งานรื้อถอน — Asbestos Survey ก่อนเริ่ม + 5 ขั้นปลอดภัยตามกฎ 2564

ทีมเข้าหน้างานวันแรก เปิดประตูตึกพาณิชย์เก่าอายุ 30 ปีที่จะรื้อทำคอนโดใหม่ ขึ้นไปสำรวจชั้นบน เห็นแผ่นหลังคาลอนคู่สีเทาเก่า มีฝ้าเพดานยิปซัมพังเป็นบางจุด ท่อแอร์เก่าหุ้มด้วยฉนวนสีขาวที่ขาดเป็นช่วง ๆ — ผู้รับเหมาบอกว่า "เดี๋ยวฉีดน้ำกันฝุ่นแล้วทุบให้หมดภายในสัปดาห์เดียว"

ปัญหาคือทั้ง 3 อย่างที่เห็นในย่อหน้าข้างต้น คือจุดที่อาจมี Asbestos (ใยหิน) ฝังตัวอยู่ — และไทยยัง อนุญาตให้ใช้ Chrysotile ในผลิตภัณฑ์เก่าก่อนปี 2545 ได้อย่างถูกกฎหมาย ขณะเดียวกันก็กำหนดค่ามาตรฐานในบรรยากาศและบังคับให้นายจ้างต้องตรวจสุขภาพลูกจ้างที่สัมผัสด้วย

หลายไซต์ที่เจอประเด็นนี้ครั้งแรก มักทำสิ่งที่ผิด 2 อย่าง คือ (1) ทุบไปก่อนแล้วค่อยคิด (2) เอา OSHA/EPA ของสหรัฐมาใช้เป็นกฎหมายไทย — ทั้งสองทางทำให้เสี่ยงทั้งคน เสี่ยงทั้งคดี

หน้านี้สรุปขั้นตอน Pre-Demolition Survey ก่อนเริ่มรื้อ พร้อม 5 ขั้นรื้อถอนตาม ข้อ 62-67 ของกฎกระทรวงก่อสร้าง พ.ศ. 2564 และจุดที่ Asbestos ในอาคารไทยมักซ่อนตัวอยู่

ภาพรวม — ใครต้องทำ Pre-Demolition Survey

ก่อนเริ่มงานรื้อถอนทุกประเภทที่ต้องขออนุญาตตามกฎหมายควบคุมอาคาร นายจ้าง (เจ้าของโครงการหรือผู้รับเหมาที่ถือสัญญา) มีหน้าที่ตามข้อ 62 ของกฎกระทรวงก่อสร้าง 2564 ดังนี้

นายจ้างต้องจัดให้มีวิศวกรกำหนดขั้นตอนและวิธีการรื้อถอนหรือทำลายให้เหมาะสมกับลักษณะงาน จัดให้มีการอบรมหรือชี้แจงลูกจ้างเกี่ยวกับขั้นตอนและวิธีการรื้อถอนหรือทำลายก่อนที่จะเริ่มปฏิบัติงาน และควบคุมดูแลการทำงานของลูกจ้างให้มีความปลอดภัย

หน้าที่นี้สรุปเป็น 4 อย่างคือ (1) มีวิศวกรกำหนดขั้นตอน (2) อบรมลูกจ้างก่อนเริ่ม (3) ควบคุมดูแลตอนทำงาน (4) เก็บเอกสาร — และวิศวกรจะ "กำหนดขั้นตอน" ได้ก็ต่อเมื่อรู้ว่าอาคารหลังนี้มีอะไรอยู่ข้างใน ซึ่งคือเหตุผลที่ Pre-Demolition Survey ต้องทำก่อน

ระยะเวลาทั่วไป ตึกพาณิชย์ 3-5 ชั้นใช้เวลาสำรวจ 1-2 สัปดาห์ · โรงงานเก่าหรืออาคารราชการเก่าอาจถึง 3-4 สัปดาห์ เพราะมีจุดที่ต้องเก็บตัวอย่างวัสดุไปส่งแลบและรอผล

