กฎกระทรวงที่สูง พ.ศ. 2564 — สรุปครบ 4 หมวด 23 ข้อ

การตกจากที่สูงเป็นสาเหตุการเสียชีวิตของลูกจ้างในไทยอันดับต้นทุกปี โดยเฉพาะในงานก่อสร้าง งานติดตั้ง และงานบำรุงรักษาบนหลังคา ผู้ประกอบกิจการที่มอบหมายงานในที่สูง ที่ลาดชัน หรือพื้นที่ที่มีวัสดุกระเด็นและพังทลายได้ มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องปฏิบัติตาม กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัยฯ ในสถานที่ที่มีอันตรายจากการตกจากที่สูงและที่ลาดชัน จากวัสดุกระเด็น ตกหล่น และพังทลาย และจากการตกลงไปในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ พ.ศ. 2564 การละเลยมีบทลงโทษตามมาตรา 53 แห่ง พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 — จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท

1. ที่มาและขอบเขตการบังคับใช้

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกตามมาตรา 5 วรรคหนึ่ง และมาตรา 8 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ลงนามโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564

ขอบเขตการบังคับใช้ครอบคลุม 4 ประเภทอันตราย ที่ลูกจ้างอาจพบในสถานประกอบกิจการทุกประเภท ได้แก่

1. ตกจากที่สูงและที่ลาดชัน — ทั้งบนหลังคา บนนั่งร้าน บนบันได หรือบนพื้นเอียง
2. วัสดุกระเด็นและตกหล่น — สิ่งของที่อยู่ในระดับสูงกว่าผู้ปฏิบัติงาน
3. พังทลาย ของกองวัสดุ ผนัง หรือโครงสร้าง
4. ตกลงไปในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ — ถัง บ่อ กรวย และภาชนะที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน

กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับกับนายจ้างและลูกจ้างทุกประเภทที่อยู่ในขอบเขตของ พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 ดังที่ระบุในมาตรา 3 แห่งพระราชบัญญัติแม่

2. คำจำกัดความสำคัญตามข้อ 1

ก่อนปฏิบัติตามกฎกระทรวงนี้ ผู้ประกอบกิจการต้องเข้าใจนิยามใน ข้อ 1 ให้ถูกต้อง โดยเฉพาะคำว่า "ทำงานในที่สูง" ซึ่งเป็น threshold หลักของกฎหมาย

"ทำงานในที่สูง" หมายความว่า การทำงานในพื้นที่ปฏิบัติงานที่สูงจากพื้นดิน หรือจากพื้นอาคาร ตั้งแต่สองเมตรขึ้นไป ซึ่งลูกจ้างอาจพลัดตกลงมาได้

นิยามนี้สำคัญมากเพราะมักสับสนกับเกณฑ์อื่นในกฎหมายไทยและกฎหมายต่างประเทศ ดังตารางเปรียบเทียบในหัวข้อถัดไป

นอกจากนี้ ข้อ 1 ยังนิยามคำว่า "นั่งร้าน" หมายถึง โครงสร้างชั่วคราวที่สูงจากพื้นดินหรือพื้นอาคาร สำหรับเป็นที่รองรับลูกจ้าง วัสดุ หรือเครื่องมือและอุปกรณ์ ส่วน "อาคาร" ให้ใช้นิยามตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร

3. ตัวเลขทอง 4 ระดับที่ต้องไม่สับสน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดในการอ้างกฎกระทรวงฉบับนี้คือ การปนเลข threshold ระหว่างนิยาม "ที่สูง" กับเกณฑ์บังคับใช้เข็มขัดนิรภัย และระหว่างกฎหมายไทยกับมาตรฐาน OSHA สหรัฐ ตารางต่อไปนี้สรุปตัวเลขทอง 4 ระดับที่ผู้ปฏิบัติงานต้องจำให้ขึ้นใจ

