กฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 — สรุปครบ 16 ข้อ

นั่งร้านและค้ำยันเป็นโครงสร้างชั่วคราวที่อยู่เบื้องหลังอุบัติเหตุก่อสร้างจำนวนมากในประเทศไทย ทั้งวัสดุร่วงหล่น โครงสร้างพังถล่ม และผู้ปฏิบัติงานพลัดตก ก่อนปี พ.ศ. 2564 กฎหมายไทยไม่มีฉบับเฉพาะที่กำหนดมาตรฐานนั่งร้านและค้ำยันโดยตรง — กระทรวงแรงงานจึงออกกฎกระทรวงฉบับนี้ มีผลใช้บังคับเมื่อพ้น 90 วันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา พร้อมประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในปีเดียวกันเพื่อกำหนดหลักเกณฑ์ทางวิศวกรรมโดยละเอียด ผู้ประกอบกิจการก่อสร้าง วิศวกรโครงการ และผู้รับเหมา ต้องเข้าใจขอบเขต หน้าที่ และเกณฑ์ทางวิศวกรรมที่กฎหมายฉบับนี้กำหนดอย่างครบถ้วน เพื่อหลีกเลี่ยงทั้งความสูญเสียและบทลงโทษทางอาญา

1. ข้อมูลสำคัญและที่มาของกฎกระทรวง

กฎกระทรวงฉบับนี้มีชื่อเต็มว่า กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 ออกตามมาตรา 5 วรรคหนึ่ง และมาตรา 8 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ลงนามโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564

ตามข้อ 1 ของกฎกระทรวง กำหนดให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดเก้าสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา

โครงสร้างของกฎกระทรวงนี้แบ่งเป็น 16 ข้อ ไม่แบ่งหมวดอย่างเป็นทางการ ครอบคลุมตั้งแต่นิยาม PPE การกำหนดเขตอันตราย ไปจนถึงข้อกำหนดทางวิศวกรรมของค้ำยันแต่ละชนิด โดยให้ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 2564 เป็นกฎหมายลูกที่ขยายผลรายละเอียดทางวิศวกรรมต่อไป

2. คำจำกัดความตามกฎหมาย

ข้อ 2 ของกฎกระทรวงนี้นิยามคำสำคัญที่ผู้ปฏิบัติงานต้องเข้าใจให้ตรงกัน ดังนี้

• "นั่งร้าน" หมายถึง โครงสร้างชั่วคราวที่สูงจากพื้นหรือพื้นของอาคาร หรือส่วนของสิ่งก่อสร้าง สำหรับเป็นที่รองรับผู้ทำงาน วัสดุ หรือเครื่องมือและอุปกรณ์
• "ค้ำยัน" หมายถึง โครงชั่วคราวที่รองรับ ยึดโยง หรือเสริมความแข็งแรงของโครงสร้างสิ่งก่อสร้าง นั่งร้าน แบบหล่อคอนกรีต หรือเครื่องจักรและอุปกรณ์ในระหว่างการก่อสร้าง การติดตั้ง หรือการซ่อมบำรุง
• "ค่าความปลอดภัย" (safety factor) หมายถึง อัตราส่วนของหน่วยแรงหรือน้ำหนักบรรทุกที่ทำให้เกิดการวิบัติต่อหน่วยแรงหรือน้ำหนักบรรทุกที่ใช้งานจริง
• "วิศวกร" หมายถึง ผู้ได้รับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมตามกฎหมายว่าด้วยวิศวกร

ข้อสังเกตคือกฎหมายไทยแยก "นั่งร้าน" และ "ค้ำยัน" ออกเป็นสองหมวดที่มีข้อกำหนดทางวิศวกรรมแยกกัน — นั่งร้านอยู่ในข้อ 7-11 ส่วนค้ำยันอยู่ในข้อ 12-15 ผู้รับเหมาจึงไม่ควรปฏิบัติเหมือนเป็นเรื่องเดียวกัน

