กฎกระทรวงอัคคีภัย พ.ศ. 2555 — สรุปครบ 8 หมวด 32 ข้อ

ผู้ประกอบกิจการที่ละเลยการจัดระบบป้องกันและระงับอัคคีภัย ไม่ได้เผชิญเฉพาะความเสี่ยงต่อชีวิตและทรัพย์สินเท่านั้น แต่ยังต้องรับโทษทางอาญาตามมาตรา 53 แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ — สรุปสาระสำคัญของกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานฯ เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 ทั้ง 8 หมวด 32 ข้อ พร้อมฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561 ที่นายจ้างและเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยทุกระดับต้องทราบ

1. ข้อมูลสำคัญและที่มาของกฎหมาย

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 5 วรรคหนึ่ง และมาตรา 8 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ซึ่งให้อำนาจรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานออกกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานให้นายจ้างบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน

รายการ	รายละเอียด
ชื่อเต็ม	กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555
ผู้ลงนาม	นายเผดิมชัย สะสมทรัพย์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน
วันลงนาม	7 ธันวาคม พ.ศ. 2555
ประกาศในราชกิจจานุเบกษา	9 มกราคม พ.ศ. 2556
โครงสร้าง	8 หมวด รวม 32 ข้อ + บทเฉพาะกาล + ตารางท้ายกฎกระทรวง 3 ตาราง
ฉบับแก้ไข	(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 — ลงนาม 14 สิงหาคม พ.ศ. 2561

กฎกระทรวงนี้เป็นกฎหมายลูกในระดับกฎกระทรวงที่ขยายผลตามมาตรา 8 ของพระราชบัญญัติแม่ ผู้ประกอบกิจการที่ฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานที่กำหนด ต้องรับโทษตามมาตรา 53 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554

2. คำจำกัดความสำคัญตามกฎหมาย

ข้อ 1 ของกฎกระทรวงนิยามคำสำคัญที่เป็นฐานในการเลือกระบบป้องกันและประเภทเครื่องดับเพลิงที่ถูกต้อง

2.1 สภาพเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย 3 ระดับ

• อย่างเบา — สถานที่ที่มีวัตถุไม่ติดไฟเป็นส่วนใหญ่ หรือมีวัตถุติดไฟ/วัตถุไวไฟในปริมาณน้อยที่เก็บในภาชนะปิดสนิทอย่างปลอดภัย
• อย่างปานกลาง — สถานที่ที่มีวัตถุไวไฟหรือวัตถุติดไฟได้ และมีปริมาณไม่มาก
• อย่างร้ายแรง — สถานที่ที่มีวัตถุไวไฟหรือวัตถุติดไฟได้ง่าย และมีปริมาณมาก

2.2 ประเภทของเพลิง 4 ประเภท

• เพลิงประเภท เอ — เพลิงที่เกิดจากเชื้อเพลิงธรรมดา เช่น ไม้ ผ้า กระดาษ ยาง พลาสติก รวมทั้งสิ่งอื่นที่มีลักษณะเดียวกัน

• เพลิงประเภท บี — เพลิงที่เกิดจากไขหรือของเหลวที่ติดไฟได้ ก๊าซ และน้ำมันประเภทต่าง ๆ
• เพลิงประเภท ซี — เพลิงที่เกิดจากอุปกรณ์หรือวัตถุที่มีกระแสไฟฟ้า
• เพลิงประเภท ดี — เพลิงที่เกิดจากโลหะต่าง ๆ ที่ติดไฟได้ เช่น แมกนีเซียม เซอร์โคเนียม ไทเทเนียม

นิยามทั้ง 4 ประเภทนี้เป็นฐานในการเลือก ประเภทถังดับเพลิงและวิธีใช้ PASS ที่เหมาะสมกับเชื้อเพลิงในสถานประกอบกิจการ

3. ขอบเขตการบังคับใช้

กฎกระทรวงนี้บังคับใช้กับสถานประกอบกิจการทุกแห่งที่อยู่ภายใต้ พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 โดยมีหน้าที่พื้นฐานที่ต้องปฏิบัติร่วมกัน และมีหน้าที่เพิ่มเติมตามเงื่อนไขจำนวนลูกจ้าง ขนาดอาคาร และระดับความเสี่ยง