Threshold	ตามข้อ	บังคับใช้ที่ไหน
ที่สูง ≥ 2 เมตร	ข้อ 1	นิยาม "ทำงานในที่สูง" — เริ่มบังคับใช้มาตรการความปลอดภัยทั้งหมด
ราวกั้น/รั้วกันตก 90 ซม. ถึง 1.10 ม.	ข้อ 6	ระยะความสูงของราวกั้นและรั้วกันตก (ทั้ง low และ high bound)
ที่สูง ≥ 4 เมตร	ข้อ 9	บังคับใช้เข็มขัดนิรภัย + เชือกนิรภัย/สายช่วยชีวิต ตลอดเวลาทำงาน
ที่ลาดชัน ≥ 15° แต่ ≤ 30° และสูง ≥ 2 ม.	ข้อ 15	บังคับนั่งร้าน หรือเข็มขัดนิรภัย หรือมาตรการอื่นที่เหมาะสม

ต้องระบุชัดเจนว่า ตัวเลขทั้งหมดในตารางนี้เป็น กฎหมายไทย ไม่ใช่มาตรฐาน OSHA 1926.501 ของสหรัฐที่กำหนดที่สูงเริ่มที่ 6 ฟุต (1.83 ม.) สำหรับงานก่อสร้าง หรือ 4 ฟุต (1.22 ม.) สำหรับ general industry ผู้ตรวจของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานใช้กฎหมายไทยเป็นเกณฑ์ — โรงงานที่นำมาตรฐาน OSHA มาใช้แบบดิบ อาจเข้มกว่ากฎหมายในบางจุดและผ่อนกว่ากฎหมายในบางจุด ส่งผลให้ผู้ตรวจ flag ได้

4. โครงสร้าง 4 หมวด 23 ข้อ

กฎกระทรวงแบ่งเนื้อหาเป็น 4 หมวด ครอบคลุม 23 ข้อ ดังนี้

หมวด	ขอบเขต	ข้อ
1	บททั่วไป — ข้อบังคับ อบรม PPE บำรุงรักษา ราวกั้น	2 - 7
2	การป้องกันอันตรายจากการตกจากที่สูงและที่ลาดชัน	8 - 15
3	การป้องกันอันตรายจากวัสดุกระเด็น ตกหล่น และพังทลาย	16 - 21
4	การป้องกันอันตรายจากการตกลงไปในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ	22 - 23

หมวด 2 ถือเป็นแกนหลักของกฎหมาย เพราะกำหนดวิธีปฏิบัติเฉพาะตามลักษณะงาน — นั่งร้าน บันไดไต่ ขาหยั่ง และที่ลาดชัน

5. หน้าที่หลัก 5 ประการของนายจ้าง

เมื่อสรุปข้อต่าง ๆ ในกฎกระทรวงเข้าด้วยกัน นายจ้างมีหน้าที่หลัก 5 ประการที่ต้องปฏิบัติ

5.1 จัดข้อบังคับและขั้นตอนปฏิบัติงาน พร้อมอบรมก่อนเริ่มงาน (ข้อ 2)

ข้อ 2 บัญญัติอย่างชัดเจนว่า นายจ้างต้องจัดให้มีข้อบังคับและขั้นตอนการปฏิบัติงานเพื่อความปลอดภัย ในการทำงานในที่สูง ที่ลาดชัน ที่อาจมีการกระเด็น ตกหล่น หรือพังทลายของวัสดุสิ่งของ และที่อาจทำให้ลูกจ้างพลัดตกในภาชนะเก็บ

เอกสารข้อบังคับและขั้นตอนต้องประกอบด้วยอย่างน้อย

• การระบุอันตราย ที่อาจเกิดจากการทำงาน
• การวางแผนการปฏิบัติงาน ก่อนเริ่มงานทุกครั้ง
• การป้องกันและควบคุมอันตราย ทั้งทางวิศวกรรมและทางบริหาร
• การอบรมหรือชี้แจง ให้ลูกจ้างทราบก่อนเริ่มปฏิบัติงาน
• การควบคุมดูแล ให้ลูกจ้างปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

นายจ้างต้องเก็บสำเนาเอกสารดังกล่าวไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้เสมอ ทั้งนี้ ข้อ 7 อนุญาตให้สำเนาตามข้อ 2 ข้อ 3 และข้อ 5 อยู่ในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้

