ตรวจสภาพพื้นและวางแผ่นรองขารับก่อนตั้งรถปั้นจั่น

รถปั้นจั่นอาจผ่านการตรวจพร้อม คนขับมีคุณสมบัติ โหลดชาร์ตเหลือพิกัด และสลิงเหมาะกับของ แต่ยังพลิกได้หากขารับหนึ่งข้างทรุด พื้นที่ดูแข็งจากด้านบนอาจเป็นดินถมใหม่ แผ่นคอนกรีตบางเหนือราง ท่อฝัง หรือขอบบ่อที่รับน้ำหนักกระจายทั่วไปได้แต่รับแรงจุดสูงไม่ได้

การอนุมัติตั้งรถจึงต้องตอบสามคำถามด้วยหลักฐาน ได้แก่ ขารับแต่ละขาอาจกดลงมากที่สุดเท่าใด พื้นบริเวณนั้นยอมรับแรงได้เท่าใด และแผ่นรองกระจายแรงสู่พื้นได้จริงเพียงใด คำตอบทั้งสามเปลี่ยนตามรถ รูปแบบตั้ง ตำแหน่ง ทิศบูม เส้นทางยก และสภาพอากาศ จึงใช้ประสบการณ์ว่าเคยตั้งจุดนี้แล้วแทนการตรวจงานปัจจุบันไม่ได้

เริ่มตรวจตั้งแต่เส้นทางรถเข้าถึงตำแหน่ง

สำรวจตั้งแต่ประตูถึงจุดตั้ง รถปั้นจั่นมีน้ำหนักเพลา ความกว้าง ความสูง และรัศมีเลี้ยวต่างจากรถทั่วไป ตรวจสะพาน ท่อระบายน้ำ ฝาบ่อ ทางลาด สายเหนือศีรษะ ประตู และพื้นที่กลับรถ ระบุจุดที่ต้องถอดอุปกรณ์หรือใช้คนนำทาง ไม่ให้การพารถเข้าพื้นที่สร้างความเสียหายก่อนเริ่มยก

ขอแบบผังอาคาร แบบท่อใต้ดิน ระบบระบายน้ำ ห้องใต้ดิน ฐานเครื่องจักร และประวัติงานขุด เทียบกับการสำรวจจริงเพราะแบบอาจไม่ตรงการแก้ไขภายหลัง ใช้เครื่องหมายบนพื้นแสดงแนวที่ยืนยันและแนวห้ามตั้ง หากข้อมูลสำคัญไม่พบ ให้ใช้วิธีสำรวจเพิ่มเติมโดยผู้มีความรู้ก่อนอนุมัติ

บันทึกชนิดผิว ดินถม ระดับ ความลาด รอยแตกร้าว รอยทรุด น้ำขัง และการกัดเซาะ ถามเจ้าของพื้นที่ถึงฝนล่าสุด ท่อแตก งานขุดซ่อม และของหนักที่เคยผ่าน รูปล้อรถบรรทุกไม่ได้พิสูจน์ว่าพื้นรับขาปั้นจั่นได้ เพราะล้อหลายเส้นกระจายน้ำหนักและเคลื่อนผ่าน ขารับกดตำแหน่งเดิมตลอดการยก

ตำแหน่งตั้งต้องให้ขาทุกข้างอยู่ห่างขอบลาด หลุม ร่อง กำแพงกันดิน และแนวโครงสร้างอ่อนตามการประเมินทางวิศวกรรม การวัดจากขอบที่มองเห็นอย่างเดียวอาจพลาดแนวพังของดินหรือโพรงใต้แผ่น ผู้ควบคุมพื้นที่ควรทำแผนผังพร้อมระยะและระดับ ไม่ใช้คำว่า “ห่างพอ”

กำหนดรูปแบบรถและเส้นทางบูมก่อนหาแรงขา

แรงขารับขึ้นกับรุ่นรถ น้ำหนักตัว ตุ้มน้ำหนัก ความยาวบูม รัศมี น้ำหนักรวมใต้ตะขอ การกางขา และทิศบูม ต้องล็อกรูปแบบเหล่านี้ในแผนก่อนขอค่าแรง ไม่ใช้แรงสูงสุดจากรถขนาดใกล้เคียงหรือหารน้ำหนักรถกับของเท่ากันสี่ขา