เกณฑ์	หน้าที่เพิ่มเติม	อ้างอิงข้อ
ทุกสถานประกอบกิจการ	ป้ายข้อปฏิบัติเกี่ยวกับการดับเพลิงและการอพยพหนีไฟ	ข้อ 3
ลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป	จัดทำ แผนป้องกันและระงับอัคคีภัย	ข้อ 4
อาคารตั้งแต่ 2 ชั้นขึ้นไป หรือ พื้นที่ตั้งแต่ 300 ตร.ม. ขึ้นไป	ระบบสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้	ข้อ 9
สภาพเสี่ยงปานกลางหรือร้ายแรง	จัดลูกจ้างประจำดับเพลิงตลอดเวลา + ระบบน้ำดับเพลิงเต็มรูป	ข้อ 15, 17
อาคารที่มีผู้ประกอบกิจการหลายราย	นายจ้างทุกรายมีหน้าที่ร่วมกัน	ข้อ 5

ข้อ 4 บัญญัติว่า ในสถานประกอบกิจการที่มีลูกจ้างตั้งแต่สิบคนขึ้นไป นอกจากต้องปฏิบัติตามข้อ 3 แล้ว ให้นายจ้างจัดให้มีแผนป้องกันและระงับอัคคีภัย ประกอบด้วยการตรวจตรา การอบรม การรณรงค์ป้องกันอัคคีภัย การดับเพลิง การอพยพหนีไฟ และการบรรเทาทุกข์

ข้อพึงระวัง — "แผนป้องกันและระงับอัคคีภัย" ตามข้อ 4 ใช้เกณฑ์จำนวนลูกจ้าง 10 คนขึ้นไป ไม่ใช่เกณฑ์เดียวกับ "การจัดลูกจ้างประจำดับเพลิง" ตามข้อ 17 ซึ่งใช้เกณฑ์สภาพเสี่ยงปานกลางหรือร้ายแรง ผู้ประกอบกิจการที่มีลูกจ้างน้อยกว่า 10 คนแต่มีสภาพเสี่ยงร้ายแรง จึงยังคงต้องจัดลูกจ้างประจำดับเพลิงตามข้อ 17

4. หมวด 1 หน้าที่พื้นฐานและการจัดเก็บวัตถุ (ข้อ 2 - 7)

ข้อ 2 กำหนดหน้าที่หลักให้นายจ้างจัดให้มีระบบป้องกันและระงับอัคคีภัยในสถานประกอบกิจการ และดูแลระบบให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยตลอดเวลา

ข้อ 7 กำหนดหลักการจัดเก็บวัตถุ ดังนี้

• วัตถุซึ่งเมื่อรวมกันจะเกิดการลุกไหม้ ให้แยกเก็บมิให้ปะปนกัน
• วัตถุซึ่งสามารถอุ้มน้ำหรือซับน้ำได้มาก ให้จัดเก็บไว้บนพื้นของอาคารซึ่งสามารถรองรับน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นได้

ข้อ 6 ระบุเพิ่มเติมว่า กรณีที่นายจ้างสั่งให้ลูกจ้างไปทำงาน ณ สถานที่ที่เสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย ต้องแจ้งข้อปฏิบัติเกี่ยวกับความปลอดภัยให้ลูกจ้างทราบก่อนปฏิบัติงาน

5. หมวด 2 อาคารและทางหนีไฟ (ข้อ 8 - 11)

หมวด 2 ถือเป็นหมวดที่พนักงานตรวจความปลอดภัยมักให้น้ำหนักในการตรวจสอบมากที่สุด เพราะเป็นเส้นทางชีวิตของลูกจ้างเมื่อเกิดเหตุ

5.1 เส้นทางหนีไฟ (ข้อ 8)

นายจ้างต้องจัดให้มีเส้นทางหนีไฟทุกชั้นของอาคารอย่างน้อยชั้นละสองเส้นทาง ซึ่งสามารถอพยพลูกจ้างที่ทำงานในเวลาเดียวกันทั้งหมดสู่จุดที่ปลอดภัยได้โดยปลอดภัยภายในเวลาไม่เกินห้านาที โดยมีข้อกำหนดเพิ่มเติมว่า

• เส้นทางหนีไฟต้องปราศจากสิ่งกีดขวาง
• ประตูทางหนีไฟต้องทำด้วยวัสดุทนไฟ ไม่มีธรณีประตูหรือขอบกั้น
• บานประตูต้องเปิดออกตามทิศทางของการหนีไฟ และติดอุปกรณ์บังคับให้บานประตูปิดได้เอง
• ห้ามใช้ ประตูเลื่อน ประตูม้วน หรือประตูหมุนในเส้นทางหนีไฟ
• ห้ามปิดตาย ใส่กลอน กุญแจ ผูก ล่ามโซ่ ขณะที่มีลูกจ้างทำงาน

รายละเอียดเพิ่มเติมศึกษาที่ ทางหนีไฟและจุดรวมพล

5.2 ระบบสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ (ข้อ 9)