การจัดทำเอกสารนี้ควรเชื่อมโยงกับ Site Safety Plan ของโครงการก่อสร้างเพื่อให้ครอบคลุมทุกประเภทอันตราย

ต้องจัดอบรมลูกจ้างก่อนเริ่มงานในที่สูงตามข้อ 2 หรือไม่? Safety Station เปิดหลักสูตร การทำงานบนที่สูงอย่างปลอดภัย ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2564 ครบ 6 ชั่วโมง พร้อมวุฒิบัตรที่ใช้เป็นหลักฐานต่อกรมสวัสดิการฯ ได้ · ดูรายละเอียดและจองรอบอบรม

5.2 จัดอุปกรณ์ป้องกันการตกตามคู่มือผู้ผลิตหรือวิศวกร (ข้อ 3)

อุปกรณ์ป้องกันอันตรายจากการตกทุกชิ้น — ตั้งแต่นั่งร้าน ราวกั้น ตาข่ายนิรภัย ฝาปิดช่องเปิด ไปจนถึงเข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัย — ต้องประกอบ ติดตั้ง ตรวจสอบ และใช้งานตามรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือที่ผู้ผลิตกำหนด

ในกรณีที่ไม่มีคู่มือจากผู้ผลิต นายจ้างต้องให้วิศวกรซึ่งได้รับใบอนุญาตให้เป็นผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมตามกฎหมายว่าด้วยวิศวกร เป็นผู้จัดทำคู่มือขึ้นเป็นหนังสือ และเก็บสำเนาไว้ให้พนักงานตรวจตรวจสอบได้

5.3 จัด PPE ที่ได้มาตรฐาน + ดูแลให้ลูกจ้างใช้ (ข้อ 4)

ข้อ 4 ระบุรายการอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างใช้ในงานที่สูง โดยอุปกรณ์ต้องมีมาตรฐาน เหมาะสมกับสภาพการทำงาน และครอบคลุมลักษณะอันตรายตลอดเวลาที่ลูกจ้างทำงาน รายการที่ระบุไว้ในกฎหมายประกอบด้วย เข็มขัดนิรภัย เชือกนิรภัยหรือสายช่วยชีวิต หมวกนิรภัย รองเท้าชนิดหุ้มส้นพื้นยาง หรือถุงมือ

ข้อ 4 วรรคสองเพิ่มเติมว่า เมื่อให้ลูกจ้างใช้เข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัยหรือสายช่วยชีวิต นายจ้างต้องจัดทำจุดยึดตรึงเชือกนิรภัยหรือสายช่วยชีวิตไว้กับส่วนหนึ่งส่วนใดของอาคารหรือโครงสร้างอื่นใด ที่มีความมั่นคง แข็งแรง และปลอดภัยต่อการใช้งาน

ข้อสังเกตสำคัญ — กฎหมายไทยใช้คำว่า "มั่นคง แข็งแรง และปลอดภัย" ไม่ได้ระบุค่าน้ำหนักที่ Anchor Point ต้องรับได้เป็นตัวเลข ดังนั้นตัวเลข 5,000 ปอนด์ (22.2 kN) ตามมาตรฐาน ANSI Z359.1 ของสหรัฐ เป็น best practice และมาตรฐานสากล ไม่ใช่กฎหมายไทย หากผู้ประกอบกิจการเลือกใช้ ANSI เป็นเกณฑ์ออกแบบจะมั่นใจว่าผ่านเกณฑ์ "มั่นคง แข็งแรง" ของไทย แต่ไม่อาจอ้างว่าเป็นข้อบังคับจากกฎกระทรวงฉบับนี้

รายละเอียดวิธีออกแบบและใช้งานระบบป้องกันการตกแบบครบวงจร อ่านเพิ่มเติมที่ Fall Arrest System (ABCD)

5.4 บำรุงรักษาและตรวจสอบสภาพอุปกรณ์ก่อนใช้งานทุกครั้ง (ข้อ 5)