หมายเหตุ — กรอบสากลที่ไม่ใช่กฎหมายไทย: OSHA (US) แบ่งนั่งร้านออกเป็น 3 ประเภทตามมาตรฐาน 29 CFR 1926 Subpart L คือ Supported Scaffold, Suspended Scaffold และ Aerial Lift ซึ่งเป็นการจัดประเภทในระดับ industry/standard ของสหรัฐอเมริกา ไม่ใช่หมวดที่กฎหมายไทยกำหนด ผู้ประกอบกิจการในไทยที่ทำงานกับลูกค้าต่างชาติอาจอ้างอิงประเภทเหล่านี้ในเอกสาร safety plan ได้ แต่เกณฑ์ที่ต้องผ่านเพื่อให้พนักงานตรวจความปลอดภัยของกรมสวัสดิการฯ ยอมรับ ต้องเป็นไปตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2564 เท่านั้น

3. ขอบเขตการบังคับใช้

กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับกับ ทุกกิจกรรมที่เกี่ยวกับนั่งร้านและค้ำยัน ครอบคลุมขั้นตอน 8 ประเภท ตามที่ระบุในข้อ 7 ของกฎกระทรวง ได้แก่ การสร้าง การประกอบ การติดตั้ง การทดสอบ การตรวจสอบ การใช้ การเคลื่อนย้าย และการรื้อถอน

ผู้มีหน้าที่ตามกฎหมายคือ "นายจ้าง" ตามนิยามแห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 ซึ่งรวมถึงผู้รับเหมาหลัก ผู้รับเหมาช่วง และเจ้าของโครงการในกรณีที่จัดให้มีลูกจ้างทำงานกับนั่งร้านหรือค้ำยัน ในไซต์ก่อสร้างทั่วไป กฎกระทรวงนี้จึงต้องอ่านควบคู่กับกฎกระทรวงงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564 และกฎกระทรวงการป้องกันการตกจากที่สูง พ.ศ. 2564 เพราะการทำงานบนนั่งร้านมักเข้าข่ายทั้งสามฉบับพร้อมกัน

ดูเพิ่มเติม: นั่งร้านเบื้องต้น — ประเภทและการประกอบ สำหรับพื้นฐานการจัดประเภทนั่งร้านตามรูปแบบโครงสร้าง

4. หน้าที่หลัก 5 ประการของนายจ้าง

จากข้อ 3 ถึงข้อ 11 ของกฎกระทรวง สามารถสรุปหน้าที่หลักของนายจ้างได้เป็น 5 ประการ ดังนี้

4.1 จัดและดูแลให้ลูกจ้างสวมใส่ PPE (ข้อ 3)

นายจ้างต้องจัดให้มีและดูแลให้ลูกจ้างสวมใส่อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่เหมาะสมกับสภาพของการทำงานกับนั่งร้านหรือค้ำยัน และลักษณะอันตรายที่อาจเกิดขึ้น ตลอดระยะเวลาที่ลูกจ้างทำงาน

ในทางปฏิบัติ PPE หลักสำหรับงานนั่งร้านประกอบด้วยหมวกนิรภัย รองเท้านิรภัย และเข็มขัดนิรภัยพร้อมเชือกช่วยชีวิต (Full Body Harness + Lifeline) สำหรับการทำงานในที่สูง ดูรายละเอียดของระบบป้องกันการตกได้ที่ Fall Arrest System (ABCD)

4.2 จัดทำข้อบังคับ ขั้นตอนการปฏิบัติงาน และอบรมลูกจ้าง (ข้อ 4)

นายจ้างต้องจัดให้มีข้อบังคับและขั้นตอนการปฏิบัติงานเพื่อความปลอดภัยในการทำงานกับนั่งร้านหรือค้ำยัน อบรมหรือชี้แจงให้ลูกจ้างทราบก่อนเริ่มปฏิบัติงาน ควบคุมดูแลให้ปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด และเก็บสำเนาเอกสารไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้ ตามข้อ 4 ของกฎกระทรวงฯ