หากเข้าเงื่อนไขตามข้อ 3 — เช่น พื้นที่รวมเกิน 2,000 ตารางเมตร อาคารสูง 15 เมตรขึ้นไป สะพานยาว 30 เมตร หรืองานขุด/รื้อถอนระบบสาธารณูปโภคลึกตั้งแต่ 3 เมตร — นายจ้างต้องแจ้งอธิบดีกรมสวัสดิการฯ ทางอิเล็กทรอนิกส์ ไม่น้อยกว่า 15 วันก่อนเริ่มงาน ด้วย

Demolition Risk Pyramid — 6 ระดับความเสี่ยง

ก่อนจะลงรายละเอียดเรื่อง Asbestos ลองดูภาพรวมความเสี่ยงของงานรื้อถอนทั้งหมด เพื่อจัดลำดับความสำคัญ

1. Structural collapse — โครงสร้างถล่มจากการรื้อผิดลำดับ (เช่น ตัดเสารับน้ำหนักก่อนรื้อพื้นด้านบน) นี่คือ fatal hazard อันดับหนึ่งในงานรื้อถอน
2. Falling material — วัสดุตกจากที่สูง โดนคนข้างล่างหรือคนนอกไซต์
3. Asbestos / Lead / Silica exposure — สารเคมีอันตรายแบบ long-latency ป่วยภายหลัง 10-40 ปี (mesothelioma, asbestosis, silicosis)
4. Hot work + ก๊าซตกค้าง — ใช้แก๊สตัดเหล็กในตึกเก่าที่มีก๊าซไวไฟตกค้างในท่อ
5. Electrical / Utility cut — ถูกไฟดูดจากสายไฟที่ลืมตัดเมน หรือชนท่อก๊าซ
6. Dust + noise + vibration — กระทบชุมชนรอบไซต์

ลำดับ 1 และ 3 เป็นกลุ่มที่ฆ่าคนได้ — ลำดับ 1 ตายในวัน ลำดับ 3 ตายภายใน 20-40 ปีหลังเลิกงาน วิศวกรและ จป.ในโครงการต้อง focus 2 จุดนี้เป็นพิเศษ

Pre-Demolition Survey — 4 หมวดที่ต้องครอบให้ครบ

Survey ในที่นี้คือการเดินสำรวจ + เก็บตัวอย่าง + ส่งแลบ ก่อนวิศวกรเขียนแผนรื้อถอน · ไม่ใช่แค่เดินดู 1 ครั้งแล้วถ่ายรูปจบ

(A) Structural Survey — วิศวกรเซ็น

วิศวกรโยธาที่มีใบประกอบวิชาชีพต้องสำรวจโครงสร้างเดิม เพื่อระบุ

• ผังโครงสร้างเดิม (เสา-คาน-พื้น-กำแพงรับแรง) จากแบบก่อสร้างเดิม + การปรับปรุงที่เกิดขึ้นภายหลัง
• สภาพคอนกรีต/เหล็กเสริม — มีรอยร้าว สึกกร่อน หรือ corrosion หรือไม่
• ลำดับการรื้อ (Demolition Sequence) — ส่วนไหนรื้อก่อน-หลัง เพื่อไม่ให้ส่วนที่เหลือสูญเสียเสถียรภาพระหว่างทาง
• จุดที่ต้องค้ำยันชั่วคราว (temporary shoring) ระหว่างรื้อ

เอกสารส่วนนี้คือ "แบบรื้อถอน" ที่วิศวกรลงนาม — ต้องเก็บไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้

(B) Hazardous Material Survey (HazMat)

นี่คือส่วนที่หลายโครงการละเลย เพราะคิดว่า "ทุบ ๆ ไปก็เสร็จ" หมวด HazMat ต้องครอบ

วัสดุ	จุดที่พบในอาคารไทย	วิธีตรวจ
Asbestos (ใยหิน)	กระเบื้องมุงหลังคาลอนเหลี่ยม/ลอนคู่, ฝ้าเพดานเก่า, ฉนวนหุ้มท่อ AC, แผ่นไวนิล floor tile, gasket เครื่องจักร, แผ่นซีเมนต์บอร์ดก่อนปี 2545	เก็บตัวอย่าง 5-10 กรัม ส่ง lab ที่ใช้ Polarized Light Microscopy (PLM) หรือ TEM
Lead paint	สีทาผนัง/บานเกล็ดเหล็กในอาคารก่อนปี 2540	ขูดตัวอย่างสี ส่งวิเคราะห์ AAS/ICP
PCB	น้ำมันหม้อแปลงเก่า, ballast ของหลอด fluorescent เก่า	เก็บน้ำมันหม้อแปลง ส่ง GC-MS
Mercury	สวิตช์ปรอท, thermostat เก่า, หลอด fluorescent	นับจำนวน + เก็บแยก
Silica	ปูน คอนกรีต อิฐ — โผล่ตอนทุบ ไม่ใช่ตอนสำรวจ	ประเมินปริมาณ + ใช้ wet method ตอนรื้อ