นายจ้างต้องบำรุงรักษาอุปกรณ์ป้องกันการตกตามข้อ 3 และ PPE ตามข้อ 4 ตามมาตรฐานที่ผู้ผลิตกำหนด พร้อมทั้งจัดให้มี การตรวจสอบสภาพของอุปกรณ์ให้มีความปลอดภัยก่อนการใช้งานทุกครั้ง และเก็บสำเนาเอกสารการตรวจไว้ให้พนักงานตรวจตรวจสอบได้

ข้อ 5 บังคับการตรวจ "ก่อนการใช้งานทุกครั้ง" ไม่ใช่ปีละครั้งหรือเดือนละครั้ง ผู้รับเหมาควรจัดทำแบบฟอร์ม pre-use inspection สำหรับ Harness Lanyard และ Anchor ทุกชุดก่อนเริ่มงานในแต่ละกะ

5.5 จัดราวกั้น ตาข่าย ฝาปิด และวิธีปฏิบัติเฉพาะ (ข้อ 6 และข้อ 8 ถึง 15)

หน้าที่กลุ่มที่ 5 เป็นวิธีปฏิบัติเฉพาะตามลักษณะงาน รวบรวมไว้ในหัวข้อ 6 ข้างล่าง

6. หมวด 2 — วิธีปฏิบัติสำหรับงานบนที่สูงและที่ลาดชัน

หมวด 2 (ข้อ 8 ถึง 15) เป็นหัวใจของกฎกระทรวง เพราะกำหนดมาตรการเฉพาะสำหรับแต่ละลักษณะของงาน

6.1 ราวกั้นหรือรั้วกันตก — 90 ซม. ถึง 1.10 ม. (ข้อ 6)

ราวกั้นหรือรั้วกันตกต้องมีความสูงไม่น้อยกว่าเก้าสิบเซนติเมตร แต่ไม่เกินหนึ่งเมตรสิบเซนติเมตร ซึ่งมีความมั่นคง แข็งแรง และปลอดภัย

ตัวเลขทองที่ผู้รับเหมาต้องจำคือ 90 ซม. (low bound) ถึง 110 ซม. (high bound) ทั้งสองค่าเป็นข้อบังคับ — ราวกั้นสูงเกิน 1.10 ม. ก็ไม่ผ่านเกณฑ์เช่นเดียวกับราวกั้นที่ต่ำกว่า 90 ซม. ในกรณีที่ใช้แผงทึบแทนราวกั้น แผงทึบต้องมีความสูงไม่น้อยกว่า 90 ซม.

6.2 ที่สูง ≥ 4 เมตร — เข็มขัดนิรภัยตลอดเวลาทำงาน (ข้อ 9)

ข้อ 9 เป็น threshold สำคัญที่สุดของหมวด 2 — เมื่อ ลูกจ้างทำงานในที่สูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป นายจ้างต้องจัดให้มีการป้องกัน 2 ชั้นพร้อมกัน

1. ป้องกันชั้นที่ 1 (Passive) — จัดทำราวกั้นหรือรั้วกันตก ตาข่ายนิรภัย หรืออุปกรณ์ป้องกันอื่นใดที่เหมาะสมกับสภาพของการทำงาน
2. ป้องกันชั้นที่ 2 (Active) — จัดให้มีการใช้เข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัยหรือสายช่วยชีวิตพร้อมอุปกรณ์ ตลอดระยะเวลาการทำงาน

ข้อสำคัญ — "ที่สูง 4 เมตร" ในข้อ 9 ต่างจาก "ที่สูง 2 เมตร" ในข้อ 1 ที่เป็นนิยามทั่วไป กล่าวคือ ที่ระดับ 2 ม. ถึงต่ำกว่า 4 ม. ลูกจ้างยังต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดทั่วไป (ข้อ 2-8) แต่ยังไม่ใช่ระดับที่ "เข็มขัดนิรภัย + เชือกนิรภัย" เป็น mandatory ตามข้อ 9 — เว้นแต่ลักษณะงานเข้าเงื่อนไขข้ออื่นที่บังคับใช้

6.3 ปล่องและช่องเปิด (ข้อ 10)