ต้องจัดอบรมลูกจ้างเรื่องนั่งร้านก่อนเริ่มงานตามข้อ 4 หรือไม่? Safety Station เปิดหลักสูตร การประกอบและตรวจสอบนั่งร้าน ตามประกาศกรมสวัสดิการฯ ครบ 12 ชั่วโมง พร้อมวุฒิบัตรที่ใช้เป็นหลักฐานต่อกรมสวัสดิการฯ ได้ · ดูรายละเอียดและจองรอบอบรม

4.3 กำหนดเขตอันตรายและติดป้ายเตือน (ข้อ 5-6)

นายจ้างต้องกำหนดเขตอันตรายในบริเวณพื้นที่ที่มีการติดตั้ง การใช้ การเคลื่อนย้าย และการรื้อถอนนั่งร้านหรือค้ำยัน โดยกฎหมายกำหนดมาตรการ 3 ชั้น ได้แก่

• กั้นเขต ด้วยรั้วหรือวัสดุที่เหมาะสมกับอันตรายนั้น
• ติดป้าย "เขตอันตราย" ให้เห็นได้ชัดเจน
• สัญญาณไฟสีส้มตลอดเวลา ในเวลากลางคืน (ข้อ 5 ระบุสีส้มไว้โดยเฉพาะ — ห้ามใช้สีอื่นแทน)

นอกจากนี้ ข้อ 6 ยังกำหนดให้ติดป้ายสัญลักษณ์เตือนอันตรายและเครื่องหมายป้ายบังคับที่เหมาะสมกับลักษณะงาน เช่น "ห้ามเข้า เขตอันตราย" "ระวังวัสดุตกหล่น" "ให้สวมใส่อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล" หรือข้อความอื่นที่เข้าใจง่ายและเห็นได้อย่างชัดเจน

4.4 ให้วิศวกรคำนวณ ออกแบบ และควบคุมการใช้ (ข้อ 8 และข้อ 13)

นี่คือหัวใจของกฎกระทรวงและเป็นจุดที่ผู้รับเหมามักเข้าใจไม่ครบ — กฎหมายกำหนดเงื่อนไขทางวิศวกรรมไว้ สองส่วนแยกกัน ดังนี้

• นั่งร้าน (ข้อ 8) — นายจ้างต้องจัดให้มีการคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร ทั้งนี้ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่อธิบดีประกาศกำหนด
• ค้ำยัน (ข้อ 13) — นายจ้างต้องจัดให้มีการคำนวณ ออกแบบ และควบคุมโดยวิศวกร พร้อมเงื่อนไขกำลังวัสดุที่กำหนดไว้ใน 6 อนุประโยค

หลักเกณฑ์ที่อธิบดีประกาศกำหนดสำหรับนั่งร้าน คือ ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร พ.ศ. 2564 ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อถัดไป

4.5 ตรวจสอบทุกครั้งก่อนใช้งานและเก็บรายงาน (ข้อ 11 และข้อ 14)

• นั่งร้าน (ข้อ 11) — นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสอบนั่งร้านทุกครั้งก่อนการใช้งานและทำรายงานผลการตรวจสอบไว้ พร้อมเก็บสำเนาเอกสารไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้
• ค้ำยัน (ข้อ 14) — นายจ้างต้องตรวจสอบส่วนประกอบของค้ำยันและที่รองรับค้ำยัน ทุกครั้งก่อนการใช้งานและระหว่างใช้งาน หากพบว่าไม่มั่นคงแข็งแรงและปลอดภัย ต้องซ่อมแซมหรือปรับปรุงให้มั่นคงแข็งแรงและปลอดภัยอยู่เสมอ

ตามข้อ 16 ของกฎกระทรวง สำเนาเอกสารตามข้อ 4 ข้อ 7 ข้อ 11 และข้อ 12 จะอยู่ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้ — นั่นหมายความว่าสามารถใช้ระบบ digital inspection report ที่ลงนาม e-Signature ได้