กฎกระทรวงเกี่ยวกับปั้นจั่น พ.ศ. 2564 ข้อ 56 กำหนดให้การติดตั้งและใช้ปั้นจั่นเป็นไปตามรายละเอียด คุณลักษณะ และคู่มือผู้ผลิต หากไม่มีต้องให้วิศวกรจัดทำเป็นหนังสือ คู่มือจึงเป็นฐานเรื่องการกางขา การปรับระดับ แผ่นรอง ข้อจำกัดความลาด และการตั้งบนยางหรือขา

วาดแนวบูมตั้งแต่รับของ ผ่านจุดเลี้ยว ไปจนถึงวาง เพราะแรงสูงสุดที่ขาหนึ่งอาจเกิดกลางเส้นทาง ไม่ใช่ที่ต้นหรือปลาย พื้นใต้แต่ละขาอาจต่างกัน ขาหนึ่งอยู่บนพื้นคอนกรีต อีกขาอยู่ใกล้ดินถม จึงต้องประเมินเป็นตำแหน่ง ไม่ใช้ค่าเฉลี่ยทั้งลาน

ตารางการยกของรถปั้นจั่นตามข้อ 83 ต้องแสดงน้ำหนัก มุม และระยะของแขนตามคู่มือในตำแหน่งที่ผู้บังคับเห็น รูปแบบที่ใช้หาแรงขาต้องตรงกับรูปแบบที่เปิดโหลดชาร์ต หากเปลี่ยนความยาวบูม ตุ้มน้ำหนัก หรือการกางขา ต้องคำนวณและทบทวนทั้งสองส่วน

หาแรงกดขารับสูงสุดจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้

ผู้ผลิตรถหลายรุ่นมีตารางหรือซอฟต์แวร์คำนวณแรงขารับตาม configuration และตำแหน่งบูม ใช้ข้อมูลที่ตรงหมายเลขรุ่นและรุ่นซอฟต์แวร์ ระบุหน่วยและกรณีโหลด หากไม่มีข้อมูล ให้ผู้มีความสามารถคำนวณจากน้ำหนัก โมเมนต์ เรขาคณิต และสภาวะยก พร้อมระบุสมมติฐานกับส่วนเผื่อ

แยกคำว่าแรงขารับออกจากแรงกดบนพื้น แรงขารับเป็นแรงที่ขาส่งลงแผ่น หน่วยมักเป็นแรงหรือน้ำหนัก ส่วนแรงกดบนพื้นเป็นแรงต่อพื้นที่ จึงขึ้นกับขนาดและการกระจายของแผ่นรอง การใส่ตัวเลขหนึ่งค่าโดยไม่ใส่หน่วยทำให้เทียบผิดได้ง่าย

ใช้แรงขาสูงสุดที่เชื่อได้ตลอดเส้นทางและรวมผลพลวัตหรือลมตามฐานการออกแบบ อย่าถือว่าอุปกรณ์จำกัดโมเมนต์บนรถจะป้องกันพื้นทรุด ระบบนั้นช่วยป้องกันการเกินขีดเสถียรภาพของรถตามที่ออกแบบ แต่ไม่รู้กำลังดินหรือแผ่นคอนกรีตใต้ขา

สำหรับงานยกตามข้อ 84 ข้อ 85 ระบุให้แผนบอกว่าพื้นรองรับน้ำหนักได้เท่าใดและแผ่นรองขารับมีพื้นที่ขนาดใด ผู้จัดทำจึงควรแสดงที่มาของแรงขา ค่าอนุญาตพื้น ขนาดแผ่น และผลตรวจให้ครบ ภาพแผ่นรองในช่องมาตรการเพียงอย่างเดียวยังใช้ตรวจความสัมพันธ์ของตัวเลขไม่ได้

ยืนยันความสามารถพื้นให้ตรงกับรูปแบบการกด

สำหรับพื้นดิน วิศวกรหรือผู้มีความรู้ต้องพิจารณาชนิดและความแน่นของดิน ความชื้น ชั้นอ่อน ระดับน้ำใต้ดิน ประวัติถม และขอบลาด การทดสอบภาคสนามควรเหมาะกับระดับความเสี่ยงและความแปรปรวน จุดทดสอบไกลจากตำแหน่งขาอาจแทนกันไม่ได้ โดยเฉพาะพื้นที่เคยขุดแล้วถมคืนเป็นแนว

สำหรับพื้นคอนกรีต ต้องรู้ความหนา กำลังวัสดุ เหล็กเสริม สภาพรองพื้น ช่วงพาด และตำแหน่งรอยต่อ แผ่นบนดินกับพื้นยกระดับใช้วิธีตรวจต่างกัน ห้องใต้ดินหรือรางบริการอาจรับแรงกระจายตามการใช้อาคาร แต่ขารับสร้างแรงเฉพาะจุดและแรงเจาะทะลุสูง ต้องให้วิศวกรโครงสร้างตรวจ