ปล่องหรือช่องเปิดต่าง ๆ ซึ่งอาจทำให้ลูกจ้างพลัดตก นายจ้างต้องจัดทำ ฝาปิดที่แข็งแรง ราวกั้น รั้วกันตก หรือแผงทึบตามข้อ 6 พร้อมทั้งติดป้ายเตือนอันตรายให้เห็นได้อย่างชัดเจน

6.4 ห้ามทำงานในที่สูงนอกอาคารช่วงพายุ ลมแรง ฝนตก หรือฟ้าคะนอง (ข้อ 11)

นายจ้างต้องมิให้ลูกจ้างทำงานในที่สูงนอกอาคารหรือพื้นที่เปิดโล่งขณะมีพายุ ลมแรง ฝนตก หรือฟ้าคะนอง เว้นแต่มีเหตุจำเป็นเพื่อให้เกิดความปลอดภัยหรือบรรเทาเหตุอันตราย โดยต้องจัดให้มีมาตรการเพื่อความปลอดภัยของลูกจ้างเพิ่มเติม

6.5 บันไดไต่ชนิดเคลื่อนย้ายได้ — มุม 75° หรืออัตรา 1:4 กว้าง ≥ 30 ซม. (ข้อ 12)

บันไดไต่ชนิดเคลื่อนย้ายได้ที่ใช้ในการทำงานในที่สูง ต้องตั้งตามเกณฑ์ดังนี้

• อัตราส่วนฐานต่อความยาว 1:4 หรือ
• มุมบันไดที่ตรงข้ามผนัง 75 องศา
• โครงสร้างมั่นคง แข็งแรง และปลอดภัย
• ความกว้างของบันไดไม่น้อยกว่า 30 เซนติเมตร
• มีขาบันไดหรือสิ่งยึดโยงเพื่อป้องกันการลื่นไถล

6.6 บันไดไต่ชนิดติดตรึงสูงเกิน 6 เมตร — ต้องมีโกร่งบันได (ข้อ 13)

บันไดไต่ชนิดติดตรึงกับที่ที่มี ความสูงเกิน 6 เมตรขึ้นไป เพื่อทำงานในที่สูง นายจ้างต้องจัดทำ โกร่งบันได เพื่อป้องกันการพลัดตกของลูกจ้าง

6.7 ขาหยั่งและม้ายืน (ข้อ 14)

ขาหยั่งหรือม้ายืนที่ใช้ในการทำงานในที่สูง ต้องมีโครงสร้างที่มั่นคง แข็งแรง และปลอดภัยต่อการใช้งาน พร้อมพื้นที่สำหรับยืนทำงานอย่างเพียงพอ

6.8 งานบนที่ลาดชัน — ตามมุมเอียงและความสูง (ข้อ 15)

ข้อ 15 แบ่งงานบนที่ลาดชันเป็น 2 ระดับตามมุมเอียง โดยทั้งสองระดับต้องมี ความสูงของพื้นระดับที่เอียงนั้นตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป จึงจะเข้าเงื่อนไข

มุมลาดชัน	มาตรการที่ต้องจัด
เกิน 15° แต่ไม่เกิน 30°	นั่งร้าน หรือ เข็มขัดนิรภัย + เชือกนิรภัย/สายช่วยชีวิต หรือ มาตรการป้องกันอื่นที่เหมาะสม
เกิน 30°	นั่งร้านที่เหมาะสมกับสภาพงาน หรือ มาตรการอื่นที่เหมาะสม และ เข็มขัดนิรภัย + เชือกนิรภัย/สายช่วยชีวิต

ข้อสังเกต — ที่มุมเอียง 15° ถึง 30° กฎหมายให้เลือก หนึ่งใน สามมาตรการ แต่เมื่อเกิน 30° แล้ว เข็มขัดนิรภัยกลายเป็น mandatory ที่ต้องใช้ร่วมกับนั่งร้านหรือมาตรการอื่น

7. หมวด 3 — ป้องกันวัสดุกระเด็น ตกหล่น และพังทลาย (ข้อ 16 - 21)