สถานประกอบกิจการที่มีอาคารตั้งแต่สองชั้นขึ้นไป หรือมีพื้นที่ประกอบกิจการตั้งแต่สามร้อยตารางเมตรขึ้นไป ให้นายจ้างจัดให้มีระบบสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ในสถานประกอบกิจการทุกชั้น

ข้อกำหนดสำคัญของระบบสัญญาณ ได้แก่

• ประกอบด้วยทั้งระบบแจ้งเหตุอัตโนมัติและระบบแจ้งเหตุที่ใช้มือ
• อุปกรณ์แจ้งเหตุที่ใช้มือ ต้องอยู่ในที่เห็นชัด เข้าถึงได้ง่าย หรืออยู่ในเส้นทางหนีไฟ โดย ติดตั้งห่างจากจุดที่ลูกจ้างทำงานไม่เกิน 30 เมตร
• เสียงหรือสัญญาณต้องแตกต่างจากเสียงปกติในสถานประกอบกิจการ ทุกคนต้องได้ยินทั่วถึง
• กิจการโรงพยาบาลหรือสถานที่ห้ามใช้เสียง ต้องจัดให้มีสัญญาณไฟหรือรหัสแทน
• การติดตั้งให้เป็นไปตามมาตรฐานของสมาคมวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) หรือมาตรฐานอื่นที่อธิบดีกำหนด

5.3 ป้ายบอกทางหนีไฟและไฟส่องสว่าง (ข้อ 10 - 11)

ข้อ 10 กำหนดให้นายจ้างจัดให้มีแสงสว่างเพียงพอสำหรับเส้นทางหนีไฟ และต้องมีแหล่งจ่ายไฟฟ้าสำรองที่สามารถจ่ายไฟเพื่อการหนีไฟและอุปกรณ์ดับเพลิงขั้นต้นได้ทันทีที่ไฟฟ้าดับ

ข้อ 11 กำหนดลักษณะของป้ายบอกทางหนีไฟ ซึ่ง ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561 ได้ปรับปรุงข้อ 11(1) ใหม่ โดยกำหนดว่า

ตัวอักษรต้องมีขนาดไม่เล็กกว่า 10 เซนติเมตร และมองเห็นได้อย่างชัดเจน

ก่อนการแก้ไขในปี พ.ศ. 2561 ข้อ 11(1) เดิมกำหนดตัวอักษรไม่น้อยกว่า 15 เซนติเมตร แต่ปัจจุบันใช้เกณฑ์ 10 เซนติเมตร ผู้ประกอบกิจการต้องอ้างอิงเกณฑ์ปัจจุบันเท่านั้น

นอกจากนี้ ข้อ 11(2) กำหนดให้ป้ายบอกทางหนีไฟต้องมีแสงสว่างในตัวเอง หรือใช้ไฟส่องให้เห็นได้อย่างชัดเจนตลอดเวลา และต้องไม่ใช้สีหรือรูปร่างที่กลมกลืนกับการตกแต่งหรือป้ายอื่นใกล้เคียง

6. หมวด 3 การดับเพลิง (ข้อ 12 - 17)

6.1 ระบบน้ำดับเพลิง (ข้อ 12)

ในกรณีที่ไม่มีท่อน้ำดับเพลิงของทางราชการในบริเวณ หรือมีแต่ปริมาณไม่เพียงพอ นายจ้างต้องจัดเตรียมน้ำสำรองตามอัตราส่วนปริมาณน้ำต่อพื้นที่อาคารที่กำหนดในตารางที่ 1 ท้ายกฎกระทรวง โดยระบบส่งน้ำ ที่เก็บกักน้ำ และเครื่องสูบน้ำดับเพลิงต้องได้รับการตรวจสอบและรับรองจากวิศวกรตามกฎหมายว่าด้วยวิศวกร

ข้อต่อท่อรับน้ำดับเพลิงเข้าอาคาร ข้อต่อส่งน้ำภายในอาคาร และหัวฉีดดับเพลิง ต้องเป็นระบบเดียวกับที่ใช้ในหน่วยดับเพลิงของทางราชการในท้องถิ่น หรือมีอุปกรณ์สวมระหว่างข้อต่อ

6.2 เครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ (ข้อ 13)

ข้อ 13 เป็นข้อที่มีรายละเอียดมากที่สุดในหมวด 3 โดยกำหนดดังนี้

• เครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ต้องเป็นไปตามมาตรฐานของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.) หรือมาตรฐานที่อธิบดีกำหนด
• ต้องมีเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์แสดงว่าใช้ดับเพลิงประเภทใด มองเห็นชัดในระยะไม่น้อยกว่า 1.50 เมตร
• ห้ามใช้ เครื่องดับเพลิงที่อาจเกิดไอระเหยของสารพิษ เช่น คาร์บอนเตตราคลอไรด์