แอสฟัลต์อ่อนตัวตามอุณหภูมิและเวลารับแรง พื้นกลางแดดอาจเสียรูปแม้ดินใต้พื้นแข็ง แผ่นเหล็กช่วยกระจายแต่ขอบอาจกดจมและเอียง พื้นบล็อกปูมีรอยต่อกับชั้นทรายที่เคลื่อนตัวได้ จึงต้องประเมินระบบชั้นทั้งหมด ไม่ตัดสินจากผิวหน้า

น้ำเปลี่ยนกำลังพื้นได้รวดเร็ว ตรวจทิศระบาย พยากรณ์อากาศ น้ำจากกระบวนการ และโอกาสท่อรั่ว กำหนดเกณฑ์หยุดหลังฝนหรือเมื่อมีน้ำไหลใต้แผ่น หากงานยาวหลายวัน ต้องตรวจซ้ำทุกกะและหลังเหตุที่เปลี่ยนสภาพ ไม่ยึดผลสำรวจวันแรกตลอดโครงการ

เลือกแผ่นรองจากพื้นที่และความแข็งแรง

แนวคิดพื้นฐานคือทำให้แรงกดเฉลี่ยจากขาสูงสุดผ่านแผ่นไม่เกินค่าอนุญาตของพื้น โดยพื้นที่ที่ต้องการสัมพันธ์กับแรงขาหารด้วยแรงกดที่พื้นยอมรับได้ แต่การหารนี้ยังไม่ยืนยันว่าแผ่นแข็งแรง แผ่นอาจโก่ง แตก หรือกระจายแรงได้ไม่เต็มพื้นที่ จึงต้องตรวจวัสดุ ความหนา รูปทรง และการรับแรงของแผ่นด้วย

ใช้แผ่นที่ผลิตหรือออกแบบสำหรับงาน มีพิกัดหรือการคำนวณที่ตรงแรงขา พื้นผิววางต้องเรียบเต็มหน้า ไม่มีหิน ก้อนไม้ หรือช่องว่างทำให้รับเฉพาะจุด แผ่นต้องใหญ่กว่าฐานขาอย่างเหมาะสมและวางฐานไว้กลางแผ่นตามคำแนะนำ ไม่ให้ฐานชิดขอบ

การซ้อนแผ่นต้องทำตามแบบที่คงเสถียร การวางไม้สั้นไขว้แบบกองสูงอาจเคลื่อนหรือบดแตกเมื่อรับแรงด้านข้าง แผ่นเหล็กบางกว้างอาจโก่งจนพื้นที่สัมผัสจริงเหลือน้อย หากต้องสร้างฐานกระจายหลายชั้น ให้มีรายละเอียดจัดวาง การยึด และการตรวจโดยผู้มีความสามารถ

ทำทางระบายน้ำไม่ให้น้ำขังหรือกัดใต้แผ่น แต่ห้ามขุดร่องใกล้ขาจนลดกำลังพื้น ป้องกันคนและรถชนแผ่นหรือขารับด้วยเขตกั้นและไฟส่องสว่าง พื้นที่ต้องเหลือให้ผู้ตรวจเข้าถึงโดยไม่เข้าแนวหมุนของรถ

ตั้งรถตามตำแหน่งและตรวจระดับ

ทำเครื่องหมายแกนรถ จุดขา และแนวบูมจากแบบก่อนรถเข้า ใช้ผู้นำทางให้รถเข้าตรงตำแหน่ง ตรวจระยะถึงหลุม สายไฟ อาคาร และการจราจรอีกครั้งก่อนกางขา การคลาดเพียงเล็กน้อยอาจเพิ่มรัศมีหรือพาขาออกจากพื้นที่ที่วิศวกรยืนยัน

กางขาตาม configuration ในโหลดชาร์ตและคู่มือ ล็อกคานขาให้ถูกตำแหน่ง ใช้แผ่นรองตามหมายเลขที่กำหนด และยกตัวรถตามวิธีผู้ผลิต ตรวจว่าล้อรับหรือพ้นพื้นตามข้อกำหนดของรุ่น ไม่ดัดแปลงการตั้งเพราะพื้นที่แคบโดยไม่เปิดตารางสำหรับการกางบางส่วน