(C) Utility Survey

ก่อนตัดไฟ-น้ำ-ก๊าซ ต้องรู้ว่ามีอะไรเข้า-ออกอาคารบ้าง — รวมไฟฟ้า ประปา ก๊าซหุงต้ม ก๊าซธรรมชาติ ไอน้ำ และโทรคมนาคม · เคสที่เจอบ่อยคือสายไฟเมนเก่าที่เจ้าของอาคารตัดไม่หมด ทำให้ใช้แก๊สตัดเหล็กแล้วโดนไฟดูด

(D) Environmental Survey

ผลกระทบต่อภายนอกไซต์ — เพื่อนบ้าน อาคารข้างเคียง ทางสาธารณะ

• ฝุ่นและเสียงต่อชุมชน
• น้ำเสียที่เกิดจากการฉีดน้ำกันฝุ่น (ต้องไม่ปนเปื้อนแล้วไหลลงท่อสาธารณะ)
• การจราจรเข้า-ออกของรถบรรทุกเศษวัสดุ
• การสั่นสะเทือนต่ออาคารข้างเคียง

Asbestos ในอาคารไทย — จุดซ่อนและกฎที่ต้องรู้

หลายคนเข้าใจว่า "ไทยห้ามใช้ Asbestos แล้ว" — ข้อนี้ ไม่ถูกต้อง

ความเป็นจริงคือ ไทยห้าม Asbestos กลุ่ม amphibole (Crocidolite, Amosite ฯลฯ) แต่ Chrysotile (ใยหินขาว) ยังถูกกฎหมาย ภายใต้เงื่อนไขควบคุม · ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ Chrysotile ในอดีตจึงยังเหลืออยู่ในอาคารทั่วประเทศ — โดยเฉพาะอาคารที่สร้างก่อนปี 2545

ค่ามาตรฐานในบรรยากาศของสถานที่ทำงาน

ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง ขีดจำกัดความเข้มข้นของสารเคมีอันตราย พ.ศ. 2560 รายการที่ 32 กำหนดค่า TWA ของ Chrysotile ดังนี้

แอสเบสทอส ชนิดไครโซไทล์ asbestos (chrysotile form) — 0.1 f/cm³

หน่วย f/cm³ (fiber per cubic centimetre) = จำนวนเส้นใยต่อปริมาตรอากาศ 1 ลูกบาศก์เซนติเมตร ต้องตรวจด้วยการเก็บตัวอย่างอากาศบริเวณหายใจของลูกจ้าง + นับเส้นใยภายใต้กล้อง phase contrast microscope

เปรียบเทียบ: ACGIH TLV ของสหรัฐกำหนดที่ 0.01 f/cm³ เป็น best practice — เข้มกว่าค่าไทย 10 เท่า · ส่วน OSHA PEL (29 CFR 1926.1101) อยู่ที่ 0.1 f/cm³ เท่ากัน · ตัวเลข 0.01 ไม่ใช่กฎหมายไทย ใครจะใช้เป็นเป้าภายในก็ต้องระบุชัดว่าเอามาจาก ACGIH ไม่ใช่ประกาศกรม

Health Surveillance — บังคับทุกครั้งที่ลูกจ้างสัมผัส

ประกาศกรมสวัสดิการฯ พ.ศ. 2564 (ฉบับ 2) เรื่องสารเคมีอันตรายที่นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสุขภาพ ระบุ Asbestos ไว้ในกลุ่ม สารเคมีอันตรายในกลุ่มอื่น ๆ

แอสเบสตอส (ใยหิน) (asbestos)