หมวด 3 ครอบคลุมการลำเลียงวัสดุ การกองวัสดุ และการทำงานในบริเวณที่อาจมีวัสดุพังทลาย

• ข้อ 16 — การลำเลียงวัสดุขึ้น-ลงจากที่สูง หรือบนที่สูง ต้องใช้ราง ปล่อง เครื่องจักร หรืออุปกรณ์ที่เหมาะสม เพื่อป้องกันวัสดุกระเด็นหรือตกหล่น
• ข้อ 17 — นายจ้างต้องกำหนด เขตอันตราย ในบริเวณที่อาจมีการกระเด็น ตกหล่น หรือพังทลาย พร้อมติด ป้ายเตือนอันตราย และจัดมาตรการควบคุมดูแลจนกว่างานจะเสร็จ
• ข้อ 18 — กรณีมีวัสดุอยู่บนที่สูงที่อาจกระเด็น ตกหล่น หรือพังทลายลงมา นายจ้างต้องจัดทำ ขอบกันของตก หรือมาตรการป้องกันอื่นที่เหมาะสม
• ข้อ 19 — งานในบริเวณใกล้เคียงที่อาจมีวัสดุกระเด็น ตกหล่น หรือพังทลาย ต้องมีมาตรการควบคุมดูแลตลอดระยะเวลาการทำงาน
• ข้อ 20 — การเก็บหรือกองวัสดุ ต้องจัดเรียงให้มั่นคงปลอดภัย ทำผนังกั้น หรือใช้วิธีการอื่น เพื่อป้องกันการตกหล่นหรือพังทลาย รวมถึงขั้นตอนการเคลื่อนย้าย
• ข้อ 21 — งานในท่อ ช่อง โพรง บ่อ หรือสถานที่ที่อาจเกิดการพังทลาย ต้องจัดทำผนังกั้น ค้ำยัน หรือวิธีการอื่นที่ป้องกันการพังทลายได้

8. หมวด 4 — ป้องกันการตกลงไปในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ (ข้อ 22 - 23)

หมวด 4 ครอบคลุมความเสี่ยงเฉพาะของถัง บ่อ กรวย และภาชนะที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน

8.1 บริเวณรอบภาชนะ (ข้อ 22)

ในกรณีที่ลักษณะของการทำงานอาจทำให้ลูกจ้างพลัดตกในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ นายจ้างต้องจัดให้มี สิ่งปิดกั้นที่มั่นคงแข็งแรง ราวกั้น หรือรั้วกันตกล้อมรอบภาชนะ หากไม่อาจดำเนินการตามวรรคหนึ่งได้ นายจ้างต้องให้ลูกจ้าง สวมใส่เข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัยหรือสายช่วยชีวิตตลอดระยะเวลาการทำงาน

8.2 งานบนหรือในภาชนะ (ข้อ 23)

ข้อ 23 ห้ามให้ลูกจ้างทำงานบนภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ เช่น ถัง บ่อ กรวย หรือสิ่งอื่นใดที่มีลักษณะเดียวกัน เว้นแต่นายจ้างได้จัดการอย่างใดอย่างหนึ่งดังนี้

• จัดให้มีสิ่งปิดกั้น ราวกั้น รั้วกันตก หรือสิ่งป้องกันอื่นที่มั่นคงแข็งแรงเหมาะสมกับสภาพงาน หรือ
• จัดให้ลูกจ้างสวมใส่เข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัย/สายช่วยชีวิตตลอดระยะเวลาการทำงาน

หากลูกจ้างทำงาน ในภาชนะ เก็บหรือรองรับวัสดุ ต้องสวมใส่เข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัย/สายช่วยชีวิตตลอดระยะเวลาการทำงานเสมอ และหากทำงาน บนภาชนะที่มีความสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป ต้องจัดทั้งสิ่งปิดกั้น/ราวกั้น และ เข็มขัดนิรภัย/เชือกนิรภัยพร้อมกัน