ตรวจระดับด้วยอุปกรณ์บนรถและวิธีอิสระเมื่อความเสี่ยงสูง ค่าระดับต้องอยู่ในขีดที่คู่มือกำหนด ตรวจทุกทิศหลังถ่ายน้ำหนักลงขาและก่อนประกอบตุ้มน้ำหนัก การปรับด้วยการยกขาแล้วสอดเศษวัสดุทำให้ฐานไม่เต็มหน้าและสร้างจุดกด

ตรวจรถ สัญญาณเตือน ระบบจำกัด แผ่น ขา รอยรั่ว และโครงสร้างก่อนเริ่ม ข้อ 62 ห้ามใช้ปั้นจั่นที่ชำรุดเสียหายหรืออยู่ในสภาพไม่ปลอดภัย หากขาไหล กระบอกทรุด หรือระบบระดับผิดปกติ ต้องหยุดและกักรถ ไม่ชดเชยด้วยการเฝ้าดูอย่างเดียว

ทดลองรับแรงและเฝ้าระหว่างยก

ก่อนยกเต็ม ให้รับน้ำหนักอย่างควบคุมและตรวจขา แผ่น กับพื้นตามลำดับแผน ระหว่างทดลองยกของต่ำเหนือพื้น สังเกตการทรุด รอยแตกร้าว การโก่ง น้ำดันขึ้น การเคลื่อนของแผ่น และค่าระดับ ผู้ตรวจต้องยืนพ้นแนวของตกกับท้ายรถและสื่อสารกับผู้บังคับได้

ทำจุดอ้างอิงเพื่อเห็นการเคลื่อน เช่น เครื่องหมายระดับหรือค่าที่อ่านซ้ำได้ กำหนดความถี่ตรวจตามน้ำหนัก การหมุนบูม ระยะงาน และสภาพพื้น งานยาวหรือหมุนผ่านหลายด้านต้องตรวจช่วงแรงย้ายไปแต่ละขา ไม่ตรวจเฉพาะก่อนยกครั้งแรก

เงื่อนไขหยุดควรรวมการทรุดที่มองเห็น แผ่นเอียงหรือเลื่อน พื้นแตกร้าว น้ำผุด รถเสียระดับ สัญญาณผิดปกติ ลมเกิน ฝนหนัก และความต่างจากแผน เมื่อพบให้หยุดการเคลื่อน วางของในตำแหน่งปลอดภัยหากทำได้ กั้นพื้นที่ และให้ผู้ควบคุมกับวิศวกรประเมิน ห้ามดันแผ่นหรือเติมรองขณะขารับแรง

หากต้องย้ายรถแม้ระยะสั้น ให้ถือเป็นตำแหน่งตั้งใหม่ ตรวจพื้น รัศมี และสิ่งใต้ดินอีกครั้ง รอยล้อหรือพื้นเดิมที่ดูดีไม่ได้รับรองจุดใหม่ เอกสารต้องแก้ให้ตรงก่อนยกต่อ

ควบคุมการเปลี่ยนแปลงและส่งมอบหลายกะ

รายการที่กระตุ้นการทบทวน ได้แก่ เปลี่ยนรถ ตุ้มน้ำหนัก บูม รัศมี น้ำหนักของ เส้นทางบูม ตำแหน่งขา ขนาดแผ่น สภาพดิน หรือสภาพอากาศ ผู้เสนอเปลี่ยนต้องหยุดให้ผู้ควบคุมตรวจผลต่อโหลดชาร์ต แรงขา และพื้น ไม่ใช้การอนุมัติด้วยวาจาในวิทยุ

ส่งมอบแต่ละกะด้วยตำแหน่งรถ ระดับ ค่าตรวจพื้น สภาพแผ่น ฝนหรือน้ำ และข้อสังเกตจากการยกก่อนหน้า ให้กะใหม่เดินตรวจรอบรถก่อนรับงาน ห้ามเคลื่อนแผ่น กั้นเขต หรือวัสดุป้องกันน้ำโดยไม่แจ้งผู้ควบคุม

หลังงาน ถอนโหลด เก็บบูม และคืนขาตามคู่มือ ตรวจความเสียหายของพื้นกับระบบใต้ดินก่อนนำรถออก บันทึกรอยทรุดหรือแผ่นเสียหายเพื่อห้ามใช้ซ้ำจนตรวจแล้ว ข้อมูลแรงขาจริงกับพฤติกรรมพื้นช่วยปรับฐานข้อมูลพื้นที่สำหรับงานถัดไป แต่ไม่แทนการสำรวจใหม่