ข้อกำหนดเรื่อง ระยะเข้าถึง เป็นตัวเลขสำคัญที่ จป. ต้องจำให้แม่น

ประเภทเพลิง	ระยะเข้าถึงสูงสุด	อ้างอิง
เพลิงประเภท เอ	ไม่เกิน 22.5 เมตร (ยี่สิบสองเมตรห้าสิบเซนติเมตร)	ข้อ 13(4)(ก) ตารางที่ 2
เพลิงประเภท บี	9 - 15 เมตร ตามขนาดและสภาพเสี่ยง	ข้อ 13(4)(ก) ตารางที่ 3
เพลิงประเภท ซี	พิจารณาตามเชื้อเพลิงข้างเคียง (ใช้เกณฑ์ เอ หรือ บี)	ข้อ 13(4)(ก)
เพลิงประเภท ดี	ไม่เกิน 23 เมตร	ข้อ 13(4)(ก)

ข้อพึงระวัง — ตัวเลข 22.5 เมตรเป็นเกณฑ์ตามกฎหมายไทย ไม่ใช่ตัวเลขจากมาตรฐานต่างประเทศ เช่น NFPA 10 ที่ใช้เกณฑ์ 75 ฟุต ผู้ประกอบกิจการต้องอ้างอิงเกณฑ์ตามข้อ 13 แห่งกฎกระทรวงฉบับนี้

6.3 การตรวจสอบเครื่องดับเพลิง (ข้อ 13(5) และข้อ 16)

นายจ้างต้องจัดให้มีการดูแลรักษาและตรวจสอบเครื่องดับเพลิงให้อยู่ในสภาพที่ใช้งานได้ดี โดยการตรวจสอบ ต้องไม่น้อยกว่า 6 เดือนต่อหนึ่งครั้ง พร้อมกับติดป้ายแสดงผลการตรวจสอบและวันที่ทำการตรวจสอบครั้งสุดท้ายไว้ที่อุปกรณ์ดังกล่าว

สำหรับอุปกรณ์ดับเพลิงทั่วไปนอกจากเครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ (เช่น สายฉีดน้ำ ตู้ดับเพลิง ระบบหัวกระจายน้ำดับเพลิง) ข้อ 16(3) กำหนดให้ตรวจสอบ ไม่น้อยกว่าเดือนละหนึ่งครั้ง หรือตามระยะเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด

6.4 ลูกจ้างประจำดับเพลิง (ข้อ 17)

สถานที่ซึ่งมีสภาพเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยอย่างร้ายแรงหรืออย่างปานกลาง นายจ้างต้องจัดลูกจ้างเพื่อทำหน้าที่ดับเพลิงประจำอยู่ตลอดเวลาที่มีการทำงาน และจัดหาอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่ใช้ในการดับเพลิงและการฝึกซ้อมดับเพลิงให้พร้อม ได้แก่ เสื้อคลุมดับเพลิง รองเท้า ถุงมือ หมวก หน้ากากป้องกันความร้อนหรือควันพิษ

7. หมวด 4 - 7 มาตรการป้องกันเฉพาะเรื่อง

7.1 แหล่งกำเนิดความร้อน (หมวด 4 ข้อ 18)

ข้อ 18 กำหนดให้นายจ้างป้องกันอัคคีภัยจากแหล่งก่อเกิดการกระจายตัวของความร้อน 7 ประการ ได้แก่ กระแสไฟฟ้าลัดวงจร เครื่องยนต์/ปล่องไฟ การแผ่รังสีและการนำความร้อน การเสียดสีของเครื่องจักร การสะสมของไฟฟ้าสถิต การเชื่อมหรือตัดโลหะ และการสะสมความร้อนของปล่องระบายควัน

งานเชื่อมและตัดโลหะถือเป็นแหล่งความร้อนสูงที่อาจทำให้เกิดการลุกไหม้ การควบคุมงานประเภทนี้ในทางปฏิบัติทำผ่านระบบ Hot Work Permit งานเชื่อมตัด

7.2 วัตถุไวไฟและวัตถุระเบิด (หมวด 5 ข้อ 19 - 22)

ข้อ 20 กำหนดวิธีเก็บถังก๊าซชนิดเคลื่อนย้ายได้ชนิดของเหลว โดยกรณีเก็บภายในอาคาร ต้องแยกห้องที่ผนังทำด้วยวัสดุทนไฟ มีการระบายอากาศดี มีระบบตรวจจับก๊าซอัตโนมัติ ปริมาณเก็บรวมกันแห่งละไม่เกิน 2,000 ลิตร และแต่ละแห่งต้องห่างกันไม่น้อยกว่า 20 เมตร

ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561 — เพิ่มข้อ 21/1 ป้องกันการระเบิดของฝุ่น

ข้อ 21/1 ที่เพิ่มเข้ามาโดยกฎกระทรวงฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561 บัญญัติให้การเก็บถ่านหิน ผงแร่ที่ลุกไหม้ได้ง่าย เซลลูลอยด์ หรือของแข็งที่ติดไฟได้ง่ายที่เก็บในไซโล ถัง หรือภาชนะ ต้องสร้างด้วยวัสดุทนไฟที่มีฝาปิดมิดชิด และเก็บไว้ห่างจากแหล่งความร้อน หากมีความเสี่ยงต่อการเกิด ระเบิดฝุ่น (Dust Explosion) ต้องจัดให้มีมาตรการป้องกันและลดความรุนแรงของผลกระทบจากการเกิดระเบิดฝุ่นด้วย

ข้อนี้เป็นมาตรการที่ผู้ประกอบกิจการในอุตสาหกรรมแป้ง น้ำตาล ผงโลหะ ผงไม้ และเชื้อเพลิงผง มักจะมองข้าม

7.3 ของเสียที่ติดไฟได้ง่าย (หมวด 6 ข้อ 23 - 24)

ข้อ 23 กำหนดให้นายจ้างทำความสะอาดของเสียที่ติดไฟได้ง่าย ไม่น้อยกว่าวันละ 1 ครั้ง (กรณีงานกะ ไม่น้อยกว่ากะละ 1 ครั้ง) ของเสียที่รวบรวมต้องเก็บในภาชนะปิดที่เป็นโลหะ และนำไปกำจัดให้หมด อย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง

7.4 ฟ้าผ่า (หมวด 7 ข้อ 25 - 26)

ข้อ 25 กำหนดให้นายจ้างจัดให้มีระบบป้องกันอันตรายจากฟ้าผ่าสำหรับอาคารที่มีวัตถุไวไฟหรือวัตถุระเบิด และสิ่งก่อสร้างที่มีความสูง เช่น ปล่องควัน หอคอย เสาธง ถังเก็บน้ำหรือสารเคมี โดยการติดตั้งให้เป็นไปตามมาตรฐานของสมาคมวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์

8. หมวด 8 การฝึกอบรม การฝึกซ้อม และการรายงาน (ข้อ 27 - 30)

หมวด 8 เป็นหมวดที่กำหนดหน้าที่ที่ผู้ประกอบกิจการมักถูกตรวจสอบในการ Audit ราชการ และเป็นฐานความผิดที่นำไปสู่บทลงโทษตามมาตรา 56 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554 หากนายจ้างไม่จัดการฝึกอบรม

8.1 การฝึกอบรมการดับเพลิงขั้นต้น (ข้อ 27)

ข้อ 27 บัญญัติให้นายจ้างจัดให้ลูกจ้าง ไม่น้อยกว่าร้อยละสี่สิบของจำนวนลูกจ้างในแต่ละหน่วยงาน ของสถานประกอบกิจการรับการฝึกอบรมการดับเพลิงขั้นต้น โดยให้ผู้ที่ได้รับใบอนุญาตจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเป็นผู้ดำเนินการฝึกอบรม

ตัวเลข 40% ใช้เป็นเกณฑ์ขั้นต่ำต่อหน่วยงาน ไม่ใช่ต่อสถานประกอบกิจการรวม ผู้ประกอบกิจการที่มีหลายหน่วยงานต้องจัดอบรมให้ครบเกณฑ์ในทุกหน่วยงาน

ต้องจัดอบรมดับเพลิงขั้นต้นให้ลูกจ้างตามข้อ 27? Safety Station เปิดหลักสูตร ดับเพลิงขั้นต้น (Basic Fire Fighting) ตามกฎกระทรวงอัคคีภัย พ.ศ. 2555 ครบ 6 ชั่วโมง พร้อมวุฒิบัตรที่ใช้เป็นหลักฐานต่อกรมสวัสดิการฯ ได้ · ดูรายละเอียดและจองรอบอบรม

8.2 กลุ่มปฏิบัติงานป้องกันและระงับอัคคีภัย (ข้อ 28)

สถานประกอบกิจการที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยอย่างร้ายแรงหรืออย่างปานกลาง ต้องจัดให้มีการบริหารงานโดยกลุ่มปฏิบัติงานเพื่อป้องกันและระงับอัคคีภัย และมีผู้ทำหน้าที่อำนวยการระงับอัคคีภัยทั้งระบบประจำสถานประกอบกิจการตลอดเวลาที่มีการประกอบกิจการ