5. เกณฑ์ทางวิศวกรรมตามประกาศกรมฯ พ.ศ. 2564

ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร พ.ศ. 2564 ออกตามข้อ 8 ของกฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 ลงนามโดยอธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเมื่อวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2564 แบ่งออกเป็น 3 หมวดและมี 28 ข้อ

5.1 เกณฑ์ความสูงที่ต้องให้วิศวกรคำนวณ

ตามข้อ 3 ของประกาศกรมฯ มีสองเกณฑ์ที่ทำให้ "นายจ้างต้องจัดให้มีการคำนวณออกแบบโดยวิศวกร" ในกรณีไม่มีรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานที่ผู้ผลิตกำหนด

• นั่งร้านที่มีความสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป — เกณฑ์หลักสำหรับนั่งร้านทุกประเภท
• นั่งร้านเสาเรียงเดี่ยวสำหรับงานทาสีที่มีความสูงเกิน 7.20 เมตร — เกณฑ์เฉพาะสำหรับ single-pole painter's scaffold

นอกจากนี้ ข้อ 14 ของประกาศกรมฯ ยังกำหนดอีกเงื่อนไขหนึ่งว่า กรณีนายจ้างสร้างนั่งร้านแต่ละชั้นสูงเกิน 2 เมตร ต้องได้รับการออกแบบโดยวิศวกร — เกณฑ์นี้ใช้เป็นการแยกพิจารณาในระดับชั้นของนั่งร้านโดยเฉพาะ

5.2 เกณฑ์น้ำหนักบรรทุก (Live Load) และค่าความปลอดภัย

ตามข้อ 21 ของประกาศกรมฯ การคำนวณน้ำหนักบรรทุกใช้งานต้องครอบคลุมทั้งสองส่วนต่อไปนี้

รายการ	เกณฑ์
น้ำหนักบรรทุกคงที่ (Dead Load)	น้ำหนักรวมของอุปกรณ์ทั้งหมดของนั่งร้าน
น้ำหนักบรรทุกจร (Live Load)	ต้องไม่น้อยกว่า 150 กิโลกรัม/ตารางเมตร สำหรับน้ำหนักของผู้ปฏิบัติงานและวัสดุบนแผ่นพื้นนั่งร้าน
น้ำหนักบรรทุกจากสภาพแวดล้อม	แรงสั่นสะเทือน แรงลม แรงดันดิน น้ำหนักผ้าใบ ฯลฯ

ตามข้อ 20 ของประกาศกรมฯ กำลังของวัสดุที่ใช้ในนั่งร้านต้องเป็นไปตามเงื่อนไข ดังนี้

• ไม้ — หน่วยแรงดัดประลัย (ultimate bending stress) ไม่น้อยกว่า 300 กิโลกรัม/ตารางเซนติเมตร + ค่าความปลอดภัยไม่น้อยกว่า 4 + นั่งร้านไม้ต้องรับน้ำหนักบรรทุกใช้งานได้ไม่น้อยกว่า 4 เท่า
• เหล็ก — จุดคราก (yield point) ไม่น้อยกว่า 2,400 กิโลกรัม/ตารางเซนติเมตร + ค่าความปลอดภัยไม่น้อยกว่า 2 + นั่งร้านเหล็กต้องรับน้ำหนักบรรทุกใช้งานได้ไม่น้อยกว่า 2 เท่า
• ฐานหรือที่รองรับ — ต้องรับน้ำหนักบรรทุกใช้งานได้ไม่น้อยกว่า 2 เท่าของน้ำหนักบรรทุกใช้งาน

ค้ำยันก็มีเกณฑ์คล้ายกันแต่ระบุไว้ในข้อ 13 ของกฎกระทรวง เช่น ค้ำยันเหล็กต้องรับน้ำหนักบรรทุกใช้งานได้ไม่น้อยกว่า 2 เท่า ค้ำยันวัสดุอื่นไม่น้อยกว่า 4 เท่า และเหล็กที่ใช้ต้องมีจุดครากไม่น้อยกว่า 2,400 กิโลกรัม/ตารางเซนติเมตร