นายจ้างจึงต้องจัดให้ลูกจ้างที่ทำงาน asbestos abatement ได้รับการตรวจสุขภาพตามรายการ — ครอบคลุม chest x-ray + spirometry เป็นอย่างน้อย + ประวัติการสัมผัสรายปี

กฎต่างประเทศที่ไม่ใช่กฎไทย

อย่าเอามาผสมกันโดยไม่ระบุที่มา

กรอบ	บทบาท	สถานะในไทย
AHERA (US Asbestos Hazard Emergency Response Act)	กฎ asbestos ในโรงเรียนสหรัฐ	ไม่ใช่กฎไทย
OSHA 29 CFR 1926.1101	กฎ asbestos ในงานก่อสร้างสหรัฐ	ไม่ใช่กฎไทย แต่ใช้อ้างเป็น industry best practice ได้
EPA NESHAP (40 CFR 61 Subpart M)	คุม asbestos emission ระดับ federal สหรัฐ	ไม่ใช่กฎไทย
UK CAR 2012 (Control of Asbestos Regulations)	กฎ asbestos อังกฤษ	ไม่ใช่กฎไทย

วิศวกรหรือ จป.ที่เขียนแผนรื้อถอนสามารถยกกรอบเหล่านี้มาใช้เป็นมาตรฐานภายในได้ — แต่ต้องระบุชัดในเอกสารว่า "นำมาเป็น reference" ไม่ใช่ "ตามกฎหมายไทย"

5 ขั้นรื้อถอนปลอดภัย (Sequence)

หลัง Pre-Demolition Survey เสร็จ วิศวกรเขียนแผนรื้อถอนแล้ว ทีมเข้าไซต์ตามลำดับนี้

ขั้นที่ 1 — Permit + Notify

• เก็บใบอนุญาตรื้อถอนตามกฎหมายควบคุมอาคาร (ของกรุงเทพมหานครหรือ อบต./เทศบาล) ไว้ในไซต์ พร้อมให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจ
• ถ้าเข้าเงื่อนไขข้อ 3 (พื้นที่/ความสูง/ความยาวเข้าเกณฑ์) → แจ้งอธิบดี อย่างน้อย 15 วันก่อนเริ่ม
• ออก Permit-to-Work ภายในของผู้รับเหมา รายวัน

ขั้นที่ 2 — Pre-Demo Survey เสร็จ + Isolate Utility

ข้อ 64 กำหนดสิ่งที่ต้องทำก่อนแตะตัวอาคาร

(1) ตัดไฟฟ้า ก๊าซ ประปา ไอน้ำ หรือพลังงานอย่างอื่นที่ใช้อยู่ในสิ่งที่จะรื้อถอนทำลาย (2) ขจัดหรือเคลื่อนย้ายสารเคมี ถังก๊าซ วัตถุไวไฟ วัตถุระเบิด หรือวัตถุอันตรายอื่น ๆ ที่คล้ายคลึงกัน (3) นำวัสดุแหลมคม กระจก หรือวัสดุอื่นที่อาจหลุดร่วงหรือแตกได้ง่ายออกให้หมด

ขั้นนี้ไม่ใช่แค่ "ปิดเบรกเกอร์" — ต้อง LOTO เมนไฟฟ้า + ปิดวาล์วก๊าซต้นทางที่บริษัทก๊าซยืนยัน + ระบายลม/น้ำในระบบให้หมด · สำหรับงานเคลื่อนย้ายสารเคมีดูเพิ่มเติมที่ การจัดเก็บสารเคมี

ขั้นที่ 3 — Remove HazMat (Asbestos Abatement ก่อน Demo หลัก)

นี่คือกฎเหล็กที่หลายไซต์ละเลย — ต้องเอา HazMat ออกก่อนเริ่มรื้อโครงสร้างหลัก ไม่ใช่ทุบรวมกันแล้วค่อยคัด