9. ความเชื่อมโยงกับกฎกระทรวงฉบับอื่น

กฎกระทรวงที่สูง พ.ศ. 2564 ใช้ร่วมกับกฎกระทรวงฉบับอื่นที่ออกในปีเดียวกัน 2 ฉบับ — ผู้ปฏิบัติงานต้องอ่านควบคู่กันเสมอ

• กฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 — กำหนดมาตรฐานการประกอบ การใช้งาน และการตรวจสอบนั่งร้านโดยเฉพาะ อ่านเพิ่มเติม นั่งร้านในงานที่สูง
• กฎกระทรวงงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564 — ครอบคลุมความปลอดภัยในงานก่อสร้างทุกประเภท รวมถึงงานบนหลังคา งานติดตั้งโครงเหล็ก และงานรื้อถอน

ปัจจุบัน ยังไม่มีประกาศกรมขยายผล ของกฎกระทรวงฉบับนี้ — รายละเอียดทั้งหมดอยู่ในกฎกระทรวงโดยตรง

10. บทลงโทษเมื่อฝ่าฝืน

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกตามมาตรา 8 แห่ง พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 ดังนั้นการฝ่าฝืนจึงเข้าฐานความผิดตาม มาตรา 53 ของพระราชบัญญัติแม่ — จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ในกรณีผู้กระทำผิดเป็นนิติบุคคล หากการกระทำเกิดจากการสั่งการหรือการไม่กระทำของกรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้รับผิดชอบ ผู้นั้นต้องรับโทษด้วยตามมาตรา 69 แห่งพระราชบัญญัติแม่ — ผู้บริหารระดับสูงไม่อาจหลบเลี่ยงความรับผิดได้

หากเกิดอันตรายร้ายแรงจริงจนลูกจ้างได้รับบาดเจ็บสาหัสหรือเสียชีวิตจากการตกจากที่สูง อาจเข้าฐานความผิดเพิ่มเติมตามประมวลกฎหมายอาญา และต้องรับผิดทางแพ่งต่อทายาทของลูกจ้าง

11. คำถามที่พบบ่อย

ถาม: "ที่สูง" เริ่มที่ 2 เมตร หรือ 4 เมตร?

ตอบ: ทั้งสอง — แต่คนละบทบาท นิยาม "ทำงานในที่สูง" ตามข้อ 1 เริ่มที่ 2 เมตร (ลูกจ้างเริ่มอยู่ในขอบเขตของกฎกระทรวง) ส่วนข้อ 9 ที่บังคับใช้เข็มขัดนิรภัยและเชือกนิรภัยตลอดเวลาทำงานเริ่มที่ 4 เมตร — ที่ระดับ 2 ม. ถึงต่ำกว่า 4 ม. ยังต้องมีมาตรการป้องกันตามข้อ 2 - 8 แต่ยังไม่ใช่ระดับที่ Harness เป็น mandatory ตามข้อ 9

ถาม: Anchor Point ต้องรับน้ำหนัก 5,000 ปอนด์ตามกฎหมายไทยใช่หรือไม่?

ตอบ: ไม่ใช่ — ตัวเลข 5,000 ปอนด์ (22.2 kN) เป็นมาตรฐาน ANSI Z359.1 ของสหรัฐ กฎหมายไทยตามข้อ 4 วรรคสอง ใช้คำว่า "มั่นคง แข็งแรง และปลอดภัยต่อการใช้งาน" โดยไม่ระบุค่าน้ำหนักเป็นตัวเลข ผู้ออกแบบสามารถเลือกใช้ ANSI เป็น best practice เพื่อให้มั่นใจว่าผ่านเกณฑ์ของไทย แต่ห้ามอ้างว่าเป็นข้อบังคับจากกฎกระทรวงฉบับนี้

ถาม: ราวกั้นสูง 1.20 ม. ผ่านเกณฑ์หรือไม่?

ตอบ: ไม่ผ่าน — ข้อ 6 ระบุชัดว่าราวกั้นต้องมีความสูง ไม่น้อยกว่า 90 ซม. แต่ไม่เกิน 1.10 ม. ทั้งสองค่าเป็นเกณฑ์บังคับ — สูงเกิน 1.10 ม. ก็ผิดข้อกำหนด

ถาม: บันไดไต่เคลื่อนย้ายได้ที่กว้าง 28 ซม. ใช้ได้หรือไม่?

