พนักงานตรวจความปลอดภัย — อำนาจหน้าที่ และการเตรียมรับตรวจ (พร้อมตัวบท)

พอได้ยินว่า "พนักงานตรวจความปลอดภัยจะมาตรวจ" หลายสถานประกอบการตื่นตระหนก ทั้งที่ถ้ารู้ขอบเขตอำนาจและหน้าที่ของตัวเอง ก็เตรียมรับตรวจได้อย่างมั่นใจ เป้าหมายของการตรวจคือทำให้สถานประกอบกิจการปลอดภัยขึ้น ไม่ใช่หาเรื่องปรับ บทความนี้รวม ม.34–41 พร้อมตัวบทเต็ม

1. อำนาจของพนักงานตรวจ (มาตรา 35)

มาตรา 35 ในการปฏิบัติหน้าที่ตามพระราชบัญญัตินี้ ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยมีอำนาจหน้าที่ ดังต่อไปนี้

• (1) เข้าไปในสถานประกอบกิจการในเวลาทำการหรือเมื่อเกิดอุบัติภัย
• (2) ตรวจสอบหรือบันทึกภาพและเสียง
• (3) ใช้เครื่องมือในการตรวจวัดหรือตรวจสอบเครื่องจักร
• (4) เก็บตัวอย่างของวัสดุเพื่อการวิเคราะห์เกี่ยวกับความปลอดภัย
• (5) สอบถามข้อเท็จจริง หรือสอบสวนเรื่องใด ๆ

2. ถ้าพบการฝ่าฝืน — อำนาจสั่ง (มาตรา 36)

มาตรา 36 ในกรณีที่พนักงานตรวจความปลอดภัยพบว่า นายจ้าง ลูกจ้าง หรือผู้ที่เกี่ยวข้องผู้ใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัตินี้ กฎกระทรวง หรือมีสภาพที่อาจก่อให้เกิดความไม่ปลอดภัย ให้สั่งให้ผู้นั้นหยุดการกระทำที่ฝ่าฝืน แก้ไข ปรับปรุงหรือปฏิบัติให้ถูกต้องหรือเหมาะสมภายในระยะเวลาสามสิบวัน...อาจขยายระยะเวลาออกไปได้ไม่เกินสองครั้ง ครั้งละสามสิบวัน

ในกรณีจำเป็นเมื่อได้รับอนุมัติจากอธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมาย ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยสั่งให้หยุดการใช้เครื่องจักร อุปกรณ์ อาคารสถานที่ หรือผูกมัดประทับตราสิ่งที่อาจจะก่อให้เกิดอันตรายอย่างร้ายแรง ทั้งหมดหรือบางส่วนเป็นการชั่วคราว

จุดสำคัญ: การสั่งหยุดใช้/ผูกมัดประทับตรา พนักงานตรวจต้องได้รับ อนุมัติจากอธิบดี ก่อน ไม่ใช่สั่งเองได้ทันที

3. ระหว่างหยุดงาน นายจ้างยังต้องจ่ายค่าจ้าง (มาตรา 39)

มาตรา 39 ระหว่างหยุดการทำงานหรือหยุดกระบวนการผลิตตามมาตรา 36 ให้นายจ้างจ่ายเงินให้แก่ลูกจ้างที่เกี่ยวข้องกับการหยุดการทำงาน...เท่ากับค่าจ้างหรือสิทธิประโยชน์อื่นใดที่ลูกจ้างต้องได้รับ เว้นแต่ลูกจ้างรายนั้นจงใจกระทำการอันเป็นเหตุให้มีการหยุดการทำงาน

4. หน้าที่และสิทธิของนายจ้าง

มาตรา 34 — ต้องแจ้งเมื่อเกิดเหตุ

มาตรา 34 ในกรณีที่สถานประกอบกิจการใดเกิดอุบัติภัยร้ายแรง หรือลูกจ้างประสบอันตรายจากการทำงาน...กรณีที่ลูกจ้างเสียชีวิต ให้นายจ้างแจ้งต่อพนักงานตรวจความปลอดภัยในทันทีที่ทราบ...และให้แจ้งรายละเอียดและสาเหตุเป็นหนังสือภายในเจ็ดวัน

มาตรา 40 — สิทธิอุทธรณ์

มาตรา 40 ในกรณีที่พนักงานตรวจความปลอดภัยมีคำสั่งตามมาตรา 36 วรรคหนึ่ง หากนายจ้าง ลูกจ้าง หรือผู้ที่เกี่ยวข้องไม่เห็นด้วย ให้มีสิทธิอุทธรณ์เป็นหนังสือต่ออธิบดีได้ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบคำสั่ง

มาตรา 41 — ขอดูบัตรประจำตัวได้

มาตรา 41 ในการปฏิบัติตามหน้าที่ พนักงานตรวจความปลอดภัยต้องแสดงบัตรประจำตัวเมื่อผู้ที่เกี่ยวข้องร้องขอ

สรุป

พนักงานตรวจมีอำนาจเข้าตรวจ บันทึกหลักฐาน ตรวจวัด เก็บตัวอย่าง และสอบถาม (ม.35) เมื่อพบการฝ่าฝืนจะสั่งแก้ไขภายใน 30 วัน ส่วนการสั่งหยุดใช้/ผูกมัดต้องผ่านการอนุมัติจากอธิบดี (ม.36) ระหว่างหยุดนายจ้างยังต้องจ่ายค่าจ้าง (ม.39) ขณะที่นายจ้างก็มีหน้าที่แจ้งเหตุ (ม.34) และสิทธิอุทธรณ์ภายใน 30 วัน (ม.40) — เตรียมเอกสาร จป./คปอ. ให้พร้อมเสมอคือวิธีรับตรวจที่ดีที่สุด

---

อ้างอิง

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (มาตรา 34–41)
• บทกำหนดโทษ พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554