วิธีการ asbestos abatement ที่ใช้กันใน industry

• Wet method — ฉีดน้ำผสม wetting agent ให้ชุ่มก่อนแกะ เพื่อกดฝุ่นใยหินไม่ให้ฟุ้ง
• Glove bag — ใช้ถุงพลาสติกหุ้มจุดที่ทำงาน สำหรับ asbestos pipe insulation
• Negative Air Enclosure — ตั้งห้องปิดความดันลบ + HEPA filter เพื่อ contain ใยหินในงานพื้นที่ใหญ่
• ห้ามใช้เลื่อยไฟฟ้าหรือเครื่องเจาะแห้งกับวัสดุที่มี asbestos — ใช้มือ + เครื่องมือเปียกเท่านั้น
• เก็บเศษ asbestos ในถุง 2 ชั้นชนิด heavy duty ติดป้ายชัดเจน → ทิ้งเป็น hazardous waste ตามกฎหมายของเสีย

ขั้นที่ 4 — Demolition Top-Down

หลัก top-down คือ รื้อจากชั้นบนลงล่าง ไม่ใช่ทุบจากล่างขึ้น (undermining ห้ามเด็ดขาด — ทำให้พังแบบควบคุมไม่ได้)

• เริ่มจากดาดฟ้า → ชั้นบนสุด → ชั้นล่าง ตามลำดับวิศวกรกำหนด
• รื้อส่วน non-load-bearing ก่อน (กำแพงกั้นห้อง, ฝ้า, ประตูหน้าต่าง) แล้วค่อยรื้อ load-bearing
• มี แผงรับวัสดุตก ที่มั่นคงแข็งแรงรอบอาคาร และ หลังคาคลุมทางเดิน ที่ใกล้บริเวณรื้อถอน ตามข้อ 64(4)-(5)
• ฉีดน้ำกันฝุ่นตลอดเวลาทำงาน ตามข้อ 64(6)

หาก ระหว่างรื้อพบ "การเคลื่อนตัวของสิ่งที่กำลังรื้อ" หรือสัญญาณอันตราย ข้อ 67 บังคับชัด

นายจ้างต้องสั่งให้หยุดการทำงาน และให้เคลื่อนย้ายลูกจ้างออกจากบริเวณนั้นทันที

หากใช้วัตถุระเบิดในการรื้อถอน ต้องจัดให้มี ผู้ชำนาญการด้านวัตถุระเบิด และวิศวกรซึ่งมีประสบการณ์ด้านการรื้อถอนด้วยวัตถุระเบิด เป็นผู้ควบคุมงานตลอดเวลา (ข้อ 65)

ขั้นที่ 5 — Material Handling + Waste Management

หลังรื้อแล้ว เศษวัสดุต้องคัดแยก ขนย้าย ทิ้งให้ถูก

• แยกเศษโลหะ ไม้ คอนกรีต ขายเป็น scrap
• HazMat waste (asbestos, lead paint chips, PCB oil) → ทิ้งกับผู้รับกำจัดของเสียอันตรายที่ขึ้นทะเบียนกับกรมโรงงานฯ พร้อม waste manifest ติดตามจากต้นทางถึงปลายทาง
• ขนย้ายในที่ต่างระดับ ต้องใช้วิธีที่ปลอดภัยและเหมาะกับสภาพวัสดุ ตามข้อ 66

Hot Work ระหว่างรื้อถอน — ต้องมี Permit แยก

งานรื้อโครงเหล็กในตึกเก่าเกือบทุกครั้ง ผู้รับเหมาใช้ oxy-acetylene torch หรือ plasma cutter ตัดเหล็ก · นี่คือ Hot Work เต็มยศ และต้องออก Hot Work Permit แยกจาก Permit-to-Work ของงานรื้อถอน

เหตุผลเพราะอาคารเก่ามักมี

• ก๊าซ flammable ตกค้างในท่อเก่า (ก๊าซหุงต้ม, ก๊าซธรรมชาติ)
• ฉนวน asbestos หุ้มท่อ — เมื่อโดนความร้อนสูง ใยจะปลิวฟุ้ง
• ฝุ่นไม้/ฝุ่นกระดาษเก่าในชั้นวาง — จุดติดไฟง่าย
• น้ำมันเก่าตกค้างในห้องเครื่อง

มาตรการขั้นต่ำ — มีคน standby + Fire Watch ตามมาตรฐาน NFPA 51B (เฝ้าหลังเสร็จ 30 นาทีขั้นต่ำ) · ระยะเคลียร์ 11 เมตรจากจุดทำงาน · ถังดับเพลิงประจำจุด · ทั้งหมดนี้ต้องเขียนเป็น sub-plan ของ Site Safety Plan หลักของโครงการ