8.3 การฝึกซ้อมดับเพลิงและฝึกซ้อมอพยพหนีไฟ (ข้อ 30)

ข้อ 30 กำหนดให้นายจ้างจัดให้ลูกจ้างทุกคนฝึกซ้อมดับเพลิงและฝึกซ้อมอพยพหนีไฟพร้อมกัน อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง ทั้งนี้ ลูกจ้างของนายจ้างทุกรายที่ทำงานอยู่ภายในอาคารเดียวกันและในวันและเวลาเดียวกัน ต้องทำการฝึกซ้อมพร้อมกัน

ขั้นตอนสำคัญที่นายจ้างมักลืม ได้แก่

• ก่อนการฝึกซ้อมไม่น้อยกว่า 30 วัน ต้องส่งแผนการฝึกซ้อมและรายละเอียดต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมาย เพื่อให้ความเห็นชอบ
• กรณีนายจ้างไม่สามารถดำเนินการฝึกซ้อมเองได้ ต้องให้ผู้ที่ได้รับใบอนุญาตจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเป็นผู้ดำเนินการ
• ภายใน 30 วันนับแต่วันที่เสร็จสิ้นการฝึกซ้อม นายจ้างต้องจัดทำรายงานผลการฝึกซ้อมตามแบบที่อธิบดีกำหนด และยื่นต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมาย

รายละเอียดแนวทางการจัดทำแผนและส่งหน่วยงาน ดูที่ แผนฝึกซ้อมดับเพลิงและอพยพ

9. ตัวเลขทองที่ จป. ต้องจำให้แม่น

รายการ	ตัวเลข	อ้างอิงข้อ
เกณฑ์จำนวนลูกจ้างที่ต้องทำแผนป้องกันอัคคีภัย	≥ 10 คน	ข้อ 4
เกณฑ์ขนาดอาคารที่ต้องมีระบบสัญญาณ	≥ 2 ชั้น หรือ ≥ 300 ตร.ม.	ข้อ 9
ระยะอุปกรณ์แจ้งเหตุที่ใช้มือ จากจุดทำงาน	≤ 30 เมตร	ข้อ 9(2)
ขนาดตัวอักษรป้ายบอกทางหนีไฟ (ปัจจุบัน)	≥ 10 เซนติเมตร	ข้อ 11(1) แก้ไข 2561
ระยะเข้าถึงเครื่องดับเพลิงประเภท เอ	≤ 22.5 เมตร	ข้อ 13(4)(ก)
ตรวจสอบเครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้	≥ ทุก 6 เดือน	ข้อ 13(5)
ตรวจสอบอุปกรณ์ดับเพลิงทั่วไป	≥ ทุก 1 เดือน	ข้อ 16(3)
ทำความสะอาดของเสียที่ติดไฟได้ง่าย	≥ วันละ 1 ครั้ง	ข้อ 23(1)
สัดส่วนลูกจ้างที่ต้องอบรมดับเพลิงขั้นต้น	≥ 40% ของแต่ละหน่วยงาน	ข้อ 27
ความถี่ฝึกซ้อมดับเพลิงและอพยพ	≥ ปีละ 1 ครั้ง	ข้อ 30
ระยะเวลาส่งแผนฝึกซ้อมก่อนวันซ้อม	≥ 30 วัน	ข้อ 30
ระยะเวลาส่งรายงานผลฝึกซ้อม	ภายใน 30 วันหลังเสร็จสิ้น	ข้อ 30

10. ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561 — สรุปสิ่งที่เปลี่ยน

กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานฯ เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 ลงนามเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2561 โดยพลตำรวจเอก อดุลย์ แสงสิงแก้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน มีการแก้ไขสาระสำคัญ 3 จุด ดังนี้

ข้อที่แก้ไข	ของเดิม (2555)	ฉบับแก้ไข (2561)
ข้อ 11(1)	ตัวอักษรป้ายบอกทางหนีไฟสูงไม่น้อยกว่า 15 ซม.	ตัวอักษรต้องมีขนาดไม่เล็กกว่า 10 ซม.
ข้อ 21	เก็บถ่านหินในที่โล่งแจ้ง พรมน้ำให้เปียกชื้น ห้ามกองสูงเกิน 3 ม.	ปรับใหม่ — พรมน้ำลดฝุ่นฟุ้ง อัดทับลดโพรงอากาศ + ตรวจวัดอุณหภูมิสัปดาห์ละครั้งหากกองเกิน 3 ม. + แยกถ่านหินออกหากอุณหภูมิ ≥ 65°C
ข้อ 21/1 (ใหม่)	(ไม่มี)	เพิ่มมาตรการ ป้องกันการระเบิดของฝุ่น (Dust Explosion) ในไซโล ถัง หรือภาชนะที่เก็บถ่านหิน ผงแร่ เซลลูลอยด์ หรือของแข็งที่ติดไฟได้ง่าย