5.3 ราวกันตก ขอบกัน และพื้นนั่งร้าน

ข้อ 23 ของประกาศกรมฯ กำหนดลักษณะนั่งร้านที่นายจ้างให้ลูกจ้างใช้ ต้องประกอบด้วย

• พื้นนั่งร้าน — กว้างไม่น้อยกว่า 35 เซนติเมตร ยึดติดมั่นคงแข็งแรงและปลอดภัย
• บันไดภายในนั่งร้าน — ลูกนอนกว้างไม่น้อยกว่า 15 เซนติเมตร ระยะห่างขั้นบันไดไม่เกิน 30 เซนติเมตร
• บันไดไต่ — ระยะห่างขั้นบันไดไม่เกิน 30 เซนติเมตร ติดตรึงกับนั่งร้านให้มั่นคงแข็งแรง
• ราวกันตก — มีความสูงอย่างน้อย 90 เซนติเมตร แต่ไม่เกิน 1.10 เมตร ประกอบด้วยราวบน ราวกลาง หรือสิ่งอื่นที่มั่นคงแข็งแรงและสามารถป้องกันการตกของผู้ปฏิบัติงานได้
• ขอบกันวัสดุตกหล่น (toe-board) — ความสูงไม่น้อยกว่า 15 เซนติเมตรจากพื้นนั่งร้าน
• ค้ำยันด้านข้าง — กรณีนั่งร้านสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป ต้องยึดตรึงกับอาคารหรือโครงสร้างที่มั่นคงแข็งแรงเพื่อป้องกันการโย้หรือเซ

นอกจากนี้ ข้อ 10 ของประกาศกรมฯ ยังกำหนดว่า กรณีขอบพื้นนั่งร้านด้านในห่างจากแนวผนังของอาคารมากกว่า 45 เซนติเมตร ต้องจัดทำราวกันตกหรือสิ่งกั้นอื่นในด้านที่ติดกับแนวผนังด้วย (ยกเว้นนั่งร้านเสาเรียงเดี่ยวสำหรับงานทาสี)

5.4 ป้ายน้ำหนักบรรทุกและจำนวนผู้ปฏิบัติงาน

ข้อ 7 ของประกาศกรมฯ กำหนดให้นายจ้างต้องจัดให้มี

• ป้ายน้ำหนักบรรทุกใช้งานสูงสุด แต่ละชั้นของนั่งร้าน
• ป้ายจำนวนผู้ปฏิบัติงานสูงสุด แต่ละชั้นของนั่งร้าน
• หมายเลขแต่ละชั้น ของนั่งร้านให้เห็นอย่างชัดเจน

5.5 การควบคุมการใช้งานโดยวิศวกรอย่างน้อยเดือนละหนึ่งครั้ง

ข้อ 27 ของประกาศกรมฯ กำหนดให้นายจ้างต้องจัดให้มีการควบคุมการใช้งานนั่งร้านโดยวิศวกรอย่างน้อยเดือนละหนึ่งครั้ง สำหรับสองกรณี ได้แก่

1. นั่งร้านสำหรับการทำงานก่อสร้างที่มีความสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป
2. นั่งร้านห้อยแขวน (Suspended Scaffold)

นอกจากนี้ ตามข้อ 28 หากนั่งร้านได้รับผลกระทบจากอุบัติเหตุหรือสภาพแวดล้อมที่อาจส่งผลต่อความมั่นคงแข็งแรง นายจ้างต้องจัดให้มีวิศวกรดำเนินการตรวจสอบและทดสอบก่อนการใช้งานทุกครั้ง

6. ห้ามทำงานบนนั่งร้าน 3 กรณี

ข้อ 9 ของกฎกระทรวงระบุชัดเจนว่า นายจ้างต้องมิให้ลูกจ้างทำงานบนนั่งร้านใน 3 กรณีต่อไปนี้