PPE สำหรับ Asbestos Abatement

ขั้นที่ 3 ของ Sequence ข้างต้น คือจุดที่ลูกจ้างเสี่ยงสูงสุด · ชุด PPE ที่ใช้ใน industry

• Body — Tyvek Type 5/6 (เช่น Tyvek 1428 หรือเทียบเท่า) แบบใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้งเป็น hazardous waste · ปิดเทปข้อมือ-ข้อเท้า ไม่ให้ใยซึมเข้า
• Respirator — Half-mask P3 สำหรับงานสั้น/exposure ต่ำ · Full-face PAPR (Powered Air-Purifying Respirator) สำหรับงานยาวหรือความเข้มข้นสูง · ฟิลเตอร์ระดับ P3 (HEPA equivalent)
• มือ — Nitrile glove แบบใช้ครั้งเดียว
• เท้า — ใส่ Tyvek bootie ครอบรองเท้านิรภัยปกติ
• Decontamination Unit 3 ชั้น — Dirty room (ถอด Tyvek) → Shower room (อาบ) → Clean room (สวมเสื้อผ้าปกติ) — เป็นห้องที่ลูกจ้างต้องผ่านทุกครั้งก่อนออกจาก work zone
• Health Check หลังจบโครงการ — Chest x-ray + spirometry + บันทึกประวัติการสัมผัสในแฟ้มสุขภาพรายบุคคล ตามข้อ 2(6) ของประกาศกรม 2564 (ฉบับ 2)

Documentation Pack ของผู้รับเหมารื้อถอน

ในวันที่พนักงานตรวจความปลอดภัย หรือ Auditor เข้ามา ผู้รับเหมาต้องเปิดแฟ้มได้ทันที — รวมขั้นต่ำ

• ใบอนุญาตรื้อถอนตามกฎหมายควบคุมอาคาร (ของ กทม. หรือ อปท.)
• หนังสือแจ้งงานก่อสร้าง 15 วันก่อนเริ่ม (ถ้าเข้าเงื่อนไขข้อ 3)
• แบบรื้อถอนที่วิศวกรลงนาม + Demolition Sequence
• Pre-Demolition Survey Report — 4 หมวด (Structural / HazMat / Utility / Environmental)
• Asbestos Lab Result + Lead Paint Lab Result
• Permit-to-Work รายวัน + Hot Work Permit ถ้ามีงานเชื่อม/ตัด
• บันทึกการอบรมลูกจ้าง พร้อมรายชื่อ + เนื้อหา + วันที่
• ใบรับรองหลักสูตร asbestos worker (ถ้ามีการใช้)
• Daily Inspection Log โดยผู้ควบคุมงาน
• Waste Manifest สำหรับ hazardous waste ทุกล็อต
• Photo before / during / after รื้อถอน
• บันทึกผลตรวจสุขภาพลูกจ้าง (ตามข้อ 2(6) ประกาศกรม 2564_2)

ข้อควรระวัง — ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

1. ใช้เลข 0.01 f/cm³ แล้วอ้างว่า "ตามกฎไทย" — ผิด · 0.01 คือ ACGIH TLV ของสหรัฐ · กฎไทยปัจจุบันคือ 0.1 f/cm³ · ใครจะตั้งเป้าภายในที่ 0.01 ทำได้ แต่ต้องระบุที่มา

2. เริ่มทุบก่อนทำ HazMat Survey — เคสที่เจอบ่อยที่สุด · ทุบแล้วฝุ่น asbestos ฟุ้งทั่วไซต์ ลูกจ้างสัมผัสโดยไม่รู้ตัว · กว่าจะรู้คือตอนตรวจอากาศแล้วเกินค่า ซึ่ง expose ไปแล้ว

3. เผา asbestos ทิ้ง — ห้ามเด็ดขาด · การเผาทำให้ใยหินกลายเป็นละอองลอย contaminated ปลายปล่อง · ต้องทิ้งเป็น hazardous waste กับผู้รับกำจัดเท่านั้น

4. ใช้น้ำฉีดแรงกับ asbestos — น้ำแรงทำให้ใยกระจายฟุ้ง · ใช้สเปรย์ละอองอ่อน + wetting agent