ผู้ประกอบกิจการที่ยังอ้างอิงตัวเลขขนาดตัวอักษร 15 เซนติเมตรในเอกสารภายในขององค์กรหรือใบ Audit ของผู้รับเหมา จึงควรปรับปรุงให้สอดคล้องกับเกณฑ์ปัจจุบัน คือ 10 เซนติเมตร

11. บทลงโทษเมื่อฝ่าฝืน

กฎกระทรวงฉบับนี้ไม่ได้บัญญัติบทลงโทษไว้ในตัวเอง แต่ใช้บทลงโทษย้อนไปที่พระราชบัญญัติแม่ คือ พ.ร.บ. ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 หมวด 8

ฐานความผิด	มาตราโทษ	บทลงโทษ
ฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานในกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 (เช่น ไม่จัดระบบป้องกัน-ระงับอัคคีภัย, ไม่จัดทางหนีไฟ, ไม่มีเครื่องดับเพลิงตามเกณฑ์)	ม.53	จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 16 (เช่น ไม่จัดฝึกอบรมการดับเพลิงขั้นต้นตามข้อ 27)	ม.56	จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ขัดขวางคำสั่งพนักงานตรวจความปลอดภัย (ม.36 วรรคหนึ่ง)	ม.65	จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท
นำของที่พนักงานตรวจสั่งระงับใช้กลับมาใช้ (ม.36 วรรคสอง)	ม.66	จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 800,000 บาท + ปรับรายวันไม่เกิน 5,000 บาท

นอกจากนี้ ตามมาตรา 69 ในกรณีผู้กระทำผิดเป็นนิติบุคคล หากการกระทำเกิดจากการสั่งการหรือการละเว้นของกรรมการ ผู้จัดการ หรือบุคคลซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคลนั้น ผู้นั้นต้องรับโทษตามที่บัญญัติไว้สำหรับความผิดนั้นด้วย ดังนั้นกรรมการและผู้บริหารระดับสูงไม่อาจหลบเลี่ยงความรับผิดได้

12. คำถามที่พบบ่อย

ถาม: ลูกจ้างน้อยกว่า 10 คน ต้องทำแผนป้องกันและระงับอัคคีภัยหรือไม่

ตอบ: ไม่จำเป็นต้องจัดทำแผนตามข้อ 4 แต่ยังคงต้องปฏิบัติตามข้อ 2 (จัดระบบป้องกันและระงับอัคคีภัย) และข้อ 3 (จัดทำป้ายข้อปฏิบัติเกี่ยวกับการดับเพลิงและการอพยพหนีไฟ) อย่างไรก็ดี หากสภาพเสี่ยงเป็นปานกลางหรือร้ายแรง ยังคงต้องจัดลูกจ้างประจำดับเพลิงตามข้อ 17

ถาม: ป้ายบอกทางหนีไฟต้องตัวอักษรสูงเท่าใด

ตอบ: เกณฑ์ปัจจุบันคือ ไม่เล็กกว่า 10 เซนติเมตร ตามข้อ 11(1) ที่แก้ไขโดยกฎกระทรวงฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561 (เกณฑ์เดิม 15 เซนติเมตรของฉบับ พ.ศ. 2555 ถูกยกเลิกแล้ว)

ถาม: ระยะเข้าถึงเครื่องดับเพลิงต้องไม่เกินเท่าใด

ตอบ: สำหรับเครื่องดับเพลิงประเภท เอ ระยะเข้าถึงต้องไม่เกิน 22.5 เมตร (ยี่สิบสองเมตรห้าสิบเซนติเมตร) ตามข้อ 13(4)(ก) เกณฑ์นี้เป็นมาตรฐานของกฎหมายไทย ไม่ใช่ตัวเลข 75 ฟุตของมาตรฐาน NFPA 10 ของสหรัฐอเมริกา

ถาม: ฝึกซ้อมดับเพลิงและอพยพหนีไฟ ส่งแผนต่อหน่วยงานใด

ตอบ: ส่งต่ออธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมาย ไม่น้อยกว่า 30 วันก่อนวันฝึกซ้อม และยื่นรายงานผลฝึกซ้อมภายใน 30 วันหลังเสร็จสิ้น (ตามข้อ 30)

ถาม: กิจการอุตสาหกรรมแป้ง น้ำตาล ผงโลหะ ต้องทำอะไรเพิ่มหลังฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561