1. นั่งร้านที่มีพื้นลื่น — เช่น มีน้ำมัน น้ำฝน หรือคราบสารเคมีบนพื้นแผ่นนั่งร้าน
2. นั่งร้านที่มีส่วนหนึ่งส่วนใดชำรุดหรืออยู่ในสภาพที่อาจก่อให้เกิดอันตราย — เช่น ขาตั้งคด ข้อต่อหลวม แผ่นพื้นแตก
3. นั่งร้านที่อยู่ภายนอกอาคารหรือส่วนอื่นที่อาจก่อให้เกิดอันตรายในขณะที่มีพายุ ลมแรง ฝนตก หรือฟ้าคะนอง

ข้อยกเว้นที่กฎหมายระบุไว้ในข้อ 9(3) คือ กรณีที่เป็นการทำงานเพื่อให้เกิดความปลอดภัย หรือเพื่อการช่วยเหลือ หรือบรรเทาเหตุ โดยต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของลูกจ้าง ผู้ปฏิบัติงานในกรณียกเว้นนี้ยังต้องมีมาตรการ PPE และระบบป้องกันการตกตามมาตรฐานปกติ — ไม่ใช่ใบอนุญาตในการละเลยมาตรการความปลอดภัย

ข้อ 10 ของกฎกระทรวงยังระบุเพิ่มว่า ในการทำงานบนนั่งร้านหลายชั้นพร้อมกัน นายจ้างต้องจัดให้มีมาตรการป้องกันวัสดุร่วงหล่นที่เหมาะสมกับสภาพงาน เพื่อมิให้เกิดอันตรายต่อผู้ซึ่งทำงานอยู่ด้านล่าง มาตรการที่ใช้กันในไซต์ก่อสร้างจริง ได้แก่ ตาข่ายกันวัสดุตก ผ้าใบคลุม หรือแผ่นโลหะปิดทับ ตามที่ข้อ 12 ของประกาศกรมฯ กำหนด

7. ข้อกำหนดเฉพาะของค้ำยัน (ข้อ 12-15)

ค้ำยันเป็นเรื่องที่กฎหมายแยกออกจากนั่งร้าน เพราะเป็นโครงรับน้ำหนักโครงสร้างถาวรในระหว่างก่อสร้าง การพังของค้ำยันจึงอาจทำให้คอนกรีตที่ยังไม่เซ็ตตัวเทถล่มลงมาทับผู้ปฏิบัติงานได้ ข้อกำหนดสำคัญสรุปได้ดังนี้

• ข้อ 12 — ในการสร้าง ประกอบ ติดตั้ง ทดสอบ ตรวจสอบ ใช้ เคลื่อนย้าย และรื้อถอนค้ำยัน ให้นำข้อ 7 (รายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือผู้ผลิต) มาใช้บังคับด้วยโดยอนุโลม
• ข้อ 13 — ค้ำยันต้องคำนวณ ออกแบบ และควบคุมโดยวิศวกร พร้อมเงื่อนไขกำลังวัสดุ 6 อนุประโยค (ค้ำยันเหล็กรับน้ำหนัก ≥ 2 เท่า, ค้ำยันวัสดุอื่น ≥ 4 เท่า, ที่รองรับ ≥ 2 เท่า ฯลฯ)
• ข้อ 14 — ตรวจสอบส่วนประกอบและที่รองรับทุกครั้งก่อนการใช้งานและระหว่างใช้งาน หากพบไม่มั่นคงแข็งแรงและปลอดภัย ต้องซ่อมแซมทันที
• ข้อ 15 — กรณีใช้ค้ำยันรองรับการเทคอนกรีต อุปกรณ์ เครื่องจักร หรือสิ่งอื่นใดที่มีลักษณะคล้ายกัน นายจ้างต้องควบคุมดูแลมิให้บุคคลซึ่งไม่เกี่ยวข้องเข้าไปอยู่ในหรือใต้บริเวณนั้น เว้นแต่กรณีการทำงานที่มีความจำเป็นและเฉพาะผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องเท่านั้น