5. ลืม notify 15 วัน — กฎหมายชัด ข้อ 3 บังคับเฉพาะงานที่เข้าเงื่อนไข · ผู้รับเหมามือใหม่ลืมบ่อยเพราะคิดว่าเป็น "งานรื้อ ไม่ใช่ก่อ" — แต่นิยามใน "งานก่อสร้าง" ของกฎกระทรวง 2564 ครอบคลุมงานรื้อถอนด้วย

6. หยุดงานช้า เมื่อโครงสร้างเริ่มเคลื่อน — ข้อ 67 บังคับให้หยุดทันที · หัวหน้างานต้องมีอำนาจสั่งหยุด ไม่ต้องรอเซ็นจาก PM

7. รื้อใต้ขึ้นบน (undermining) — ใช้ excavator ตัดเสาชั้นล่างก่อนรื้อชั้นบน · พังแบบควบคุมไม่ได้ · หลายเคสในไทยมีคนตายเพราะวิธีนี้

FAQ

Q1: ตึกของผมสร้างปี 2548 — มี asbestos มั้ย

ตอบไม่ได้แน่นอนจากปีอย่างเดียว · ผู้ผลิตบางรายในไทยใช้ Chrysotile ต่อมาจนหลังปี 2545 (เพราะกฎห้ามครอบเฉพาะการนำเข้า amphibole) · ทางที่ปลอดภัยคือเก็บตัวอย่างวัสดุที่น่าสงสัย ส่งแลบที่ใช้ PLM ตรวจ ผลออกใน 1-2 สัปดาห์ ราคาตัวอย่างละ 1,000-2,000 บาท

Q2: ถ้าตรวจแล้วเจอ Chrysotile ในกระเบื้องหลังคา ต้องทิ้งทั้งหมดเป็น hazardous waste มั้ย

ใช่ — กระเบื้องที่มี asbestos ต้องทิ้งเป็น hazardous waste กับผู้รับกำจัดที่ขึ้นทะเบียนกับกรมโรงงานฯ · ห้ามทิ้งรวมกับเศษคอนกรีตทั่วไป · ห้ามขายต่อเป็นวัสดุ recycle

Q3: ทำไมไม่ห้ามใช้ Chrysotile ไปเลย เหมือนยุโรป

นี่เป็นประเด็นนโยบายระดับชาติที่ยังถกเถียงกันอยู่ · ปัจจุบันมีร่างแก้กฎที่เสนอห้ามนำเข้าและผลิต Chrysotile แต่ยังไม่ผ่าน · เพราะฉะนั้นในทางปฏิบัติของผู้รับเหมาตอนนี้ — Chrysotile ถูกกฎหมาย แต่นายจ้างต้องคุมค่าในบรรยากาศที่ 0.1 f/cm³ และตรวจสุขภาพลูกจ้าง

Q4: ผู้รับเหมารายเล็กไม่มีกำลังจ้างวิศวกรเซ็นแบบรื้อถอน ทำไงดี

กฎข้อ 62 ไม่ยกเว้นตามขนาดผู้รับเหมา · ถ้าเป็นงานที่ต้องขออนุญาตตามกฎหมายควบคุมอาคาร ต้องมีวิศวกรกำหนดขั้นตอนเสมอ · ถ้าเป็นงานเล็กที่ไม่ต้องขออนุญาต (เช่น รื้อกำแพงห้องในบ้านพักอาศัยขนาดเล็ก) จะเข้าข้อ 63 แทน ซึ่งยังบังคับให้นายจ้างกำหนดขั้นตอน + อบรมลูกจ้างก่อนเริ่ม

Q5: ลูกจ้างที่ทำ asbestos abatement ต้องตรวจสุขภาพปีละครั้งหรือทุกกี่เดือน

ตรวจตามรายการที่กำหนดในกฎกระทรวงตรวจสุขภาพปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563 — ตรวจครั้งแรกก่อนเริ่มงาน + ตรวจประจำปีอย่างน้อยปีละครั้ง + ตรวจเมื่อมีอาการ + ตรวจเมื่อเลิกจ้าง · เก็บแฟ้มสุขภาพไว้อย่างน้อย 30 ปี (เพราะ asbestos-related disease มี long latency)