ตอบ: ต้องจัดให้มี มาตรการป้องกันและลดความรุนแรงของผลกระทบจากการเกิดระเบิดฝุ่น (Dust Explosion) ตามข้อ 21/1 ที่เพิ่มเข้ามาใหม่ โดยเฉพาะการเก็บวัตถุที่ติดไฟได้ง่ายในไซโล ถัง หรือภาชนะ

สรุป

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานฯ การป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 ออกตามมาตรา 5 และมาตรา 8 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ 2554 มี 8 หมวด 32 ข้อ บังคับใช้กับสถานประกอบกิจการทุกแห่งที่อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติแม่
• หน้าที่หลักที่ต้องระวังคือ (1) แผนป้องกันอัคคีภัยสำหรับลูกจ้าง ≥ 10 คน (2) ระบบสัญญาณสำหรับอาคาร ≥ 2 ชั้นหรือ ≥ 300 ตร.ม. (3) เครื่องดับเพลิงระยะเข้าถึง ≤ 22.5 เมตร (4) อบรมดับเพลิง ≥ 40% ต่อหน่วยงาน (5) ฝึกซ้อมปีละ 1 ครั้ง และส่งแผนล่วงหน้า ≥ 30 วัน
• ฉบับแก้ไข พ.ศ. 2561 ปรับขนาดตัวอักษรป้ายบอกทางหนีไฟจาก 15 เป็น 10 เซนติเมตร และเพิ่ม ข้อ 21/1 มาตรการป้องกันการระเบิดของฝุ่น ผู้ประกอบกิจการต้องใช้เกณฑ์ปัจจุบัน
• บทลงโทษย้อนไปที่ พ.ร.บ. 2554 ฐานหลักคือ มาตรา 53 ปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 1 ปี หากไม่จัดฝึกอบรมตามข้อ 27 ปรับเพิ่มตามมาตรา 56 ไม่เกิน 200,000 บาท
• กรรมการและผู้บริหารระดับสูงต้องรับผิดร่วมตามมาตรา 69 หากการกระทำผิดเกิดจากการสั่งการหรือการละเว้นของตน

Checklist สำหรับ จป. ก่อน Audit ราชการ

1. มีป้ายข้อปฏิบัติเกี่ยวกับการดับเพลิงและการอพยพหนีไฟ ปิดประกาศชัดเจน (ข้อ 3)
2. มีแผนป้องกันและระงับอัคคีภัยฉบับล่าสุด พร้อมให้ตรวจสอบ (ข้อ 4 — เฉพาะลูกจ้าง ≥ 10 คน)
3. มีเส้นทางหนีไฟอย่างน้อยชั้นละ 2 เส้นทาง ปราศจากสิ่งกีดขวาง (ข้อ 8)
4. ป้ายบอกทางหนีไฟตัวอักษรสูง ≥ 10 ซม. มีแสงสว่างในตัวเองหรือไฟส่อง (ข้อ 11 แก้ไข 2561)
5. ระบบสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ครบ พร้อมอุปกรณ์แจ้งเหตุที่ใช้มือทุก ≤ 30 ม. (ข้อ 9)
6. เครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ทุกตัวมีระยะเข้าถึง ≤ 22.5 ม. (ประเภท เอ) (ข้อ 13)
7. ป้ายผลตรวจสอบเครื่องดับเพลิง ≥ ทุก 6 เดือน + ตรวจอุปกรณ์ทั่วไป ≥ ทุก 1 เดือน (ข้อ 13(5), 16(3))
8. รายชื่อลูกจ้างที่ผ่านอบรมดับเพลิงขั้นต้น ≥ 40% ของแต่ละหน่วยงาน (ข้อ 27)
9. หลักฐานฝึกซ้อมดับเพลิงและอพยพปีล่าสุด พร้อมหนังสือเห็นชอบของอธิบดี (ข้อ 30)
10. มาตรการป้องกันระเบิดฝุ่น (ถ้ามีไซโล/ถัง/ภาชนะที่เก็บถ่านหิน ผงแร่ เซลลูลอยด์ ของแข็งติดไฟง่าย) (ข้อ 21/1 แก้ไข 2561)

อ้างอิงกฎหมาย

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานฯ เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 — ฉบับเต็มที่ Law DB
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (มาตรา 8 อำนาจออกกฎกระทรวง · มาตรา 53 และ 56 บทลงโทษ · มาตรา 69 ความรับผิดของกรรมการ) — ฉบับเต็มที่ Law DB
• สรุปผู้บริหาร — กฎกระทรวงอัคคีภัย พ.ศ. 2555