ในทางปฏิบัติ ข้อ 15 ใช้กับงานเทพื้นคอนกรีต งานเทคานบนพื้นชั้น และการรองรับเครื่องจักรหนักระหว่างติดตั้ง — เป็นช่วงเวลาที่อันตรายมากเพราะแม้ค้ำยันจะยังอยู่ในตำแหน่ง แต่หากเกิดวิบัติ น้ำหนักทั้งหมดจะตกลงพื้นที่ใต้ค้ำยันอย่างฉับพลัน

8. ความเชื่อมโยงกับกฎหมายฉบับอื่นในไซต์ก่อสร้าง

กฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 ไม่ได้ใช้บังคับโดยลำพัง — ในไซต์ก่อสร้างทั่วไปต้องอ่านควบคู่กับกฎกระทรวงและประกาศกรมที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

กฎหมาย	ส่วนที่เชื่อมโยง
กฎกระทรวงงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564	แผนงาน Site Safety Plan + ผู้ควบคุมงานก่อสร้าง
กฎกระทรวงการป้องกันการตกจากที่สูง พ.ศ. 2564	Harness + Lifeline เมื่อทำงานสูง ≥ 4 ม.
กฎกระทรวง PPE	มาตรฐาน PPE ที่ต้องจัดให้ตามข้อ 3
ประกาศกรมฯ ผู้ควบคุมงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564	คุณสมบัติผู้ควบคุมงานก่อสร้างที่เกี่ยวข้องกับนั่งร้าน

ดูเพิ่มเติม: Site Safety Plan สำหรับการบูรณาการแผนความปลอดภัยในไซต์ก่อสร้าง

9. บทลงโทษเมื่อฝ่าฝืน

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกตามมาตรา 8 แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 — การฝ่าฝืนจึงเข้าข่ายความผิดตามมาตรา 53 ของพระราชบัญญัติ ซึ่งระวางโทษ จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

หากการฝ่าฝืนเป็นเหตุให้ลูกจ้างถึงแก่ความตาย ทุพพลภาพ หรือเจ็บป่วยซึ่งจำเป็นต้องหยุดงานเกินสามวัน อาจเข้าข่ายความผิดตามประมวลกฎหมายอาญาฐานประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตายหรือได้รับอันตรายสาหัส รวมทั้งความรับผิดทางแพ่งในการชดใช้ค่าเสียหาย และความรับผิดทางปกครองจากกองทุนเงินทดแทน

ในกรณีที่ผู้กระทำความผิดเป็นนิติบุคคล มาตรา 69 แห่งพระราชบัญญัติฯ บัญญัติให้กรรมการ ผู้จัดการ หรือบุคคลซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคล ต้องรับโทษด้วย หากความผิดเกิดจากการสั่งการหรือการละเว้นของบุคคลเหล่านั้น

10. คำถามที่พบบ่อย

Q1: นั่งร้านที่ผู้ผลิตมาพร้อมคู่มือ ยังต้องให้วิศวกรคำนวณหรือไม่

ตามข้อ 3 ของประกาศกรมฯ พ.ศ. 2564 หากนั่งร้านมีรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานที่ผู้ผลิตกำหนดอยู่แล้ว ไม่ต้องให้วิศวกรคำนวณออกแบบใหม่ แต่ต้องเก็บคู่มือไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้ และต้องปฏิบัติตามคู่มืออย่างเคร่งครัด หากไม่มีคู่มือ ตามข้อ 7 ของกฎกระทรวง วิศวกรต้องจัดทำรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานเป็นหนังสือเป็นภาษาไทยหรือภาษาอื่นที่ลูกจ้างเข้าใจได้