Pre-Demolition Survey Checklist — 4 หมวด

ใช้ก่อนเขียนแผนรื้อถอน

(A) Structural

• แบบโครงสร้างเดิม + แบบปรับปรุงภายหลัง
• รายการสำรวจสภาพคอนกรีต/เหล็ก
• ลำดับการรื้อถอน (Demolition Sequence) ที่วิศวกรลงนาม
• จุดที่ต้อง temporary shoring

(B) HazMat

• Asbestos sampling + lab result (กระเบื้องหลังคา, ฝ้า, ฉนวนท่อ, floor tile)
• Lead paint sampling + lab result
• PCB จาก ballast หลอด + หม้อแปลงเก่า
• รายการ Mercury switch/thermostat
• แผน abatement สำหรับ HazMat แต่ละชนิด

(C) Utility

• แผนผังไฟฟ้าเมน + จุด LOTO
• แผนผังท่อก๊าซ + จุดปิดวาล์ว
• แผนผังประปา ไอน้ำ
• หนังสือยืนยันการตัดบริการจากการไฟฟ้า/การประปา/บริษัทก๊าซ

(D) Environmental

• แผนควบคุมฝุ่น (ฉีดน้ำ + ผ้ากันฝุ่น)
• แผนควบคุมเสียงต่อเพื่อนบ้าน
• แผนจัดการน้ำเสียจากการฉีดน้ำกันฝุ่น
• แผนการสั่นสะเทือนต่ออาคารข้างเคียง
• แผนจราจรเข้า-ออก + พื้นที่กองวัสดุ

ต้องสำรวจแร่ใยหิน (asbestos survey) ก่อนรื้อถอน หรือจัดทำ Documentation Pack ให้ครบตามกฎหมาย — ทีม Safety Station 101 รับสำรวจและจัดทำเอกสาร ขอใบเสนอราคาได้ที่ my.safety.ac.th/quotation/request

สรุป

• งานรื้อถอนอาคารที่ต้องขออนุญาตตามกฎหมายควบคุมอาคาร ต้องมีวิศวกรกำหนดขั้นตอน + อบรมลูกจ้าง + ควบคุมดูแล + เก็บเอกสาร ตามข้อ 62 ของกฎกระทรวงก่อสร้าง 2564
• ก่อนเริ่มต้องทำ Pre-Demolition Survey ครบ 4 หมวด (Structural / HazMat / Utility / Environmental) — โดยเฉพาะ Asbestos sampling เพราะอาคารก่อนปี 2545 ในไทยมีโอกาสสูงที่จะมี Chrysotile ในหลังคา ฝ้า ท่อ AC duct
• ไทยยังอนุญาตใช้ Chrysotile (ไม่ห้ามเหมือน amphibole) แต่บังคับค่ามาตรฐาน 0.1 f/cm³ ในบรรยากาศและตรวจสุขภาพลูกจ้างที่สัมผัส — ตัวเลข 0.01 f/cm³ คือ ACGIH ของสหรัฐ ไม่ใช่กฎไทย
• 5 ขั้นรื้อถอนปลอดภัย — Permit/Notify → Survey+Isolate → HazMat Removal → Top-Down Demo → Waste Management
• งานเชื่อม/ตัดเหล็กในตึกเก่า ต้องออก Hot Work Permit แยก เพราะอาจมีก๊าซตกค้าง + ฉนวน asbestos + ฝุ่นเก่า
• ข้อ 67 บังคับให้หยุดงานทันที เมื่อพบสิ่งบอกเหตุว่าโครงสร้างเคลื่อนตัว — หัวหน้างานต้องมีอำนาจสั่งหยุดได้โดยไม่รออนุมัติ

ลองเริ่มจากการประเมินอาคารหลังถัดไปที่จะรื้อ — เปิดแฟ้มดูปีก่อสร้าง · ถ้าก่อนปี 2545 ให้ default ไว้ก่อนว่ามี asbestos จนกว่าจะพิสูจน์ว่าไม่มี · นี่เป็น mindset เดียวกับฝั่งต่างประเทศที่ใช้กัน เรียกว่า "Assume Asbestos Unless Proven Otherwise"