ยงสารก่อมะเร็ง) นับแต่วันสิ้นสุดการจ้าง
• พบผิดปกติ — รักษาทันที + ตรวจสาเหตุ + ส่งแบบ จผส. 1 ต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยภายใน 30 วัน
• กฎหมายลูก พ.ศ. 2564 — 3 ฉบับ: แบบ จผส. 1 / แบบสมุดสุขภาพประจำตัว / รายชื่อสารเคมีอันตรายที่ต้องตรวจ

ผู้ประกอบกิจการที่จัดระบบตรวจสุขภาพตามกฎกระทรวงฉบับนี้ครบถ้วนจะลดความเสี่ยงทั้งทางอาญา (มาตรา 53 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 — ฝ่าฝืนกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท) และทางแพ่ง (คดีเรียกร้องค่าชดเชยโรคจากการทำงาน) พร้อมทั้งสร้างฐานข้อมูลสุขภาพระยะยาวที่เป็นประโยชน์ต่อการวางแผนป้องกันโรคจากการทำงานภายในองค์กร

---

อ้างอิงกฎหมาย

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดแบบและวิธีการส่งผลการตรวจสุขภาพของลูกจ้างที่ผิดปกติฯ (แบบ จผส. 1) พ.ศ. 2564 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดแบบสมุดสุขภาพประจำตัวของลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2564 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ลูกจ้างทำเกี่ยวกับสารเคมีอันตรายที่นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสุขภาพของลูกจ้าง พ.ศ. 2564 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (มาตรา 5, 8, 21, 34, 53) — ฉบับเต็มที่ Law DB