Q2: นั่งร้านสูง 3.5 เมตร ต้องให้วิศวกรคำนวณไหม

ตามข้อ 3 ของประกาศกรมฯ เกณฑ์วิศวกรเริ่มที่ 4 เมตรขึ้นไป — นั่งร้านสูง 3.5 เมตรจึงไม่เข้าเงื่อนไขนี้ แต่ต้องคำนึงถึงข้อ 14 ของประกาศกรมฯ ที่กำหนดว่านั่งร้านแต่ละชั้นสูงเกิน 2 เมตร ต้องได้รับการออกแบบโดยวิศวกร อีกทั้งหน้าที่ตรวจสอบทุกครั้งก่อนใช้งานตามข้อ 11 ของกฎกระทรวงยังคงมีอยู่ทุกกรณี

Q3: คนงานต่างชาติที่อ่านภาษาไทยไม่ได้ ต้องอบรมอย่างไร

ตามข้อ 7 วรรคสอง ของกฎกระทรวง รายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานต้องเป็น "ภาษาไทย หรือภาษาอื่นที่ลูกจ้างสามารถศึกษาและปฏิบัติเพื่อความปลอดภัยในการทำงานได้" — นายจ้างจึงต้องจัดทำคู่มือและการอบรมในภาษาที่ลูกจ้างเข้าใจจริง

Q4: ฝนตกแล้วต้องหยุดงานนั่งร้านทั้งหมดหรือไม่

ตามข้อ 9(3) ของกฎกระทรวง ห้ามทำงานเฉพาะ "นั่งร้านที่อยู่ภายนอกอาคาร...ในขณะที่มีพายุ ลมแรง ฝนตก หรือฟ้าคะนอง" — นั่งร้านภายในอาคารหรือนั่งร้านในพื้นที่ที่ไม่ได้รับผลกระทบ ยังทำงานต่อได้ แต่หากพื้นนั่งร้านลื่นจากฝนซึม ก็เข้าข้อ 9(1) ต้องหยุดเช่นกัน

Q5: ราวกันตกจะสูง 80 เซนติเมตรได้หรือไม่

ตามข้อ 23(3) ของประกาศกรมฯ พ.ศ. 2564 ราวกันตกต้องสูงอย่างน้อย 90 เซนติเมตร แต่ไม่เกิน 1.10 เมตร — 80 เซนติเมตรไม่ผ่านเกณฑ์ ผู้ตรวจมีอำนาจสั่งให้แก้ไขก่อนใช้งานได้

สรุป

• กฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 มี 16 ข้อ ครอบคลุมทั้งนั่งร้านและค้ำยันใน 8 กิจกรรม ตั้งแต่สร้างถึงรื้อถอน
• หน้าที่หลัก 5 ประการของนายจ้าง — PPE / ข้อบังคับและการอบรม / เขตอันตราย + สัญญาณไฟส้ม / วิศวกรคำนวณ-ออกแบบ-ควบคุม / ตรวจสอบทุกครั้งก่อนใช้และเก็บรายงาน
• เกณฑ์วิศวกร — นั่งร้านสูง ≥ 4 ม. หรือเสาเรียงเดี่ยวสำหรับงานทาสีเกิน 7.20 ม. (ข้อ 3 ประกาศกรมฯ) + ราวกันตก 90-110 ซม. + Live Load ≥ 150 กก./ตร.ม.
• ห้ามทำงาน 3 กรณีตามข้อ 9 — พื้นลื่น / ชำรุด / นอกอาคารขณะพายุ-ลมแรง-ฝน-ฟ้าคะนอง ยกเว้นเพื่อช่วยเหลือหรือบรรเทาเหตุ
• บทลงโทษตามมาตรา 53 แห่งพระราชบัญญัติฯ 2554 — จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท + กรรมการรับผิดด้วยตามมาตรา 69

---

อ้างอิงกฎหมาย

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 (16 ข้อ)
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร พ.ศ. 2564 (28 ข้อ 3 หมวด)
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 — มาตรา 5, 8, 53, 69
• สรุปผู้บริหารกฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564