ตอบ: ใช้ไม่ได้ — ข้อ 12 กำหนดให้บันไดไต่เคลื่อนย้ายได้ต้องมีความกว้างไม่น้อยกว่า 30 เซนติเมตร พร้อมตั้งในมุม 75° หรืออัตราส่วน 1:4 และมีขาบันไดหรือสิ่งยึดโยงป้องกันการลื่นไถล

ถาม: ในงานที่สูง 3 เมตร ต้องสวมเข็มขัดนิรภัยหรือไม่?

ตอบ: ขึ้นอยู่กับลักษณะงาน — ที่ระดับ 3 ม. ลูกจ้างอยู่ในขอบเขต "ทำงานในที่สูง" ตามข้อ 1 จึงต้องปฏิบัติตามข้อ 2 (ข้อบังคับ+อบรม) ข้อ 4 (PPE) และข้อ 8 (จัดนั่งร้านหรือวิธีอื่นที่เหมาะสม) แต่ยังไม่เข้าเงื่อนไขบังคับ Harness ตามข้อ 9 ที่เริ่มที่ 4 ม. อย่างไรก็ตาม หากลักษณะงานเสี่ยงสูง — เช่น ทำงานริมขอบหลังคา หรือที่ลาดชัน — best practice คือสวมเข็มขัดนิรภัยเสมอ

สรุป

• กฎกระทรวงที่สูง พ.ศ. 2564 ครอบคลุม 4 ประเภทอันตราย — ตกจากที่สูง/ที่ลาดชัน วัสดุกระเด็น/ตกหล่น พังทลาย และตกในภาชนะ ผ่าน 4 หมวด 23 ข้อ
• ตัวเลขทอง 4 ระดับ ต้องไม่สับสน — ที่สูง ≥ 2 ม. (นิยาม ข้อ 1) · ราวกั้น 90 ซม. ถึง 1.10 ม. (ข้อ 6) · ที่สูง ≥ 4 ม. บังคับเข็มขัดนิรภัย (ข้อ 9) · ที่ลาดชัน 15° ถึง 30° + สูง ≥ 2 ม. (ข้อ 15)
• หน้าที่หลักของนายจ้าง 5 ประการ — ข้อบังคับ+อบรม / อุปกรณ์ตามคู่มือผู้ผลิต / PPE มาตรฐาน / บำรุงรักษา+ตรวจก่อนใช้ / ราวกั้น+ตาข่าย+ฝาปิด+วิธีปฏิบัติเฉพาะ
• Anchor Point — กฎหมายไทยใช้คำว่า "มั่นคง แข็งแรง และปลอดภัย" — ตัวเลข 5,000 ปอนด์เป็น ANSI ไม่ใช่ข้อบังคับไทย
• บทลงโทษ — มาตรา 53 พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ 2554 — จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ พร้อมความรับผิดของกรรมการตามมาตรา 69

ผู้ประกอบกิจการที่ต้องการปฏิบัติตามกฎหมายอย่างครบถ้วน ควรอ่านควบคู่กับกฎกระทรวงนั่งร้าน พ.ศ. 2564 และกฎกระทรวงงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564 รวมถึงทบทวนระบบ Fall Arrest แบบ ABCD ของแต่ละโครงการเพื่อให้สอดคล้องกับลักษณะงานจริงในไซต์

---

อ้างอิงกฎหมาย

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัยฯ ในสถานที่ที่มีอันตรายจากการตกจากที่สูงและที่ลาดชัน จากวัสดุกระเด็น ตกหล่น และพังทลาย และจากการตกลงไปในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ พ.ศ. 2564 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัยฯ เกี่ยวกับนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัยฯ เกี่ยวกับงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564
• มาตรฐานสากลที่ใช้อ้างอิงร่วม (ไม่ใช่กฎหมายไทย) — ANSI Z359.1 (Anchor Point 5,000 lbs / 22.2 kN), OSHA 1926.501 (US Construction Fall Protection)