จัดบทบาทให้ข้อมูลพื้นไม่ขาดช่วง

เจ้าของพื้นที่ควรเป็นผู้ให้แบบ ประวัติการถม งานขุด ระบบใต้ดิน และข้อจำกัดการใช้งาน ผู้รับเหมาปั้นจั่นให้ข้อมูลรถ รูปแบบตั้ง และแรงขารับ ผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่นเชื่อมข้อมูลกับเส้นทางยก ส่วนวิศวกรที่รับผิดชอบพื้นหรือโครงสร้างยืนยันค่าอนุญาตและวิธีกระจายแรง แต่ละฝ่ายลงชื่อเฉพาะข้อมูลที่ตนตรวจได้ ไม่ผลักให้ จป.รับรองค่าทางวิศวกรรมแทน

จัดประชุมสั้นที่ตำแหน่งตั้งโดยถือแบบฉบับเดียวกัน ชี้ขอบเขตพื้นที่ที่ผ่านการยืนยัน แนวห้ามตั้ง จุดขา และเส้นทางบูม หากเจ้าของพื้นที่เปลี่ยนจุดเพราะกีดขวาง ต้องกลับไปให้ผู้เกี่ยวข้องตรวจ ไม่เลื่อนรถแล้วคงตัวเลขเดิมในแผน การสื่อสารนี้สำคัญในพื้นที่ที่มีผู้รับเหมาหลายชั้น เพราะผู้จัดรถอาจไม่เคยเห็นแบบใต้ดินของโรงงาน

เก็บเอกสารแรงขา ผลสำรวจ การคำนวณแผ่นรอง ภาพก่อนตั้ง และค่าตรวจระดับไว้กับแผนการยก ใช้เลขฉบับและตำแหน่งอ้างอิงเดียวกัน เมื่อเกิดข้อสงสัย ทีมจึงย้อนดูได้ว่าค่าใดมาจากผู้ผลิต ค่าใดมาจากวิศวกร และสภาพจริงวันนั้นเป็นอย่างไร หลักฐานที่เชื่อมกันยังช่วยให้การทบทวนหลังงานแยกได้ว่าปัญหาเกิดจากข้อมูล การคำนวณ การตั้ง หรือการเปลี่ยนสภาพระหว่างยก

หลักฐานขั้นต่ำก่อนอนุมัติตั้งรถ

• แบบเส้นทางรถและตำแหน่งตั้งแสดงขา ขอบลาด หลุม ราง ท่อ และโครงสร้างใต้ดิน
• รถ รุ่น ตุ้มน้ำหนัก บูม ขารับ รัศมี และเส้นทางยกตรงกับโหลดชาร์ต
• แรงขารับสูงสุดของแต่ละตำแหน่งมีแหล่งข้อมูล หน่วย และสมมติฐาน
• ความสามารถพื้นได้รับการยืนยันโดยวิธีเหมาะกับดินหรือโครงสร้างจริง
• ผลจากฝน น้ำขัง ดินถม งานขุดเก่า และอุณหภูมิผิวได้รับการประเมิน
• ขนาด วัสดุ ความหนา พิกัด และวิธีวางแผ่นรองผ่านการตรวจ
• จุดขากับแกนรถถูกทำเครื่องหมายและมีเกณฑ์ยอมรับความคลาดเคลื่อน
• วิธีตั้ง กางขา ล็อก ปรับระดับ และตรวจรถตรงคู่มือผู้ผลิต
• แผนมีผู้ตรวจระหว่างทดลองยกและระหว่างบูมผ่านทิศสำคัญ
• เกณฑ์หยุดครอบคลุมการทรุด เอียง เลื่อน แตกร้าว น้ำ ฝน และสัญญาณรถ
• การเปลี่ยน configuration ตำแหน่ง ของ หรือพื้นต้องกลับมาทบทวนก่อนยก
• บันทึกตรวจอยู่กับแผนการยกและส่งมอบข้ามกะได้

พื้นรองรับเป็นส่วนหนึ่งของระบบปั้นจั่นพอ ๆ กับบูม ลวดสลิง และตะขอ หากขาหนึ่งเคลื่อน รูปเรขาคณิตและเสถียรภาพทั้งคันก็เปลี่ยน การทำงานที่เชื่อถือได้จึงเริ่มจากรู้แรงขาสูงสุด รู้ว่าพื้นรับได้เท่าใด และทำให้แผ่นรองกระจายแรงได้ตามที่คำนวณ จากนั้นรักษาตำแหน่ง ระดับ และสภาพพื้นตลอดการยก เมื่อคำตอบใดไม่มีหลักฐาน งานยังไม่พร้อมตั้งรถ แม้กำหนดการจะพร้อมแล้วก็ตาม